اینترنت بین الملل دیگر وصل نیمشود؟ | اینترنت پرو ماندگار شد؟

به گزارش اینتیتر،روز شصت وهشتم قطع گسترده اینترنت در ایران در حالی سپری می‌شود که بخش بزرگی از مردم از شبکه‌های بین‌المللی محرومند. آنچه از زیرساخت‌های ارتباطی باقی مانده، یا در اختیار نهادهای حاکمیتی است یا با قیمت‌های گزاف در قالب طرح «اینترنت پرو» در اختیار گروه‌های معدودی قرار گرفته است. بر اساس آمار اتاق بازرگانی ایران، هر روز قطعی اینترنت، بین ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار خسارت مستقیم به اقتصاد وارد می‌کند و با احتساب زیان‌های غیرمستقیم، این رقم روزانه به ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار می‌رسد. وزیر ارتباطات نیز هشدار داده که حدود ۱۰ میلیون نفر از شاغلان کشور برای حفظ شغل خود به اینترنت وابسته هستند.

«اینترنت پرو»؛ طرحی که به جای رفع محرومیت، تبعیض را نهادینه کرد

در هفته‌های اخیر، «اینترنت پرو» به داغ‌ترین موضوع اقتصادی کشور تبدیل شده است. بر اساس گزارش تسنیم، هزینه سالانه بسته‌های اینترنت پرو حدود ۳۲ میلیون تومان است؛ در حالی که پیش از قطعی، هر کاربر معمولی سالانه ۵ میلیون تومان هزینه می‌کرد. رضا سپهوند، نماینده خرم‌آباد، پرسیده است: «اگر اینترنت امنیت ندارد، برای تمام اقشار امنیت ندارد. اگر نفوذی در کار باشد، در همان جاهایی است که اکنون دسترسی دارند.» تسنیم همچنین نوشته اگر ۳ میلیون نفر با میانگین ۲ گیگابایت در روز از اینترنت پرو استفاده کنند، درآمد سالانه آن به ۹۶ هزار میلیارد تومان (حدود ۵۰۰ میلیون دلار) می‌رسد. رئیس کمیسیون صنایع مجلس خواستار شفاف‌سازی شده و برخی نمایندگان، شایعه «درآمدزایی از قطع اینترنت» را مطرح کرده‌اند.

اقتصاد دیجیتال در آستانه فروپاشی؛ از دیجی‌کالا تا خرده‌فروش‌های اینستاگرامی

تلخ‌ترین گزارش‌ها مربوط به نابودی اقتصاد دیجیتال و کسب‌وکارهای خرد است. انجمن صنفی کسب‌وکارهای اینترنتی در بیانیه‌ای با عنوان «در جستجوی سنگ قبر برای اکوسیستم استارتاپی کشور هستیم» نوشته: «مهاجرت نیروی کار متخصص، انتقال سرمایه به خارج، نابودی صدها هزار کسب‌وکار کوچک و سونامی تعدیل کارمندان، واقعیت امروز است.» پشوتن پورپزشک، عضو هیئت مدیره اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، اعلام کرد: «نزدیک به ۴۰ درصد کسب‌وکارهای اینستاگرامی از بین رفته‌اند؛ یعنی از یک میلیون شغل مستقیم، ۴۰۰ هزار مورد نابود شده است.» دیجی‌کالا نیز ۲۰۰ نفر از کارکنان خود (حدود ۳ درصد نیروی کار) را تعدیل کرده است. رضا امیری، کارمند سابق یک شرکت اینترنتی که اکنون در خیابان کلاه و چتر می‌فروشد، گفت نه تنها شغل خود را از دست داده، بلکه حقوق یک ماه آخر را هم دریافت نکرده است. دیلی تلگراف به نقل از یک شهروند تهرانی نوشت: «وضعیت اقتصادی به جایی رسیده که حتی افراد طبقه متوسط بالای تهران نیز ناچار به حذف مواد غذایی ضروری از سبد خرید خود شده‌اند.»

کنشگران و کارشناسان: قطع اینترنت، کرامت انسانی و حق آموزش را هدف گرفته است

بیش از ۲۰۰ هزار شهروند با کارزار «اتصال مجدد اینترنت» خواستار بازگشت دسترسی همگانی شده‌اند. سمیه توحیدلو، بازرس انجمن جامعه‌شناسی ایران، هشدار داد: «شکاف دیجیتال میان حاکمیت و جامعه می‌تواند به بحران‌های اجتماعی منجر شود. زیربنای بسیاری از اعتراضات در ایران کرامت انسانی و برابری است و اینترنت طبقاتی دقیقاً همین نقطه حساس را هدف قرار می‌دهد.» نماینده انجمن حمایت از حقوق کودکان نیز گفت: «با محدود شدن اینترنت، آموزش طبقاتی شده است. بسیاری از کودکان امید داشتند از طریق اینترنت بی‌عدالتی‌های آموزشی جبران شود.» یکی از شهروندان تهرانی به ایران‌وایر گفت: «مردم به حدی خشمگین هستند که می‌گویند حاضرند بمیرند، به شرط آنکه جمهوری اسلامی دیگر سر کار نباشد.»

واکنش مقامات: از ارجاع به شورای عالی فضای مجازی تا اعلام وضعیت «عادی‌سازی پس از جنگ»

در نشست مجلس با وزیر ارتباطات، ستار هاشمی گفت: «شبکه ملی اطلاعات در جنگ تحمیلی سوم کارایی لازم را به رخ کشید.» اما قادر باستانی، کنشگر کارزار، تأکید کرد تصمیم‌گیری درباره اینترنت در اختیار شورای عالی فضای مجازی است. محمد جعفر نعناکار، کارشناس حقوقی، افزود: «در ایران ۳۲ نهاد قانون‌گذاری وجود دارد.» در مقابل، حمیدرضا حاجی‌بابایی، نایب رئیس مجلس، گفت: «فرصت جنگ، فرصت خوبی بود که بتوانیم مدیریت اینترنت را در دست خودمان بگیریم.» مصطفی طاهری، رئیس کمیته فناوری اطلاعات مجلس، ابراز تأسف کرد: «متاسفانه نتوانستیم از فرصت‌های جنگ در راستای تقویت سکوهای داخلی استفاده کنیم.» این اظهارات نشان می‌دهد که برخی ارکان حاکمیت، اولویت خود را بر «مدیریت داخلی اینترنت» متمرکز کرده‌اند.

چشم‌انداز مبهم؛ آیا اینترنت به روال سابق بازخواهد گشت؟

معاون ارتباطات دفتر رئیس‌جمهور وعده داد پس از عادی‌شدن شرایط، اینترنت به وضعیت پیشین بازخواهد گشت، اما اینترنت پرو را «مصوبه کمیته‌ای از شورای عالی امنیت ملی» خواند. گزارش «فیلترواچ» نشان می‌دهد هدف نهایی، حرکت به سمت «انزوای دیجیتال دائمی» و تبدیل دسترسی به اینترنت بین‌الملل به «امتیاز دولتی» است. دامنه دریافت‌کنندگان اینترنت پرو به گروه‌هایی مثل وکلا، پزشکان و پرستاران نیز گسترش یافته و حتی پیامک فعال‌سازی برای برخی ارسال شده است. معاون آموزشی وزارت علوم گفت: «برای بخش قابل توجهی از استادان، دسترسی اینترنت بین‌الملل برقرار شده، اما امتحانات پایان ترم تا اطلاع ثانوی مجازی برگزار می‌شود.»

به نظر می‌رسد ایران وارد مرحله جدیدی از حکمرانی اینترنت شده؛ مرحله‌ای که در آن دسترسی به شبکه‌های جهانی دیگر یک «حق» همگانی نیست، بلکه «امتیازی» است که با مجوزهای امنیتی و هزینه‌های سنگین گره خورده است. انجمن کسب‌وکارهای اینترنتی جمعبندی کرده: «اینترنت نه یک ابزار، نه یک امتیاز، بلکه زیرساختی اساسی برای هر شهروند است که باید ارزان و گسترده در اختیار او قرار گیرد.» اکنون، پس از ۶۴ روز، این حق اساسی قربانی رویارویی امنیتی و اقتصادی شده و تبعات این بحران، هر روز عمیق‌تر جامعه ایران را در بر می‌گیرد.