موشک فتاح ۲ چیست و چه مشخصاتی دارد؟ | بررسی فناوری سرجنگی هایپرسونیک ایران

به گزارش اینتیتر، فناوری به‌کاررفته در این موشک، به‌ویژه در زمینه حرکت هایپرسونیک، حفاظت حرارتی و ورود مجدد به جو، از موضوعات مهم در بررسی توانمندی‌های موشکی محسوب می‌شود.

در برخی مطالب منتشرشده درباره فتاح ۲، ادعاهایی درباره توسعه سامانه‌های پیشرانش پیشرفته، افزایش برد تا ۱۳ هزار کیلومتر و امکان استفاده از فناوری‌های مرتبط با کلاهک‌های دوربرد مطرح شده است؛ با این حال، مشخصات اعلام‌شده در این مطالب به‌طور مستقل تأیید نشده و نباید آن‌ها را مشخصات قطعی این موشک تلقی کرد.

موشک فتاح ۲ چه ویژگی‌هایی دارد؟

مهم‌ترین ویژگی اعلام‌شده برای فتاح ۲، استفاده از سرجنگی گلایدکننده هایپرسونیک (HGV) است. این نوع سرجنگی پس از جدا شدن از موشک حامل، در ارتفاعات بالای جو حرکت می‌کند و در مرحله پایانی پرواز می‌تواند با استفاده از نیروی آیرودینامیکی مسیر خود را تغییر دهد.

تفاوت اصلی سرجنگی‌های گلایدکننده با کلاهک‌های بالستیک متعارف، قابلیت مانور و تغییر مسیر در مرحله بازگشت به جو است. این ویژگی می‌تواند پیش‌بینی مسیر حرکت سرجنگی و رهگیری آن را برای سامانه‌های دفاعی دشوارتر کند.

مقام‌های ایرانی هنگام معرفی فتاح ۲ بر قابلیت‌های هایپرسونیک و مانورپذیری آن تأکید کرده‌اند؛ با این حال، ارزیابی مستقل عملکرد واقعی این قابلیت‌ها به اطلاعات فنی و نتایج آزمایش‌های قابل بررسی نیاز دارد.

فناوری حفاظت حرارتی در موشک‌های هایپرسونیک چگونه عمل می‌کند؟

یکی از مهم‌ترین چالش‌های طراحی موشک‌های هایپرسونیک و کلاهک‌های بازگشت‌پذیر، مقاومت در برابر دمای بسیار بالای ناشی از ورود به جو زمین است.

هنگامی که یک جسم با سرعت چندین برابر سرعت صوت وارد لایه‌های متراکم جو می‌شود، هوای مقابل آن به‌شدت فشرده شده و دمای اطراف سازه افزایش پیدا می‌کند. در چنین شرایطی، اگر بدنه و اجزای حساس از حفاظت حرارتی مناسب برخوردار نباشند، احتمال آسیب جدی به سازه وجود دارد.

یکی از فناوری‌های مورد استفاده برای مقابله با این شرایط، سپر حرارتی فداشونده (Ablative Heat Shield) است. این سپرها با مصرف تدریجی لایه‌های بیرونی خود، بخشی از انرژی حرارتی را جذب و از انتقال آن به بخش‌های داخلی جلوگیری می‌کنند.

در این فناوری، مواد به‌کاررفته در لایه بیرونی تحت تأثیر گرما تجزیه، ذوب یا تبخیر می‌شوند و از این طریق بخشی از انرژی حرارتی را از سازه اصلی دور می‌کنند.

مواد فنولیک، کامپوزیت‌های کربن-فنولیک و برخی ترکیبات مقاوم در برابر حرارت از جمله موادی هستند که در فناوری‌های حفاظت حرارتی کاربرد دارند.

نقش مواد مقاوم در دمای بسیار بالا در سرجنگی‌های هایپرسونیک

در کنار سپرهای حرارتی فداشونده، از مواد مقاوم در برابر دمای بسیار بالا (UHTC) و کامپوزیت‌های کربنی نیز در برخی سامانه‌های هوافضایی استفاده می‌شود.

این مواد با هدف حفظ استحکام و پایداری سازه در شرایط حرارتی شدید طراحی شده‌اند. به همین دلیل، در برخی طرح‌های پیشرفته، مواد مقاوم در برابر دمای بالا و سپرهای فداشونده در کنار یکدیگر به کار می‌روند.

اهمیت این فناوری در وسایل گلایدکننده هایپرسونیک بیشتر است؛ زیرا این وسایل پس از ورود به جو، برخلاف کلاهک‌های بالستیک متعارف، امکان تغییر مسیر و مانور دارند و ممکن است مدت بیشتری در معرض شرایط حرارتی شدید قرار بگیرند.

آیا فناوری فضایی ایران برای ساخت کلاهک‌های دوربرد کافی است؟

یکی از موضوعات مطرح‌شده در بررسی فناوری‌های موشکی، ارتباط میان فناوری پرتاب ماهواره و توانایی طراحی وسایل بازگشت‌پذیر است.

بازگرداندن یک کپسول فضایی به زمین نیازمند فناوری‌هایی مانند طراحی سازه مقاوم، تحلیل شرایط ورود مجدد به جو و استفاده از سپرهای حرارتی است. ایران نیز در سال‌های گذشته آزمایش‌هایی در زمینه پرتاب و بازیابی محموله‌های فضایی و زیستی انجام داده است.

بازیابی کپسول زیستی در آذرماه ۱۴۰۲ و مأموریت‌های پیشین ارسال موجودات زنده به فضا از جمله برنامه‌هایی هستند که در این زمینه مورد توجه قرار گرفته‌اند.

با این حال، میان بازگشت یک کپسول فضایی و ورود مجدد یک کلاهک موشک قاره‌پیما تفاوت‌های فنی مهمی وجود دارد. سرعت ورود، شکل آیرودینامیکی، میزان بار حرارتی و شرایط پروازی در این دو مأموریت یکسان نیست. بنابراین موفقیت در بازیابی کپسول فضایی به‌تنهایی اثبات‌کننده توانایی ساخت و عملکرد یک کلاهک قاره‌پیما نیست.

ادعای برد ۱۳ هزار کیلومتری فتاح ۲ چقدر صحت دارد؟

در برخی مطالب غیررسمی، برد ۱۳ هزار کیلومتری برای یک سامانه موشکی منتسب به فناوری‌های پیشرانش ایران مطرح شده است. در این مطالب همچنین به استفاده از موتورهای ماهواره‌بر سیمرغ و بوسترهای کمکی اشاره می‌شود.

با این حال، اطلاعات فنی قابل اتکایی که نشان دهد موشک فتاح ۲ با چنین سامانه پیشرانشی ساخته شده یا به برد ۱۳ هزار کیلومتر دست یافته است، در دسترس نیست.

همچنین ادعاهای مربوط به قابلیت حمل کلاهک هسته‌ای، هدایت با خطای مشخص و توانایی هدف قرار دادن نقاطی در خاک آمریکا، بدون ارائه شواهد فنی و آزمایش‌های مستقل، قابل تأیید نیستند.

در مجموع، فتاح ۲ به دلیل فناوری سرجنگی گلایدکننده و قابلیت‌های اعلام‌شده در حوزه مانورپذیری، یکی از سامانه‌های موشکی مورد توجه در برنامه موشکی ایران است. با این حال، برای ارزیابی دقیق برد، سرعت، دقت و توان عملیاتی آن باید میان مشخصات رسمی اعلام‌شده، ادعاهای رسانه‌ای و اطلاعات فنی تأییدشده تفاوت قائل شد.