شبحِ خزنده در تعقیب ناوها؛ شهپاد چیست؟
عدهای شهپادها را کوسههای آهنی مینامند. اما واقعیت این است که ابعاد شهپاد از یک کوسه کوچکتر است ولی با همین ابعاد کوچک، قادر است تا ناوهای بزرگ هواپیمابر را از پای دربیاورد.
به گزارش اینتیتر به نقل از خبرآنلاین، یکلحظه تصور کنید یک ناو هواپیمابر غولپیکر با هزاران خدمه و پیشرفتهترین رادارهای دنیا، توسط یک قایق کوچک که ابعادش از یک خودروی سواری هم کمتر است، تهدید شود. این یک داستان علمی تخیلی نیست و چنین اتفاقی کاملاً ممکن و شدنی است.
اما قایقی که با این ابعاد کوچک قادر است تا تهدیدی به این بزرگی برای یک ناو هواپیمابر ایجاد کند، چیست؟ قایقی که نه راننده دارد و نه سرنشین، درواقع شهپاد است.
اگر تا چندی پیش فقط نام پهپاد را در اخبار میشنیدیم، اخیراً عضو جدیدی به خانواده سلاحهای هوشمند اضافهشده که در سکوت کامل، معادلات بزرگترین ارتشهای جهان را بههمریخته است: شهپاد. اما تفاوت این دو در چیست و چرا شهپادها این روزها به تیتر اول رسانههای نظامی تبدیلشدهاند؟
شهپاد دقیقاً چیست؟
کلمه «شهپاد» مخفف شناور هدایتپذیر از دور است و سادهترین تعریفی که میتوان برای آن گفت، این است: «یک ماشین کنترلی، در ابعاد بزرگ که بهجای جاده، روی آب یا زیرآب حرکت میکند.»
دقیقاً مثل پهپادها که از راه دور خلبانی میشوند، شهپادها هم توسط اپراتورهایی که کیلومترها دورتر در یک اتاق امن نشستهاند، قابل هدایت هستند. این اپراتورها از طریق دوربینهای پیشرفته و اتصال ماهوارهای، مسیرها را بررسی کرده و دستور شلیک یا برخورد را صادر میکنند.
انواع شهپاد؛ از سطحنورد تا نامرئی
شهپادها دو خانواده اصلی دارند:
- شهپادهای سطحی (USV): که شبیه قایقهای تندرو یا جت اسکی هستند. سرعت بالایی دارند و روی سطح آب حرکت میکنند و بیشتر برای حملات انتحاری یا شناسایی بندرها مورداستفاده قرار میگیرند.
- شهپادهای زیرسطحی (UUV): که شبیه زیردریاییهای کوچک یا اژدرهای هوشمند هستند و به دلیل اینکه زیرآب حرکت میکنند، عملاً دیدنشان با چشم غیرممکن است و فقط رادارهای مخصوص زیردریایی (سونار) میتوانند آنها را شناسایی کنند.
چرا شهپادها گاهی از پهپادها خطرناکترند؟
شاید فکر کنید آسمان جای خطرناکتری است، اما در دنیای نظامی، دریا چالشهای عجیبی دارد:
- کولهبار سنگینتر: یک پهپاد برای بلند شدن از زمین محدودیت وزن دارد و نمیتواند بمبهای خیلی سنگین حمل کند. اما شهپاد روی آب شناور است و میتواند صدها کیلوگرم مواد منفجره (گاهی ۱۰ برابر یک پهپاد معمولی) را با خود حمل کند. یک ضربه شهپاد میتواند بدنه فولادی یک ناو را بشکافد، کاری که پهپادهای کوچک از پس آن برنمیآیند.
- نامرئی ماندن در میان موجها: رادارهای هوایی بسیار دقیق هستند و پهپادها را در آسمانِ صاف بهراحتی پیدا میکنند. اما شهپادها لابهلای موجهای دریا قایم میشوند. برای رادار کشتی، تشخیص یک قایق کوچک ۲ متری در میان تلاطم آب، مثل پیدا کردن یک سوزن در انبار کاه است.
قابلیتهای فنی شهپادها به زبان ساده
شهپادها فقط قایقهای بمبگذاریشده نیستند بلکه از تکنولوژیهای پیشرفتهای بهره میبرند. شاید این سؤال برایتان مطرح شود که یک قایق کوچک چطور میتواند آسیبهای جدی و شدیدی به یک ناو بزرگ وارد کند. درواقع راز قدرت شهپاد در ۴ چیز نهفته است:
۱- ارزان و پرتعداد و حمله گلهای:
ساخت یک ناو جنگی میلیاردها دلار هزینه دربردارد، اما یک شهپاد انتحاری را میتوان با چند ده هزار دلار ساخت. درنتیجه ارتشها میتوانند صدها شهپاد را به سمت یک هدف بفرستند و بهصورت حمله گلهای، شهپادها را به سمت هدف مدنظرشان روانه کنند. پدافند ناو شاید بتواند ده شهپاد را مورد اصابت قرار دهد، اما با برخورد یازدهمین شهپاد به بدنه ناو، کار تمام خواهد بود.
درعینحال اگر یکی از شهپادها توسط دشمن شناسایی شود، بقیه مسیرشان را تغییر میدهند تا از نقطه کورِ کشتی به آن ضربه بزنند.
۲- موتورهای بیصدا و رادار گریزی طبیعی:
شهپادها به سطح آب نزدیک هستند. این در حالی است که رادارهای معمولی برای دیدن اجسام بزرگ در افق طراحیشدهاند و درعینحال موجهای دریا هم مثل یک نویز یا پارازیت عمل کرده و شهپادهای کوچک را در خود پنهان میکنند. درنتیجه شهپادها بهصورت طبیعی از نوعی مصونیت و رادارگریزی برخوردارند.
برخلاف پهپادها که صدای وزوز مشخصی دارند، در شهپادها از موتورهایی استفادهشده که ارتعاش بسیار کمی در آب ایجاد کرده و توسط سونار (گوشِ زیردریایی) شنیده نمیشوند.
۳- شجاعتِ بیروح:
ازآنجاکه شهپادها بیسرنشین هستند، امکان ارسال و هدایت آنها به سمت خطرناکترین نقاط ممکن فراهم است؛ چراکه ترسی برای از بین رفتن نیروی انسانی وجود نخواهد داشت.
۴- ارتباط ماهوارهای:
اپراتور میتواند از هزاران کیلومتر دورتر، با استفاده از اینترنت ماهوارهای، شهپاد را مثل یک بازی ویدئویی هدایت کرده و تصویر زنده دوربین آن را ببیند.
بدین ترتیب شهپادها بهراحتی به مناطق مدنظر اعزامشده و ساعتها در نزدیکی ساحل دشمن کمین میکنند و درنهایت هم در صورت لزوم، با انفجار خودش، به دشمن ضربه سختی وارد خواهند کرد.
تفاوت قایقهای معمولی با شهپاد
در مناطق ساحلی، تشخیص شهپاد از قایقهای صیادی برای مردم سخت است، اما چند نشانه برای تشخیص شهپاد وجود دارد:
- سکوت غیرعادی: اکثر شهپادهای جدید، موتورهای برقی دارند و تقریباً صدایی تولید نمیکنند.
- تجهیزات عجیب: وجود آنتنهای دیشمانند (مثل دیش ماهواره) یا دوربینهای گردان بزرگ روی یک قایق کوچک که کسی روی آن نیست، به معنای آن است که یک شهپاد را پیش رو میبینید.
- حرکات منظم و ماشینی: شهپادها معمولاً با دقت ریاضی حرکت میکنند و برخلاف قایقهای صیادی، زیگزاگ نمیروند یا برای ماهیگیری توقف نمیکنند
- تفاوت در ابعاد: طول یک قایق صیادی/تفریحی معمولی معمولاً بین ۷ تا ۱۲ متر است. ولی طول یک شهپاد عموماً بین ۳ تا ۵.۵ متر است (تقریباً بهاندازه یک خودروی سواری مثل دنا یا پژو پارس). عرض آنهم بسیار کم است تا آیرودینامیکتر باشد و با سرعت بیشتری آب را شکافته و به حرکت دربیاید
- ارتفاع از سطح آب: ارتفاع بدنه و کابین یک قایق معمولی از سطح آب حدود ۱.۵ تا ۲.۵ متر است. این ارتفاع باعث میشود رادارها از فاصله دور آن را ببینند. ولی طراحان شهپادها همیشه تلاش میکنند تا ارتفاع را به حداقل برسانند. یک شهپاد مدرن فقط ۴۰ تا ۶۰ سانتیمتر از سطح آب ارتفاع دارد. یعنی وقتی دریا کمی طوفانی باشد و موجها به ارتفاع نیم متر برسند، شهپاد کاملاً پشت موجها پنهان میشود و رادار کشتی عملاً چیزی جز نویز موج نمیبیند.
- وزن و ظرفیت حمل بمب: یک قایق معمولی برای حمل مسافر و بار طراحیشده و بدنه سنگینی دارد. ولی بدنه شهپاد از جنس فیبر کربن یا فایبرگلاس بسیار سبک است. بدین معنا که یک شهپاد بهجای وزن بدنه و سرنشین، میتواند ۲۰۰ تا ۵۰۰ کیلوگرم مواد منفجره خالص حمل کند. مقداری برای دونیم کردن یک ناوچه کافی است.
ناوها چطور با شهپادها میجنگند؟
وقتی یک ناو هواپیمابر چند هزار تُنی با یک شهپاد ۲ متری روبرو میشود، دقیقاً مصداق بارز نبرد فیل و مورچه را شاهد خواهیم بود؛ موشکهای ضدهوایی گرانقیمت برای زدن این اهداف کوچک طراحی نشدهاند. پس اینجا این سؤال پیش میآید که کشتیها برای نبرد با شهپادها از چه روشهایی استفاده میکنند؟
- توپهای تیربار سریع (CIWS): اینها تیربارهایی هستند که با رادار هدایت میشوند و میتوانند در هر دقیقه ۴۵۰۰ گلوله شلیک کنند تا دیواری آهنی جلوی شهپادها بسازند.
- سلاحهای لیزری: جدیدترین تکنولوژی که با تاباندن یک پرتو نوری بسیار داغ، بدنه یا دوربین شهپاد را در چند ثانیه ذوب میکند
- جنگ الکترونیک (پارازیت): کشتیها سعی میکنند با ارسال امواج قوی، ارتباط ماهوارهای شهپاد با اپراتور را قطع کنند تا شهپاد در میان آب سرگردان شود. در این شرایط، بزرگترین خطر شهپادهای انتحاری این است که اگر در میانه راه اتصالشان با اپراتور قطع شود، ممکن است مثل یک بمب متحرک روی آب سرگردان بمانند. بنابراین، هرگز نباید به شناورهای بدون سرنشینی که در ساحل رها شدهاند نزدیک شد.
- تورهای محافظ و موانع فیزیکی: در ورودی بندرها، از زنجیرها و تورهای فولادی استفاده میشود تا شهپادها قبل از رسیدن به کشتیها، در آنها گیر کنند.
