شکاف بیسابقه میان ترامپ و نتانیاهو پس از توافق ایران؛ روابط آمریکا و اسرائیل به نقطه حساس رسید
توافق جدید میان ایران و آمریکا باعث افزایش تنش میان دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو شده است؛ تا جایی که رئیسجمهور آمریکا بهطور علنی از نخستوزیر اسرائیل انتقاد کرده و تحلیلگران معتقدند واشنگتن و تلآویو بر سر نحوه پایان جنگ و آینده ایران به «دوراهی راهبردی» رسیدهاند.
به گزارش اینتیتر، بیش از یک روز پس از انتشار خبر توافق دونالد ترامپ با ایران طول کشید تا بنیامین نتانیاهو درباره آن واکنش نشان دهد.
به گزارش گاردین، نخستوزیر اسرائیل که شامگاه دوشنبه در یک نشست خبری حاضر شد، برخلاف بسیاری از سخنرانیهای گذشته خود، از تأکید بر روابط نزدیکش با رئیسجمهور آمریکا خودداری کرد.
او در پاسخ به پرسشی درباره روابطش با ترامپ گفت: «مواردی وجود دارد که من و رئیسجمهور ترامپ دیدگاه یکسانی نداریم. مسئولیت تأمین منافع امنیتی اسرائیل بر عهده من است و باید این کار را با تدبیر انجام دهم.»
نتانیاهو همچنین از منتقدان توافق خواست فعلاً درباره آن قضاوت نکنند و افزود: «ما هنوز نمیدانیم مفاد این توافق چیست.»
نخستوزیر اسرائیل که طی سالهای گذشته نقش محوری در روابط با پنج رئیسجمهور آمریکا داشته، اکنون بیش از هر زمان دیگری با این احتمال روبهرو است که اسرائیل در برابر ایران تنها بماند.
این تحول در حالی رخ میدهد که تنها چهار ماه پیش، تلاشهای نتانیاهو و ارائههای امنیتی او برای دولتهای مختلف آمریکا سرانجام ترامپ را متقاعد کرد تا در حمله مشترک علیه ایران مشارکت کند.
اما اگر نتانیاهو درباره تیرگی روابط با واشنگتن سکوت کرده، ترامپ چنین رویکردی نداشته است.
بر اساس گزارشی از آکسیوس، رئیسجمهور آمریکا در یکی از گفتوگوهای خصوصی خود گفته بود که از نتانیاهو «بهشدت عصبانی» است و به او گفته: «قضاوت درستی نداری.»
ترامپ همچنین بهطور علنی از حملات اسرائیل به لبنان انتقاد کرد؛ حملاتی که درست در روز اعلام توافق صلح او انجام شده بود.
رئیسجمهور آمریکا روز سهشنبه به خبرنگاران گفت: «بیبی (نتانیاهو) باید در قبال لبنان مسئولانهتر رفتار کند. افراد بسیار زیادی کشته میشوند.»
او افزود: «لازم نیست هر بار که به دنبال فردی هستید، یک ساختمان مسکونی را تخریب کنید. افراد زیادی در این ساختمانها زندگی میکنند و همه آنها عضو حزبالله نیستند.»
برای نتانیاهو که سالها از حمایت گسترده لابیهای حامی اسرائیل در آمریکا بهره برده، این تغییر موضع یک کابوس سیاسی محسوب میشود.
فشارهای همزمان رئیسجمهور آمریکا که بهدنبال خروج سریع از جنگ است و همچنین نزدیک شدن انتخابات اسرائیل، شرایط را تغییر داده و اکنون نتانیاهو به عاملی تبدیل شده که ممکن است روند توافق بزرگ منطقهای را مختل کند.
آرون دیوید میلر، پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی برای صلح بینالملل، میگوید: «باید صریح باشیم؛ ترامپ اهرمهای فشار بسیار قدرتمندی در اختیار دارد.»
او افزود: «هیچ رئیسجمهور آمریکایی تاکنون به این شکل درباره یک نخستوزیر اسرائیل صحبت نکرده است. هیچ رئیسجمهوری اجازه نداده مکالمات خصوصیاش با چنین ادبیات تند و تمسخرآمیزی درباره یک رهبر اسرائیلی منتشر شود. این وضعیت واقعاً بیسابقه است.»
در توافق جدید، هنوز ابهامات سیاسی مهمی وجود دارد؛ از جمله احتمال آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران یا ارائه تسهیلات مالی به تهران.
این موضوع یادآور توافق هستهای سال ۲۰۱۵ (برجام) است؛ توافقی که ترامپ در آن زمان بهشدت از آن انتقاد کرده بود.
او در سال ۲۰۱۵ و پس از امضای برجام توسط دولت اوباما نوشته بود: «بدترین کاری که در یک توافق میتوان انجام داد این است که نشان دهید برای رسیدن به آن ناامید هستید.»
اما اکنون ترامپ آشکارا تمایل دارد هرچه سریعتر از جنگی که آغاز کرده خارج شود؛ مسئلهای که نتانیاهو را با پیامدهای سیاسی دشواری روبهرو کرده است.
علاوه بر موضوع آزادسازی داراییهای ایران، توجهها به جنوب لبنان نیز معطوف شده است؛ جایی که مقامهای ایرانی و آمریکایی از آتشبس سخن میگویند اما سیاستمداران اسرائیلی تأکید دارند نیروهایشان از مواضع خود عقبنشینی نخواهند کرد.
مقامهای آمریکایی اعلام کردهاند که اسرائیل مجبور به خروج از جنوب لبنان نخواهد شد و حق دفاع از خود را حفظ میکند.
با این حال، واشنگتن در پشت پرده تلاش کرده است نتانیاهو را مهار کند تا توافق جدید با شکست مواجه نشود.
یک مقام ارشد دولت آمریکا گفته است: «خروج نیروهای اسرائیلی شرط این توافق نبوده است. این یک آتشبس است و قرار نیست آتشبس یکطرفه باشد. اگر ایران نتواند حزبالله را کنترل کند و حملاتی علیه مواضع یا شهرهای اسرائیل انجام شود، اسرائیل حق پاسخگویی و دفاع از خود را خواهد داشت.»
اما این موضع به معنای دادن چک سفید امضا به اسرائیل نیست و نتانیاهو در وضعیت دشواری قرار گرفته است.
او طی سالهای اخیر کشورش را وارد سه جنگ در غزه، لبنان و ایران کرده، بدون آنکه پیروزی قاطعی در هیچیک از آنها به دست آورد.
اعلام صلح، بهویژه اگر از سوی آمریکا تحمیل شده باشد، میتواند انتقادها از سیاست خارجی او را در آستانه انتخابات پاییز افزایش دهد.
از سوی دیگر، اکنون آمریکا برای پیشبرد صلح به میانجیگری کشورهای عربی حوزه خلیج فارس و پاکستان متکی شده و به نظر میرسد منافع راهبردی واشنگتن و تلآویو در حال فاصله گرفتن از یکدیگر است.
یکی از مقامهای ارشد دولت ترامپ روز دوشنبه از گفتوگوهای مستقیم و سطح بالای آمریکا با رهبران ایران تمجید کرد؛ گفتوگوهایی که تا چندی پیش غیرقابل تصور به نظر میرسید.
آلن ایر، دیپلمات باسابقه آمریکایی و پژوهشگر مؤسسه خاورمیانه، در این باره گفت: «ما به یک دوراهی رسیدهایم.»
او افزود: «نتانیاهو توانست ترامپ را برای اجرای این برنامه متقاعد کند، اما شرایط خیلی سریع از کنترل خارج شد و حالا ترامپ میخواهد هرچه سریعتر این جنگ را پایان دهد.»
به گفته او: «ترامپ از این پرونده عبور کرده، اما نتانیاهو همچنان باید بهعنوان نخستوزیر کشوری که این جنگ در آن محبوبیت بالایی دارد، هزینه سیاسی آن را بپردازد.»
با وجود همه این فشارها، نتانیاهو همچنان تلاش خواهد کرد مسیر خود را پیدا کند؛ چه در روزهای منتهی به مراسم امضای توافق در روز جمعه و چه در ماههای پس از آن که احتمالاً با آتشبسی شکننده و مذاکراتی دشوار همراه خواهد بود.
از آنجا که متن کامل توافق ایران و آمریکا هنوز منتشر نشده، نتانیاهو و بسیاری از ناظران امیدوارند یا پیشبینی میکنند که مذاکرات در نهایت با شکست مواجه شود؛ بهویژه اگر فشارهای سیاسی بیشتری اعمال شود.
آرون دیوید میلر در پایان میگوید: «نتانیاهو باید راهی پیدا کند که در ماههای آینده از این وضعیت عبور کند. اما به نظر میرسد ایرانیها فهمیدهاند که او را در موقعیتی قرار دادهاند که گزینههای چندانی برای مانور ندارد.»
