سردرگمی اروپا در برابر نظم نوین جهانی؛ واکنشهای دوگانه به حمله آمریکا به ونزوئلا
رهبران اروپایی پس از حمله آمریکا به ونزوئلا و کنار گذاشته شدن رئیسجمهور اقتدارگرای این کشور، نیکلاس مادورو، با شکاف و تردید آشکاری روبهرو شدهاند. از یکسو، آنها میکوشند از پایان حاکمیت مادورو استقبال کنند و از سوی دیگر، به اصول حقوق بینالملل پایبند بمانند؛ اصولی که ظاهراً اجازه نمیدهد دونالد ترامپ مادورو را بازداشت کرده یا اعلام کند آمریکا اداره ونزوئلا و صنعت نفت آن را در دست خواهد گرفت.
به گزارش اینتیتر، رهبران اروپایی پس از حمله آمریکا به ونزوئلا و کنار گذاشته شدن رئیسجمهور اقتدارگرای این کشور، نیکلاس مادورو، با شکاف و تردید آشکاری روبهرو شدهاند. از یکسو، آنها میکوشند از پایان حاکمیت مادورو استقبال کنند و از سوی دیگر، به اصول حقوق بینالملل پایبند بمانند؛ اصولی که ظاهراً اجازه نمیدهد دونالد ترامپ مادورو را بازداشت کرده یا اعلام کند آمریکا اداره ونزوئلا و صنعت نفت آن را در دست خواهد گرفت.
به گزارش گاردین، اروپا تلاش کرده تمرکز خود را بر «گذار دموکراتیک» بگذارد و یادآوری کند که از زمان انتخابات بحثبرانگیز ژوئن ۲۰۲۴، مادورو را بهعنوان رهبر قانونی ونزوئلا به رسمیت نشناخته است. با این حال، موضع ترامپ در رد ماریا کورینا ماچادو، چهره برجسته و برنده نوبل صلح از اپوزیسیون ونزوئلا، برای رهبران اروپایی ناخوشایند بود؛ چرا که اروپا او را رهبر اپوزیسیونی میداند که شایستگی در دست گرفتن قدرت را دارد.
حقوقدانان بینالمللی میگویند نپذیرفتن مشروعیت مادورو از سوی آمریکا میتواند راه را برای این استدلال باز کند که او در دادگاههای داخلی آمریکا از مصونیت حاکمیتی برخوردار نیست؛ مشابه پرونده مانوئل نوریگا که پس از بازداشت در سال ۱۹۸۹ در آمریکا محاکمه شد.
مقامهای آمریکایی عملیات علیه ونزوئلا را با استناد به «دفاع مشروع» و نقش دولت این کشور در قاچاق مواد مخدر توجیه کردهاند. اما اونا هاتاوی، استاد حقوق بینالملل دانشگاه ییل، این استدلال را غیرقابل قبول دانسته و گفته هیچ توجیه معتبری در چارچوب منشور سازمان ملل برای استفاده آمریکا از زور وجود ندارد. به گفته او، اگر قاچاق مواد مخدر بهانهای برای حمله به یک کشور باشد، عملاً مفهوم دفاع مشروع از معنا تهی میشود و این اقدام نقضی بیسابقه از حقوق بینالملل است.
نشانههای ناراحتی اروپا آشکار بود. کیریاکوس میتسوتاکیس، نخستوزیر یونان، تلاش کرد بحث درباره روشهای ترامپ را کنار بگذارد و نوشت پایان رژیم مادورو امید تازهای برای ونزوئلاست و «اکنون زمان بحث درباره قانونی بودن اقدامات اخیر نیست». در مقابل، متحدان ایدئولوژیک نزدیکتر ترامپ در اروپا، از جمله جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، عملیات آمریکا را «مداخلهای دفاعی» و مشروع خواندند.
برخی انتقادها نیز بهدلیل نگرانی از خشم ترامپ کمرنگ شد؛ بهویژه در شرایطی که حمایت آمریکا از اوکراین همچنان حیاتی تلقی میشود. مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، کایا کالاس، تأکید کرد مادورو فاقد مشروعیت است، اما در عین حال خواستار احترام به حقوق بینالملل و خویشتنداری شد. اورزولا فوندرلاین، رئیس کمیسیون اروپا، نیز بر همبستگی با مردم ونزوئلا و لزوم گذار مسالمتآمیز و دموکراتیک تأکید کرد.
فردریش مرتس، صدراعظم آلمان، ارزیابی حقوقی مداخله آمریکا را «پیچیده» دانست. امانوئل مکرون، رئیسجمهور فرانسه، بدون اشاره مستقیم به عملیات نظامی آمریکا، پایان «دیکتاتوری مادورو» را مایه شادی مردم ونزوئلا خواند و خواستار گذار دموکراتیک شد. با این حال، صریحترین انتقاد از سوی وزیر خارجه فرانسه، ژان-نوئل بارو، مطرح شد که گفت بازداشت مادورو نقض اصل منع استفاده از زور در حقوق بینالملل است و تحمیل راهحل سیاسی از بیرون پیامدهای سنگینی برای امنیت جهانی خواهد داشت.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، نیز بدون ابراز تأسف از رفتن مادورو، به اهمیت حقوق بینالملل اشاره کرد، اما وارد جزئیات نشد.
در پایان، تحلیلگران میگویند اقدامات ترامپ نشانه تثبیت نظمی جدید در جهان است؛ نظمی که در آن منافع عریان چند «قدرت بزرگ» بر قواعد چندجانبهگرایانه غلبه دارد و اصل «قدرت، حق میآفریند» حاکم میشود. در چنین فضایی، مدافعان چندجانبهگرایی و دادگاههای بینالمللی ناچارند به ناکامیهای گذشته خود نیز بیندیشند؛ چرا که به گفته کارشناسان، این نهادها نتوانستند راهی مؤثر برای گذار مسالمتآمیز و دموکراتیک در ونزوئلا فراهم کنند، با وجود سالها تلاش و هزینههای سنگینی که مردم این کشور پرداختند.
