حمله تازه به نفتکش در هرمز؛ تئودور روزولت در راه خاورمیانه

به گزارش اینتیتر، یک نفتکش در تنگه هرمز با پرتابه‌ای ناشناس هدف قرار گرفت و دچار آتش‌سوزی شد. سازمان عملیات تجارت دریایی بریتانیا اعلام کرده آتش مهار شده، همه خدمه سالم هستند و گزارشی از آلودگی زیست‌محیطی دریافت نشده است. هنوز عامل حمله یا نوع پرتابه مشخص نشده و تحقیقات ادامه دارد.

اهمیت حادثه فقط به خود حمله محدود نمی‌شود. این اتفاق درست در زمانی رخ داده که دونالد ترامپ از پاکسازی مین‌های تنگه سخن گفته و هرمز را یک آبراه «فعال» توصیف کرده است. حمله تازه نشان می‌دهد حتی اگر بخشی از مسیر دوباره قابل استفاده شده باشد، امنیت کشتیرانی هنوز با وضعیت عادی فاصله دارد.

داده‌های تازه شرکت ردیابی کشتی‌ها، کپلر، همین تصویر را تأیید می‌کند. روز چهارشنبه ۱۰ کشتی تجاری حامل کالا از تنگه عبور کردند، در حالی که این تعداد روز سه‌شنبه هشت فروند بود. با وجود این افزایش، رقم تازه همچنان پایین‌تر از متوسط ۱۰ روزه، حدود ۱۵ کشتی، قرار دارد.

ترکیب کشتی‌ها نیز نشان می‌دهد بخشی از جریان انرژی در حال عبور است. دو نفتکش متوسط حامل فرآورده، یک کشتی حمل گاز مایع، یک نفتکش پاناماکس و سه نفتکش هندی‌مکس وارد تنگه شدند و سه کشتی نیز از خلیج فارس خارج شدند. البته کپلر هشدار داده برخی شناورها ممکن است سامانه‌های موقعیت‌یابی خود را خاموش کرده باشند و بنابراین در آمار دیده نشوند.

پس فعلا می‌توان از افزایش محدود تردد سخن گفت، نه بازگشت هرمز به شرایط عادی. با وجود رشد عبور کشتی‌ها، سطح ریسک همچنان بالاست و نشانه‌ها از یک عادی‌سازی کامل حکایت نمی‌کنند.

هم‌زمان با این وضعیت، نشانه مهم دیگری از سوی نیروی دریایی آمریکا رسیده است. ناو هواپیمابر یواس‌اس تئودور روزولت به همراه حدود پنج هزار نیرو قرار است طی هفته‌های آینده راهی خاورمیانه شود و مقام‌های نیروی دریایی از ماموریتی بیش از هفت ماه سخن گفته‌اند. فرماندهی ناو حتی به خدمه توصیه کرده برای هشت ماه ماموریت برنامه‌ریزی کنند.

روزولت قرار است در ادامه جایگزین یواس‌اس جورج واشنگتن شود؛ ناوی که خود هفته گذشته جای یواس‌اس آبراهام لینکلن را گرفته است. لینکلن پس از نزدیک به هفت ماه حضور در خاورمیانه، منطقه را ترک کرده است. این جابه‌جایی بیش از آنکه نشانه افزایش ناگهانی نیرو باشد، از برنامه‌ریزی واشنگتن برای حفظ حضور ناو هواپیمابر در منطقه در یک افق چندماهه حکایت دارد.

به بیان دیگر، حتی در شرایطی که مسیر دیپلماتیک دوباره فعال شده، برنامه عملیاتی نیروی دریایی آمریکا بر فرض پایان سریع بحران بنا نشده است. پنتاگون ظاهرا خود را برای حضوری طولانی‌تر آماده می‌کند و از همین رو، آرایش دریایی واشنگتن در منطقه با منطق انتظار برای تداوم تنش تنظیم شده است.

واکنش بازار نفت، فعلا جالب‌تر از خود حادثه دریایی بوده است. با وجود خبر حمله به نفتکش، نفت برنت حدود نیم درصد کاهش یافت و به ۸۷ دلار و ۴۳ سنت در هر بشکه رسید و در مسیر چهارمین روز متوالی کاهش قرار گرفت. نفت خام آمریکا نیز با حدود نیم درصد افت به ۸۱ دلار و ۸۶ سنت رسید.

دلیل این رفتار آن است که بازار فعلا احتمال کاهش تنش و بازشدن بیشتر هرمز را مهم‌تر از حمله تازه ارزیابی کرده است. برآوردهای ردیابی نشان می‌دهد جریان نفت از تنگه که پیش از جنگ حدود ۲۰ میلیون بشکه در روز بود، اکنون به حدود یک‌چهارم آن کاهش یافته است. بنابراین حتی یک توافق محدود که عبور نفتکش‌ها را افزایش دهد، می‌تواند بخش مهمی از ریسک ژئوپلیتیک موجود در قیمت نفت را کاهش دهد.

در چنین فضایی، شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر، امروز به تهران می‌رود. دوحه هدف سفر را گفت‌وگو درباره کاهش تنش، ایجاد شرایط مناسب برای ازسرگیری گفت‌وگو و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز اعلام کرده است. قطر پیش‌تر در دستیابی به آتش‌بس ماه ژوئن نیز نقش میانجی داشت.

سفر مقام قطری پس از حضور وزیر خارجه عمان در تهران و مذاکرات ایران و عمان درباره ایجاد یک کریدور موقت کشتیرانی انجام می‌شود. تهران و مسقط درباره اصل طرح به یکدیگر نزدیک شده‌اند، اما روایت‌ها درباره نهایی‌شدن توافق یکسان نیست. سپاه از توافق درباره نحوه استفاده و درآمدهای آبراه سخن گفته، در حالی که یک مقام ارشد ایرانی گفته جزئیات هنوز در حال مذاکره است.

به همین دلیل گمانه اصلی این است که سفر مقام قطری فقط یک دیدار دوجانبه نیست. دوحه احتمالا تلاش می‌کند توافق محدود بر سر هرمز را به سکویی برای بازگرداندن تهران و واشنگتن به مسیر سیاسی تبدیل کند. قطر خواهان بازگشت وضعیت کشتیرانی به شرایط پیش از ۲۸ فوریه است، در حالی که تهران بازگشایی کامل تنگه را به اجرای تعهدات آمریکا گره زده است.

فعلا سه علامت متفاوت کنار هم قرار گرفته‌اند. حمله به نفتکش می‌گوید هرمز هنوز ناامن است؛ افت نفت می‌گوید بازار به دیپلماسی امید بسته؛ و اعزام طولانی‌مدت تئودور روزولت نشان می‌دهد پنتاگون هنوز برای یک بحران طولانی برنامه‌ریزی می‌کند. نتیجه سفر وزیر خارجه قطر می‌تواند مشخص کند کدام‌یک از این سه سیگنال در روزهای آینده دست بالا را پیدا خواهد کرد.