پشت پرده جدال نتانیاهو و آیزنکوت بر سر ایران
اختلاف بر سر حمله احتمالی به ایران، شکاف میان نتانیاهو و آیزنکوت را آشکار کرده است: نتانیاهو بر ضرورت اقدام نظامی تأکید دارد، اما آیزنکوت معتقد است بدون تهدید فوری نباید جنگ تازه‌ای آغاز شود. نگرانی از تصمیم‌گیری دولت انتقالی بدون نظارت کافی کنست و مخالفت گزارش‌شده ترامپ با حمله‌ای با انگیزه‌های سیاسی نیز بر این اختلاف افزوده است. هم‌زمان، بن‌بست تشکیل دولت جدید و دشواری ائتلاف‌سازی، محاسبات امنیتی و سیاسی اسرائیل را پیچیده‌تر کرده است.
به گزارش اینتیتر به نقل از فرارو، در حالی که بنیامین نتانیاهو به پایان دوران حضور خود در قدرت نزدیک می‌شود، همچنان به‌عنوان نخست‌وزیر دولت انتقالی از اختیارات مهمی، به‌ویژه در حوزهٔ امنیتی و نظامی، برخوردار است. هم‌زمان، گزارش‌ها از افزایش آمادگی ارتش اسرائیل برای حملات احتمالی علیه ایران حکایت دارند؛ موضوعی که نگرانی گادی آیزنکوت، نخست‌وزیر مکلف، را برانگیخته است.
آیزنکوت هشدار داده است اسرائیل نباید بدون وجود ضرورت فوری امنیتی وارد رویارویی نظامی تازه‌ای با تهران شود. چنین تصمیمی، به اعتقاد او، می‌تواند فرماندهان و نهادهای امنیتی را در برابر معضلات حقوقی و سیاسی قرار دهد. در مقابل، نتانیاهو همچنان ایران را تهدیدی وجودی معرفی می‌کند و بر ضرورت حفظ آمادگی برای اقدام نظامی تأکید دارد.
در این میان، مسئله فقط احتمال حملهٔ دوباره به ایران نیست؛ بلکه حدود اختیارات نخست‌وزیر انتقالی، نقش ارتش در تصمیم‌گیری دربارهٔ جنگ، موضع واشنگتن و تأثیر رقابت‌های سیاسی داخلی بر محاسبات امنیتی اسرائیل نیز اهمیت پیدا کرده است. پرسش اصلی این است که آیا نتانیاهو می‌تواند پیش از انتقال قدرت، تصمیمی نظامی بگیرد که مسیر سیاسی آیندهٔ اسرائیل را تغییر دهد؟
اختیارات امنیتی نتانیاهو؛ محدودیت سیاسی، آزادی عمل نظامی
بر اساس یک ارزیابی حقوقی از ساختار سیاسی اسرائیل، نخست‌وزیر دولت انتقالی در برخی حوزه‌ها با محدودیت‌هایی روبه‌رو است، اما در مسائل امنیتی و نظامی همچنان اختیارات گسترده‌ای دارد. از این منظر، پایان دورهٔ سیاسی دولت به‌خودی‌خود به معنای سلب اختیار تصمیم‌گیری نظامی از نخست‌وزیر نیست. نتانیاهو می‌تواند تصمیم به آغاز عملیات نظامی بگیرد، مشروط بر آنکه بتواند ضرورت و دلایل آن را از منظر قانونی توجیه کند.
با این حال، میان اختیار قانونی و مشروعیت سیاسی تفاوت وجود دارد. مسئلهٔ اصلی در شرایط کنونی این است که آیا حملهٔ تازه به ایران واقعاً از ضرورت فوری امنیتی ناشی می‌شود یا اینکه محاسبات سیاسی نتانیاهو نیز در شکل‌گیری چنین تصمیمی نقش دارد. در ارزیابی مطرح‌شده از وضعیت ارتش اسرائیل، اطلاعاتی وجود دارد که نشان می‌دهد در شرایط فعلی ضرورتی برای حملهٔ فوری به ایران تشخیص داده نشده و می‌توان تصمیم‌گیری دربارهٔ این موضوع را به دولت بعدی واگذار کرد؛ مگر آنکه ایران حمله‌ای علیه اسرائیل انجام دهد که در آن صورت، ارتش باید برای دفاع و مقابله آماده باشد.
اختلاف بر سر نظارت پارلمانی؛ نگرانی از تصمیم‌گیری پیش از دوشنبه
کمیتهٔ امور خارجی و امنیت کنست یکی از نهادهای مهم نظارتی در روند تصمیم‌گیری‌های نظامی اسرائیل است. در شرایط معمول، این کمیته به‌صورت محرمانه تشکیل جلسه می‌دهد و دلایل و ضرورت‌های احتمالی آغاز جنگ را بررسی می‌کند.
با این حال، در شرایط کنونی، با وجود فعالیت این کمیته، دولت اجازه نداده است جلسهٔ آن پیش از دوشنبهٔ آینده برگزار شود. این تأخیر نگرانی‌هایی ایجاد کرده است؛ زیرا احتمال داده می‌شود نتانیاهو بخواهد از فاصلهٔ زمانی تا تشکیل جلسهٔ کمیته برای آغاز عملیات نظامی استفاده کند. ارتش اسرائیل در نهایت دستورهای دولت را دریافت می‌کند، اما این مسئله به معنای نداشتن امکان مخالفت یا اثرگذاری بر افکار عمومی نیست. هشدار علنی آیزنکوت به نتانیاهو را نیز می‌توان در همین چارچوب ارزیابی کرد.
آیزنکوت در نامه‌ای به نتانیاهو خواستار پرهیز از اقداماتی شد که ممکن است مسئولان نهادهای امنیتی را در برابر معضلی حقوقی و قانون‌اساسی قرار دهد. او همچنین بر ضرورت حداکثر احتیاط و مسئولیت‌پذیری در تصمیم‌های امنیتی و ملی تأکید کرد. نتانیاهو این نامه را اقدامی غیرمسئولانه توصیف کرد و از طرح مسائل امنیتی در فضای عمومی انتقاد کرد.
با وجود این اختلاف، دو طرف برای بررسی وضعیت سیاسی و امنیتی با یکدیگر دیدار کردند. این جلسه در دفتر نتانیاهو در اورشلیم و با حضور دبیر نظامی نخست‌وزیر برگزار شد. بر اساس گزارش منتشرشده، دیداری که قرار بود حدود یک ساعت طول بکشد، بیش از دو ساعت ادامه یافت. در این جلسه، نتانیاهو تلاش کرد آیزنکوت را متقاعد کند اطلاعات مربوط به برنامهٔ هسته‌ای و توسعهٔ موشک‌های بالستیک ایران، ضرورت اقدام نظامی فوری را نشان می‌دهد. بر اساس روایت مطرح‌شده، نتانیاهو می‌خواهد آیزنکوت پس از دریافت این اطلاعات با دونالد ترامپ تماس بگیرد و رئیس‌جمهور آمریکا را به موافقت با عملیات پیشنهادی ترغیب کند.
با این حال، آیزنکوت پیش‌تر اعلام کرده بود در شرایط کنونی، ضرورت امنیتی فوری برای آغاز جنگ نمی‌بیند. همین اختلاف نشان می‌دهد حتی در میان مقام‌های ارشد اسرائیل نیز دربارهٔ زمان و ضرورت اقدام نظامی علیه ایران اتفاق‌نظری وجود ندارد.
ارتش اسرائیل میان آمادگی نظامی و مخالفت با جنگ فوری
گزارش‌های منتشرشده حاکی است قرار است کابینهٔ سیاسی و امنیتی اسرائیل روز یکشنبه برای نخستین‌بار از پنجم اکتبر گذشته تشکیل جلسه دهد. همچنین گفته شده این شورا پیش‌تر به ارتش دستور داده بود سطح آمادگی خود را برای حملات احتمالی علیه ایران افزایش دهد، هرچند در ماه گذشته جلسه‌ای برگزار نکرده بود.
یسرائیل کاتس، وزیر جنگ، اعلام کرده است ائتلاف دولت انتقالی برای انجام حملات نظامی در جبهه‌های مختلف نیازی به اجازهٔ مخالفان ندارد. او تأکید کرده دولت نتانیاهو با ایران با قاطعیت و تدبیر و در هماهنگی کامل با ارتش برخورد می‌کند. ایال زمیر، رئیس ستاد کل ارتش اسرائیل، نیز خواستار افزایش سطح آمادگی نظامی و آماده‌بودن برای مواجهه با تهدیدها و تحولات غیرمنتظره شده است. او مرزهای شرقی را دارای اهمیت راهبردی بسیار بالایی دانسته و بر ضرورت پیش‌دستی در برابر تهدیدها و استفاده از درس‌های حملات هفتم اکتبر برای تقویت توان دفاعی و تهاجمی تأکید کرده است.
ترامپ با حملهٔ تازه مخالف است؛ اختلاف واشنگتن و تل‌آویو بر سر انگیزه‌های نتانیاهو
یکی از موانع پیش روی نتانیاهو، موضع دونالد ترامپ است. رئیس‌جمهور آمریکا در اظهاراتی مدعی شده واشنگتن به توافق با تهران نیاز ندارد، کنترل تنگهٔ هرمز و منابع مالی ایران را در اختیار گرفته و مانع دستیابی این کشور به سلاح هسته‌ای شده است. ترامپ همچنین گفته است آمریکا آغازگر جنگ با ایران نبوده و این رویارویی را ادامهٔ تقابل تهران با واشنگتن از سال ۱۹۷۹ توصیف کرده است. او مدعی شده آمریکا به پیروزی رسیده و هدف کنونی، تعیین زمان پایان رویارویی و تضمین یک پیروزی کامل است.
با این حال، مواضع ترامپ دربارهٔ ضرورت ادامهٔ عملیات نظامی یکدست نبوده است. او پیش‌تر نیز از بی‌میلی خود برای ورود به عملیات نظامی جدید سخن گفته بود. در همین زمینه، گزارشی دربارهٔ گفت‌وگوی تلفنی ترامپ و نتانیاهو منتشر شده که بر اساس آن، رئیس‌جمهور آمریکا با لحنی تند به نخست‌وزیر اسرائیل گفته است او خواهان جنگی است که ضرورت امنیتی ندارد و انگیزه‌های حزبی و سیاسی داخلی در این تصمیم نقش دارند.
بر اساس این روایت، ترامپ به نتانیاهو توصیه کرده است به‌جای آغاز جنگ، راه‌های دیگری برای حفظ موقعیت سیاسی خود پیدا کند. از این منظر، واشنگتن ممکن است از تهدید نظامی اسرائیل به‌عنوان ابزاری برای افزایش فشار بر ایران استفاده کند، اما این موضوع لزوماً به معنای موافقت با آغاز جنگی تازه نیست.
