چطور بدون اینکه یخ بزنیم، جلوی فرار انرژی را در زمستان بگیریم؟
با شروع روزهای سرد، کمکم بخاریها روشن میشوند، شوفاژها گرم میشوند و پنجرهها برای ساعتهای طولانی بسته میمانند. در خانهها، محل کار و مغازهها، همه به دنبال راهی هستند تا از سرمای بیرون در امان بمانند. اما گاهی در همین روزهای سرد، بدون آنکه متوجه باشیم، مقدار زیادی انرژی هدر میرود؛ از بخاری که با حداکثر توان روشن مانده تا دریچه کولری که فراموش کردهایم ببندیم یا پنجرهای که هوای گرم از درزهای آن بیرون میرود.
به گزارش اینتیتر به نقل از فرارو، زمستان هر سال با همین اتفاقها همراه است. مصرف گاز و برق بالا میرود، وسایل گرمایشی ساعتهای بیشتری کار میکنند و در برخی خانهها و ادارهها، حتی زمانی که کسی در اتاق حضور ندارد، چراغها و تجهیزات روشن میمانند. در چنین شرایطی، مدیریت مصرف انرژی بیش از هر زمان دیگری اهمیت پیدا میکند.
البته صرفهجویی به معنای سرد ماندن خانه یا تحمل شرایط نامناسب در محل کار نیست. قرار هم نیست برای کاهش مصرف، آسایش خود و خانواده را کنار بگذاریم. مسئله این است که انرژی را به اندازه نیاز مصرف کنیم و اجازه ندهیم گرمایی که برای تولید آن هزینه شده، بهسادگی از پنجرهها، درها و ساختمان خارج شود.
بسیاری از راهکارهای کاهش مصرف انرژی نه به تجهیزات گرانقیمت نیاز دارند و نه تغییرات پیچیده. گاهی بستن یک در، تنظیم درست دمای وسایل گرمایشی یا خاموش کردن چراغهای اضافی میتواند از هدررفت انرژی جلوگیری کند.
گرمای خانه را از دست ندهیم
بخش زیادی از مصرف انرژی خانهها در روزهای سرد به گرم کردن فضای داخل اختصاص دارد. به همین دلیل، نخستین قدم برای کاهش مصرف، جلوگیری از خروج گرمای تولیدشده است.
یکی از کارهای ساده، بررسی درز پنجرهها و درهاست. در بسیاری از خانهها، هوای سرد از شکافهای کوچک وارد میشود و هوای گرم از همان مسیر بیرون میرود. استفاده از نوارهای درزگیر، نصب پردههای ضخیم و استفاده از درزگیر زیر درها میتواند به حفظ گرمای خانه کمک کند.
پردهها هم در روزهای زمستان نقش مهمی دارند. در طول روز، بهتر است پرده پنجرههایی که نور مستقیم خورشید به آنها میتابد کنار زده شود تا نور و گرمای طبیعی وارد خانه شود. با غروب آفتاب نیز میتوان پردهها را بست تا گرمای داخل کمتر از دست برود.
یکی دیگر از نکاتی که گاهی فراموش میشود، دریچه کولر آبی است. در فصل سرما، باز ماندن این دریچهها میتواند مسیر ورود هوای سرد به خانه باشد. بستن دریچهها و پوشاندن مناسب آنها به حفظ دمای داخل کمک میکند.
همچنین بهتر است درهای اتاقهایی که استفاده نمیشوند بسته بمانند تا گرمای محیط در فضاهای مورد نیاز حفظ شود. لازم نیست تمام بخشهای خانه با یک دمای یکسان گرم شوند.
دمای خانه را متعادل نگه داریم
یکی از عادتهایی که مصرف انرژی را بالا میبرد، تنظیم وسایل گرمایشی روی دمای بسیار زیاد است. گاهی با روشن کردن بخاری یا شوفاژ، دمای خانه آنقدر بالا میرود که افراد مجبور میشوند پنجره را باز کنند؛ در واقع بخشی از انرژی مصرفشده بهسادگی از بین میرود.
تنظیم دمای محیط در محدوده متعادل، پوشیدن لباس مناسب فصل و استفاده از پتو در زمان استراحت میتواند نیاز به گرمایش بیش از اندازه را کاهش دهد.
در توصیههای مرتبط با مدیریت مصرف گاز در ایران نیز محدوده حدود ۱۸ تا ۲۱ درجه سانتیگراد برای دمای آسایش مطرح شده و تنظیم دمای محیط نزدیک به ۲۰ درجه مورد تأکید قرار گرفته است. البته شرایط ساختمان، سن افراد و وضعیت سلامت آنها نیز باید در نظر گرفته شود.
اگر خانه به پکیج یا سیستم گرمایش مرکزی مجهز است، بهتر است تنظیمات دستگاه متناسب با نوع سیستم و دستورالعمل سازنده انجام شود. سرویس دورهای پکیج، رادیاتورها و موتورخانه نیز اهمیت دارد؛ زیرا دستگاهی که درست کار نمیکند ممکن است برای تولید گرمای یکسان، انرژی بیشتری مصرف کند.
چند عادت ساده که قبض انرژی را سبکتر میکند
بخش دیگری از مصرف انرژی به رفتارهای روزمره اعضای خانواده مربوط میشود. روشن ماندن چراغ اتاقهای خالی، استفاده بیدلیل از وسایل برقی و روشن گذاشتن تجهیزات در زمانهایی که نیازی به آنها نیست، نمونههایی از همین عادتهاست.
برای مدیریت بهتر مصرف در خانه میتوان چند کار ساده را در برنامه روزانه قرار داد:
هنگام خروج از اتاق، چراغهای اضافی را خاموش کنیم.
لامپهای کممصرف و الایدی را جایگزین لامپهای پرمصرف کنیم.
وسایل برقی را پس از پایان کار خاموش کنیم و از روشن ماندن بیدلیل آنها جلوگیری کنیم.
ماشین لباسشویی و ظرفشویی را تا حد امکان با ظرفیت مناسب روشن کنیم.
هنگام استفاده از آب گرم، شیر آب را بیدلیل باز نگذاریم.
در زمان خرید لوازم خانگی، به برچسب انرژی و میزان مصرف دستگاه توجه کنیم.
از باز و بسته کردن مکرر در یخچال و فریزر خودداری کنیم.
شاید هرکدام از این کارها بهتنهایی تغییر بزرگی ایجاد نکند، اما وقتی در طول روز و در تمام اعضای خانواده تکرار شود، نتیجه آن در میزان مصرف مشخص خواهد شد.
محل کار هم سهمی در مصرف انرژی دارد
صرفهجویی فقط به خانه محدود نمیشود. ادارهها، شرکتها، فروشگاهها و کارگاهها نیز در روزهای سرد سال از مصرفکنندگان مهم انرژی هستند.
در بسیاری از محیطهای اداری، سیستم گرمایشی از ابتدای ساعت کاری روشن میشود و گاهی تا پایان شب یا حتی پس از خروج کارکنان همچنان فعال میماند. چراغها، رایانهها، دستگاههای چاپ و سایر تجهیزات نیز ممکن است بدون نیاز روشن بمانند.
یکی از راههای مدیریت مصرف در محل کار، تنظیم ساعت فعالیت سیستم گرمایشی متناسب با زمان حضور کارکنان است. برای مثال، میتوان سیستم گرمایش را بهگونهای تنظیم کرد که پیش از شروع ساعت کاری، محیط را به دمای مناسب برساند و پس از پایان فعالیت مجموعه، در صورت نبود نیاز، خاموش یا در حالت کممصرف قرار گیرد.
در اتاقهایی که کارکنان حضور ندارند نیز بهتر است گرمایش غیرضروری کاهش یابد. البته این کار باید با توجه به نوع ساختمان، شرایط تأسیسات و نیازهای بهداشتی و ایمنی محیط انجام شود.
استفاده از نور طبیعی در طول روز هم راهکار دیگری است. در بسیاری از ادارهها، حتی زمانی که نور خورشید به اندازه کافی وجود دارد، چراغها روشن میمانند. کنار زدن پردهها و استفاده بهتر از نور روز میتواند مصرف برق را کاهش دهد.
همچنین خاموش کردن رایانهها، نمایشگرها، چاپگرها و دستگاههای اداری در پایان ساعت کاری، از روشن ماندن بیدلیل تجهیزات جلوگیری میکند. استفاده از حالت خواب در رایانهها نیز برای زمانهایی که کاربر مدتی از دستگاه استفاده نمیکند، مفید است.
کارکنان هم میتوانند در کاهش مصرف نقش داشته باشند
مدیریت مصرف در محیط کار تنها بر عهده مدیران یا مسئولان تأسیسات نیست. هر کارمند میتواند با چند رفتار ساده در این زمینه نقش داشته باشد.
بستن در و پنجرهها هنگام فعالیت سیستم گرمایشی، خاموش کردن چراغهای اضافی، گزارش خرابی پنجرهها و سیستمهای گرمایشی و جلوگیری از روشن ماندن تجهیزات در زمان استراحت یا پایان کار، از جمله اقدامهایی است که به همکاری همه کارکنان نیاز دارد.
گاهی در یک اداره، پنجرهای برای مدت طولانی باز میماند، در حالی که سیستم گرمایشی با تمام توان کار میکند. در چنین شرایطی، دستگاه انرژی بیشتری مصرف میکند تا دمای محیط را حفظ کند. توجه به همین نکتههای ساده میتواند از هدررفت انرژی جلوگیری کند.
مدیران مجموعهها نیز بهتر است به جای تأکید صرف بر خاموش کردن وسایل، شرایط مناسبی برای مصرف درست فراهم کنند؛ از جمله تعمیر پنجرهها، سرویس موتورخانه، تنظیم مناسب تجهیزات و نصب سیستمهای کنترل دما در صورت امکان.
صرفهجویی نباید ایمنی را به خطر بیندازد
در کنار همه توصیههای مربوط به کاهش مصرف، نباید نکات ایمنی را فراموش کرد. در فصل سرما استفاده از وسایل گازسوز افزایش پیدا میکند و بیتوجهی به وضعیت بخاری، پکیج و دودکشها میتواند خطرساز باشد. پیش از استفاده از وسایل گرمایشی، باید از سالم بودن دستگاه، اتصالات و باز بودن مسیر دودکش اطمینان حاصل کرد. سرویس و تعمیر تجهیزات نیز باید به افراد متخصص سپرده شود.
نکته مهم دیگر، تأمین هوای تازه در محیط است. برای کاهش اتلاف گرما نباید تمام راههای ورود هوا را مسدود کرد. وسایل گازسوز برای عملکرد ایمن به هوای کافی نیاز دارند و بسته بودن کامل فضای خانه یا محل کار میتواند خطر مسمومیت با گاز مونوکسیدکربن را افزایش دهد.
مونوکسیدکربن گازی بیرنگ و بیبوست و تشخیص آن با حواس انسان امکانپذیر نیست. بنابراین بررسی دودکش، رعایت تهویه مناسب و استفاده صحیح از وسایل گرمایشی اهمیت زیادی دارد. همچنین هرگز نباید از اجاق گاز یا وسایل گرمایشی غیراستاندارد برای گرم کردن محیط استفاده کرد.
صرفهجویی زمانی ارزشمند است که در کنار آن، سلامت و ایمنی افراد نیز حفظ شود.

صرفهجویی از یک نفر شروع میشود، اما به همه میرسد
شاید در نگاه اول تصور کنیم خاموش کردن یک چراغ یا کم کردن یک درجه از دمای محیط، تأثیر چندانی در مصرف انرژی ندارد؛ اما وقتی همین رفتار در خانههای متعدد، ادارهها و فروشگاهها تکرار شود، نتیجه آن قابل توجه خواهد بود.
مدیریت مصرف انرژی فقط برای کاهش مبلغ قبض نیست. در روزهای سرد سال، مصرف درست گاز و برق به استفاده بهتر از منابع موجود کمک میکند و میتواند فشار واردشده بر شبکه انرژی را کاهش دهد. از طرف دیگر، جلوگیری از هدررفت انرژی به معنای کاهش هزینههای خانوار و مجموعههای کاری نیز هست.
قرار نیست زمستان را با تحمل سرما بگذرانیم یا از امکانات معمول زندگی صرفنظر کنیم. کافی است پیش از روشن کردن وسیلهای، به این فکر کنیم که آیا واقعاً به آن نیاز داریم؟ آیا گرمای خانه از درز پنجرهها خارج نمیشود؟ آیا چراغ اتاق خالی باید روشن بماند؟ آیا لازم است سیستم گرمایشی تمام ساعتهای شبانهروز با یک شدت کار کند؟
پاسخ به همین پرسشهای ساده میتواند عادتهای مصرفی ما را تغییر دهد.
زمستان هر سال از راه میرسد و با خود نیاز بیشتری به گرما و انرژی میآورد. اما گرم نگه داشتن خانه و محل کار لزوماً به معنای مصرف بیشتر نیست. گاهی یک پنجره درزبندیشده، یک وسیله گرمایشی سرویسشده و کمی دقت در رفتارهای روزانه، همان چیزی است که هم آسایش ما را حفظ میکند و هم مانع هدررفت انرژی میشود.