توافق پنج رهبر برای کنارزدن نتانیاهو؛ اتحاد تاکتیکی یا ائتلافی پایدار؟
در آستانه انتخابات پارلمانی اسرائیل در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶، پنج چهره اصلی مخالف بنیامین نتانیاهو با امضای توافق عدم تعرض، برای تشکیل دولتی جایگزین متحد شده‌اند. بااین‌حال، این ائتلاف از نظر ایدئولوژیک یکپارچه نیست و بیشتر بر مخالفت با نتانیاهو تکیه دارد تا توافق بر سر مسئله فلسطین. مواضع راست‌گرایانه بیشتر رهبران، مخالفت با تشکیل کشور فلسطینی و اختلاف بر سر همکاری با احزاب عربی، چشم‌انداز تغییر سیاست‌های اسرائیل را مبهم کرده است.
به گزارش اینتیتر به نقل از الجزیره، سایمون اسپیکمن کوردال، خبرنگار بخش بین الملل شبکه الجزیره
در ۲۶ سپتامبر، پنج چهره برجسته مخالف بنیامین نتانیاهو با امضای توافقی برای پرهیز از حمله به یکدیگر، تلاش کردند زمینه کنارزدن نخست‌وزیر کنونی اسرائیل در انتخابات ۲۷ اکتبر را فراهم کنند. این نشست در خانه یائیر لاپید، رهبر مخالفان در تل‌آویو برگزار شد و نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین، گادی آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد ارتش و رهبر حزب تازه‌تأسیس «یاشار»، یائیر گولان، رهبر حزب دموکرات‌ها و آویگدور لیبرمن، رئیس حزب «اسرائیل خانه ما»، در آن حضور داشتند.
در بیانیه مشترک این نشست، رهبران با وجود اذعان به اختلافات ایدئولوژیک، تشکیل دولتی صهیونیستی با رویکردی مسئولانه و با هدف بازسازی و ترمیم ساختارهای کشور را هدف مشترک خود اعلام کردند. بااین‌حال، پایداری این توافق همچنان محل تردید است. لیبرمن پیش‌تر آیزنکوت را به تلاش برای دستیابی به توافق با نتانیاهو متهم کرده است. علاوه بر این، هنوز مشخص نیست کدام‌یک از رهبران در صورت پیروزی ائتلاف، نخست‌وزیر خواهد شد و همکاری میان احزاب تا چه اندازه می‌تواند به تغییر واقعی سیاست‌های اسرائیل منجر شود.
مهم‌ترین ویژگی این ائتلاف، تفاوت میان مخالفت با شخص نتانیاهو و مخالفت با سیاست‌های کلی دولت اوست. به‌جز گولان، دیگر چهره‌های اصلی ائتلاف عمدتاً از رویکردهای راست‌گرایانه در مسائل امنیتی و سیاسی حمایت می‌کنند. هیچ‌یک از رهبران این مجموعه به‌طور جدی متعهد به تشکیل کشور مستقل فلسطینی نیستند؛ تنها حزب دموکرات‌ها این هدف را در افقی دور و بدون تعیین زمان مشخص مطرح می‌کند. همچنین، هیچ‌یک از پنج رهبر، حتی گولان، جنگ اسرائیل در غزه را نسل‌کشی نمی‌دانند یا مسئولیت ارتکاب جنایات جنگی در جریان کشتار بیش از ۷۴ هزار نفر در غزه را نمی‌پذیرند.
این رهبران همچنین اصل اقدامات نظامی اسرائیل علیه لبنان، سوریه، یمن، قطر و ایران را به‌طور جدی زیر سؤال نبرده‌اند و انتقادهایشان بیشتر متوجه پیامدهای بین‌المللی این عملیات و تأثیر آن‌ها بر تصویر اسرائیل در جهان بوده است. آهرون برگمن، تحلیلگر اسرائیلی و استاد ارشد مدعو در کینگز کالج لندن، معتقد است نیروهای مسلط در این ائتلاف، از جمله بنت، لیبرمن و آیزنکوت، نماینده سیاست راست‌گرایانه‌اند و تمایلی ندارند به مسئله بنیادین مناقشه اسرائیل و فلسطین و حق استقلال فلسطینیان بپردازند. از این منظر، تفاوت اصلی آن‌ها با نتانیاهو بیشتر به سبک رهبری، اتهامات فساد و وابستگی او به سیاستمداران راست افراطی مربوط می‌شود.
گادی آیزنکوت؛ ژنرال سابق در جایگاه رقیب اصلی
آیزنکوت، ۶۶ ساله، رئیس پیشین ستاد ارتش اسرائیل، یکی از مهم‌ترین چهره‌های ائتلاف مخالفان محسوب می‌شود. او در سال ۲۰۰۸ با دکترین ضاحیه شناخته شد؛ رویکردی نظامی که بر استفاده از نیروی نامتناسب و تخریب گسترده زیرساخت‌های غیرنظامی در مواجهه با گروه‌هایی مانند حزب‌الله و حماس تأکید داشت.
او در سال ۲۰۲۲ وارد سیاست شد و به ائتلاف وحدت ملی به رهبری بنی گانتس پیوست. پس از حمله ۷ اکتبر ۲۰۲۳، آیزنکوت نیز به کابینه جنگ نتانیاهو ملحق شد، اما در ژوئن ۲۰۲۴ همراه با گانتس از آن خارج شد و نخست‌وزیر را به نداشتن راهبردی روشن برای پایان جنگ متهم کرد. آیزنکوت در سال ۲۰۲۵ حزب میانه‌رو «یاشار» را تأسیس کرد. برنامه این حزب شامل تشکیل دولتی حرفه‌ای، الزام همه شهروندان از جمله یهودیان فوق‌ارتدوکس به خدمت نظامی و تشکیل کمیسیون تحقیق دولتی درباره ناکامی‌های امنیتی پیش از ۷ اکتبر است.
او همچنین از وابستگی دولت اسرائیل به آمریکا برای دستیابی به اهداف نظامی انتقاد کرده، اما اصل این اهداف را زیر سؤال نبرده است. آیزنکوت همکاری با حزب عربی رعم در دولت آینده را نیز رد کرده و گفته است هیچ حزب عربی شروط او از جمله به‌رسمیت‌شناختن اسرائیل به‌عنوان یک دولت یهودی را نخواهد پذیرفت.
بنت و لاپید؛ ائتلاف مشترک با اختلافات محدودکننده
نفتالی بنت، ۵۴ ساله و یائیر لاپید، ۶۲ ساله، در آوریل ۲۰۲۶ اعلام کردند با فهرستی مشترک تحت عنوان «باهم» در انتخابات شرکت خواهند کرد. این دو در سال‌های ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲، در مجموع حدود ۱۸ ماه نخست‌وزیر بودند. بنت از حامیان دیرینه شهرک‌سازی اسرائیل در کرانه باختری اشغالی است و در صدر فهرست مشترک قرار دارد؛ لاپید، رهبر پیشین حزب میانه‌رو «یش عتید»، در جایگاه دوم قرار گرفته است.
هیچ‌یک از این دو، حل مناقشه اسرائیل و فلسطین یا تشکیل کشور مستقل فلسطینی را در اولویت قرار نداده‌اند. لاپید بیشتر بر نحوه بازتاب اقدامات اسرائیل در افکار عمومی بین‌المللی تمرکز کرده، درحالی‌که بنت مواضع تندتری در حمایت از عملیات نظامی اتخاذ کرده است. بنت از جنگ اسرائیل علیه ایران حمایت کرده و از حمله سپتامبر ۲۰۲۵ به دوحه که رهبران حماس را هدف قرار داد، استقبال کرده بود. این حمله با محکومیت منطقه‌ای و بین‌المللی مواجه شد و به کشته‌شدن یک نیروی امنیتی قطری انجامید. ائتلاف بنت و لاپید اکنون خواهان تشکیل دولتی متشکل از احزاب صهیونیستی است و اتکا به احزاب عربی را نیز رد می‌کند؛ موضعی که دامنه همکاری سیاسی آن‌ها را محدود می‌سازد.
آویگدور لیبرمن؛ متحدی که می‌تواند مانع ائتلاف شود
لیبرمن، ۶۸ ساله و رهبر حزب «اسرائیل خانه ما»، از تندروترین چهره‌های امنیتی در میان مخالفان نتانیاهو است. او که پیش‌تر از متحدان نخست‌وزیر بود، اکنون هرگونه همکاری با او را رد کرده است. بااین‌حال، مخالفت لیبرمن با مشارکت احزاب فوق‌ارتدوکس یا اتکا به احزاب عربی، تشکیل یک ائتلاف فراگیر را دشوار می‌کند.
او در سال ۲۰۲۳ بار دیگر ادعا کرد که در غزه «بی‌گناهی وجود ندارد» و از حامیان اقدامات نظامی اسرائیل بوده است. لیبرمن همچنین با هرگونه محدودیت بر عملیات نظامی اسرائیل در لبنان مخالفت کرده است. از این رو، اگرچه پایگاه رأی وفادار و مواضع مستقل او می‌تواند برای ائتلاف اهمیت داشته باشد، احتمال بازگشتش به بلوک راست‌گرای نتانیاهو نیز منتفی نیست. اختلافات او با آیزنکوت بر سر تشکیل دولت آینده، یکی از موانع مهم پیش روی ائتلاف محسوب می‌شود.
یائیر گولان؛ صدای متفاوت اما نه گسستی کامل از جریان اصلی
گولان، ۶۴ ساله و رهبر حزب دموکرات‌ها، تنها چهره چپ‌گرای میز مخالفان است که آمادگی همکاری با احزاب فلسطینی را اعلام کرده است. این حزب در سال ۲۰۲۴ از ادغام حزب کارگر و حزب سکولار و سوسیال‌دموکرات مرتص شکل گرفت. گولان که سرلشکر بازنشسته و معاون پیشین رئیس ستاد ارتش است، پس از حمله ۷ اکتبر برای کمک به مقابله با مهاجمان به جنوب اسرائیل رفت. او برخلاف بسیاری از مخالفان نتانیاهو، درباره اهداف جنگی دولت و فقدان راهبرد سیاسی و دیپلماتیک برای پایان‌دادن به درگیری‌ها انتقادهایی مطرح کرده است.
ائتلاف پنج‌گانه مخالفان نتانیاهو تلاش می‌کند با کنارگذاشتن اختلافات داخلی، امکان تشکیل دولت جدید را فراهم کند. بااین‌حال، تفاوت دیدگاه‌ها درباره رهبری ائتلاف، همکاری با احزاب عربی و نحوه مواجهه با مسائل امنیتی، آینده این اتحاد را نامطمئن کرده است.
مهم‌تر از آن، مواضع غالباً راست‌گرایانه رهبران ائتلاف نشان می‌دهد که کناررفتن نتانیاهو لزوماً به معنای تغییر اساسی در سیاست اسرائیل در قبال فلسطینیان یا عملیات نظامی منطقه‌ای نخواهد بود. در نتیجه، انتخابات ۲۷ اکتبر علاوه بر تعیین ترکیب دولت آینده، آزمونی برای سنجش این مسئله است که آیا مخالفت با نتانیاهو می‌تواند به بازنگری در راهبردهای کلان اسرائیل منجر شود یا صرفاً به جابه‌جایی قدرت در همان چارچوب سیاسی موجود محدود خواهد ماند.
