سوخو ۳۵ ایران از کدام نسخه است؟ علت تأخیر تحویل و زمان احتمالی رسیدن به ایران
سخنگوی ارتش گفت سوخو ۳۵ خریداری شده و بعد از جنگ وارد ایران می‌شود. نسخه احتمالی Su-35SE، دلایل تأخیر روسیه و زمان تحویل را بخوانید.
به گزارش اینتیتر، سخنگوی ارتش تأیید کرد خرید جنگنده‌های سوخو ۳۵ از روسیه انجام شده و خلبان‌ها هم آموزش دیده‌اند، اما این هواپیماها قرار است بعد از پایان جنگ وارد ایران شوند. سرتیپ محمد اکرمی‌نیا می‌گوید تحویل اصلاً پیش از جنگ برنامه‌ریزی شده بود، ولی انجام نشد. او نه تعداد جنگنده‌ها را گفته، نه نسخه دقیق‌شان را، و نه زمان تحویل را. حالا پرسش اصلی این است: ایران کدام سوخو ۳۵ را خریده، چرا بعد از سال‌ها هنوز نرسیده و کی می‌رسد؟
سخنگوی ارتش چه گفت؟
محمد اکرمی‌نیا، سخنگوی ارتش، در گفت‌وگویی که شامگاه ۹ آبان منتشر شد، اعلام کرد مراحل خرید و قرارداد را مراجع مربوط انجام داده‌اند و آموزش خلبانان هم به پایان رسیده است. به گفته او، قرار بود جنگنده‌ها پیش از آغاز جنگ وارد کشور شوند، اما این اتفاق نیفتاد و ورودشان به بعد از جنگ موکول شده است. به نوشته منابع خبری، رسانه‌های روسی هم این اظهارات را بازتاب داده‌اند.
اکرمی‌نیا درباره تعداد هواپیماها، تاریخ قطعی تحویل و علت تأخیر توضیح روشنی نداده است.
سوخو ۳۵ ایران از کدام نسخه است؟
محتمل‌ترین گزینه نسخه صادراتی Su-35SE است که بر پایه سوخو ۳۵ اس روسیه برای مشتریان خارجی ساخته شده. سوخو ۳۵ نسخه ارتقایافته خانواده سوخو ۲۷ است و در طبقه‌بندی روسیه جزو جنگنده‌های نسل ۴++ قرار می‌گیرد. این جنگنده رادارگریز نیست، اما نسبت به جنگنده‌های قدیمی‌تر نسل چهارم، موتور قوی‌تر، مانورپذیری بهتر، رادار پیشرفته‌تر و توان حمل تسلیحات بیشتری دارد.
با این حال، سند رسمی و عمومی درباره پیکربندی نهایی سفارش ایران وجود ندارد. بنابراین نمی‌شود با قطعیت گفت رادار، جنگ الکترونیک و تسلیحات جنگنده‌های ایران دقیقاً با نسخه‌های تحویل‌شده به دیگر کشورها یکی است.
پرونده خرید از کجا شروع شد؟
- حدود ۲۰۲۱: گزارش‌هایی درباره تلاش ایران برای خرید ۲۴ فروند سوخو ۳۵ اس‌ای منتشر شد؛ جنگنده‌هایی که گفته می‌شد ابتدا برای مصر ساخته شده بودند و پس از لغو قرارداد قاهره، واگذاری‌شان به مشتری دیگر مطرح شد.
- مارس ۲۰۲۳: نمایندگی ایران در سازمان ملل خرید سوخو ۳۵ را تأیید کرد، بدون اعلام تعداد و زمان تحویل.
- ژانویه ۲۰۲۵: سردار علی شادمانی دوباره از خرید این جنگنده‌ها خبر داد، بدون ارائه جزئیات قرارداد.
حداقل از سال ۱۴۰۲ ایران منتظر تحویل این جنگنده‌ها بوده، اما تا امروز وارد کشور نشده‌اند.
چرا سوخو ۳۵ هنوز به ایران نرسیده؟
پاسخ دقیق هنوز روشن نیست. دولت روسیه توضیح رسمی و مستندی درباره علت انجام نشدن تحویل نداده و سخنگوی ارتش هم مانع را مشخص نکرده است. اما در گزارش‌ها و تحلیل‌های تخصصی چند عامل مطرح شده:
۱. جنگ اوکراین و فشار بر خط تولید. روسیه از فوریه ۲۰۲۲ درگیر جنگی گسترده است. جایگزینی هواپیماهای آسیب‌دیده، تولید جنگنده برای نیروی هوایی خودش، تحریم قطعات الکترونیکی و مشکلات زنجیره تأمین، صنایع دفاعی این کشور را زیر فشار گذاشته است.
۲. تحویل جنگنده، یک محموله عادی نیست. تولید هواپیما، آماده‌سازی نسخه صادراتی، تأمین تسلیحات و قطعات، آموزش نیروهای فنی و آماده‌سازی زیرساخت‌های عملیاتی همه زمان‌بر است.
۳. برنامه تحویل چندساله. مؤسسه کارنگی در گزارشی در فوریه ۲۰۲۶، با اشاره به اطلاعات قراردادهای روسیه، نوشته بود قرار است ۴۸ فروند سوخو ۳۵ طی سال‌های ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ به ایران تحویل داده شود. اگر این برنامه درست باشد، بخشی از تأخیر می‌تواند ناشی از زمان‌بندی چندساله باشد؛ هرچند این توضیح نمی‌دهد چرا وعده‌های زودتر مقامات ایرانی محقق نشد.
۴. ملاحظات سیاسی مسکو. به نظر می‌رسد مهم‌ترین مانع، حساب‌وکتاب سیاسی روسیه درباره رابطه با اسرائیل و آمریکا و نگرانی از پیامدهای امنیتی تقویت نیروی هوایی ایران باشد. این تحلیل است و روسیه آن را تأیید نکرده است.
آیا سوخوهای ایران به هند رفته است؟
در ژوئیه ۲۰۲۵، نشریه دیفنس بلاگ گزارش داد روسیه بسته‌ای شامل سوخو ۳۵ و پیشنهاد همکاری در تولید سوخو ۵۷ را به هند ارائه کرده است. طبق این گزارش، پیشنهاد شامل تحویل تا ۴۰ فروند Su-35M طی سه سال بود و بخشی از آن به انتقال فناوری در حوزه اویونیک، موتور و رادار مربوط می‌شد. گزارش ادعا نمی‌کند این جنگنده‌ها همان سفارش ایران است، پس نمی‌شود نتیجه گرفت سوخوهای ایران به هند منتقل شده است.
اگر سوخوها زودتر می‌رسیدند، جنگ فرق می‌کرد؟
سوخو ۳۵ جنگنده چندمنظوره‌ای با مانورپذیری بالا و برد عملیاتی قابل توجه است و می‌تواند موشک هوا‌به‌هوا و هوا‌به‌سطح حمل کند. اما اثرگذاری یک جنگنده به مجموعه‌ای از عوامل بستگی دارد: رادار زمینی و هوابرد، سامانه فرماندهی و کنترل، شبکه پدافندی، تسلیحات مناسب، آموزش خلبانان و تعداد هواپیماهای عملیاتی. سخنگوی ارتش هم در همین گفت‌وگو به ضرورت سامانه‌های زمینی، رادارهای هوابرد و ماهواره در کنار جنگنده‌های پیشرفته اشاره کرده است.
تحویل زودتر می‌توانست بخشی از توان دفاع هوایی را تقویت کند. اما با توجه به حملات سنگین به آشیانه هواپیماهای مسافربری ایران، به نظر می‌رسد حتی در صورت حضور این جنگنده‌ها، حفاظت از آن‌ها در برابر حملات دشمن دشوار بود. شاید این هم یکی از دلایل موکول شدن تحویل به بعد از جنگ باشد. این هم تحلیل است، نه موضع رسمی.
سوخو ۳۵ کی تحویل ایران می‌شود؟
زمان قطعی اعلام نشده است. تنها نکته رسمی این است که تحویل «پس از پایان جنگ» انجام می‌شود. گزارش کارنگی بازه ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ را مطرح کرده، ولی این رقم از سوی ایران یا روسیه تأیید نشده است.
اهمیت ماجرا برای نیروی هوایی ایران
بخش قابل توجهی از جنگنده‌های نیروی هوایی ایران پیش از انقلاب ۱۳۵۷ خریداری شده‌اند. ایران سال‌هاست در پی نوسازی ناوگان خود است و پرونده سوخو ۳۵ نشان می‌دهد فاصله میان اعلام خرید یک سلاح پیشرفته و بهره‌برداری واقعی از آن می‌تواند چقدر زیاد باشد.
