این روزها در خلیج فارس و تنگه هرمز چه می گذرد؟ | ابهام درباره رزمایش دریایی ایران همزمان با حضور نظامی آمریکا
در میانه تشدید تنشهای امنیتی در خلیج فارس و همزمان با آغاز رزمایش گسترده آمریکا و متحدانش در قطر، مجموعهای از گزارشها و گمانهزنیها درباره احتمال برگزاری رزمایش دریایی ایران در تنگه هرمز و دریای عمان منتشر شده است. اخباری که از ادعای رزمایش مشترک با چین و روسیه تا تکذیب منابع آگاه در سپاه، روایتهای متناقضی را پیش روی افکار عمومی میدهد.
به گزارش اینتیتر به نقل از اقتصادآنلاین، انتشار گزارشهایی درباره احتمال برگزاری رزمایش دریایی ایران، آن هم با مهمات واقعی و در یکی از حساسترین گذرگاههای دریایی جهان، به سرعت واکنشبرانگیز شد.
خبری که درست در بحبوحه تنشهای تهران و واشنگتن و کمی پس از آغاز رزمایش مشترک آمریکا و کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس در قطر، منتشر شده بود. در شرایطی که آبهای جنوبی ایران در کانون توجه رسانههای منطقهای و بینالمللی قرار گرفته است، اخباری غیررسمی از برگزاری رزمایش در یکشنبه و دوشنبه هفته جاری مطرح شد اما خبرگزاری تسنیم زمان برگزاری رزمایش ایران، چین و روسیه را اواخر بهمن در اقیانوس هند دانست.
رزمایش آمریکا و متحدانش
رزمایش آمریکا و متحدانش با عنوان «امنیت ۴» که از ششم بهمنماه آغاز شده و احتمالا تا ۱۱ روز ادامه خواهد داشت، به گفته مقامات آمریکایی و گزارش رسانههای غربی، یکی از گستردهترین تمرینهای امنیتی سالهای اخیر در منطقه به شمار میرود. این مانور، در شرایطی برگزار میشود که واشنگتن همزمان سطح حضور نظامی خود در خاورمیانه را افزایش داده و گزارشها حاکی از گسیل تجهیزات آفندی و پدافندی گسترده به خاورمیانه است.
در چنین فضایی اهمیت تنگه هرمز بهعنوان شاهراه انتقال انرژی، سبب شده است هر خبر نظامی مرتبط با آن، فراتر از یک رویداد صرفاً نظامی، ابعاد سیاسی و اقتصادی نیز پیدا کند.
روایت الجزیره از رزمایش مشترک ایران
نخستین موج خبری را شبکه تلویزیونی الجزیره به راه انداخت. این شبکه به نقل از منابعی که آنها را ایرانی توصیف کرد، اعلام کرد نیروی دریایی ایران در روزهای آینده رزمایشهایی را با مشارکت چین و روسیه در دریای عمان و اقیانوس هند برگزار خواهد کرد. طرح نام پکن و مسکو در کنار تهران، بلافاصله تحلیلها را به سمت پیامهای ژئوپلیتیکی این اقدام سوق داد؛ پیامی که میتوانست بهعنوان پاسخ غیرمستقیم ایران به تحرکات آمریکا و متحدانش در منطقه تفسیر شود.
رزمایشهای پیشین ایران با چین و روسیه، بهویژه در سالهای اخیر، سابقه داشته و همین پیشینه باعث شد ادعای الجزیره از سوی برخی ناظران جدی گرفته شود. با این حال، نبود اطلاعیه رسمی از سوی ستاد کل نیروهای مسلح یا سپاه پاسداران، از همان ابتدا نشانهای از ابهام در صحت و زمانبندی این خبر بود.
هشدار به کشتیرانها؟
تقریباً همزمان با گزارش الجزیره، خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز به نقل از برخی منابع و اسناد مدعی شد که ایران روز پنجشنبه با ارسال اطلاعیهای به کشتیها، آنها را از برگزاری رزمایش دریایی با گلولههای واقعی در روزهای یکشنبه و دوشنبه هفته آینده در تنگه هرمز آگاه کرده است. جان گمبرل، مدیر اخبار ایران در آسوشیتدپرس، حتی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که این هشدار از طریق رادیوی بسامد بسیار بالا به کشتیرانها مخابره شده است.
این گزارش، اگرچه همچنان با سکوت رسمی تهران همراه بود، اما از منظر رسانههای غربی بهسرعت بهعنوان نشانهای از افزایش ریسک برای کشتیرانی بینالمللی برجسته شد. در شرایطی که بازار انرژی نسبت به هرگونه ناامنی در هرمز حساس است، همین ادعا کافی بود تا نگرانیها بار دیگر افزایش یابد.
واکنش سنتکام به احتمال برگزاری رزمایش سپاه
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) در واکنشی سریع، بیانیهای صادر کرد که لحن آن فراتر از یک اظهار نظر معمولی بود. در این بیانیه آمده است که «ایران اعلام کرده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در حال انجام یک رزمایش دریایی دو روزه با گلولههای جنگی در تنگه هرمز است» و از ایران خواسته شده این رزمایش «به شیوهای ایمن و حرفهای» و بدون به خطر انداختن آزادی ناوبری انجام شود.
سنتکام با تأکید بر بینالمللی بودن تنگه هرمز و عبور روزانه حدود ۱۰۰ کشتی تجاری از این گذرگاه، مدعی شد هرگونه رفتار «ناامن و غیرحرفهای» میتواند به تشدید تنش و بیثباتی منجر شود. این فرماندهی در ادامه، فهرستی از اقداماتی را که از نگاه واشنگتن غیرقابل تحمل است، برشمرد؛ از نزدیک شدن قایقهای تندرو تا پرواز در ارتفاع پایین بر فراز شناورهای آمریکایی.
این موضعگیری در حالی مطرح شد که هنوز هیچ اطلاعیه رسمی از سوی سپاه پاسداران درباره اصل برگزاری رزمایش منتشر نشده و همین مسئله، بیانیه سنتکام را در نگاه برخی تحلیلگران، تلاشی برای مدیریت افکار عمومی و القای تصویر تهدیدآمیز از تحرکات ایران تلقی کرد.
تکذیب غیررسمی و تداوم ابهام
در این میانه، شبکه لبنانی المیادین به نقل از منبعی آگاه در سپاه پاسداران، گزارشهای مربوط به برگزاری رزمایش مشترک ایران با چین و روسیه در خلیج عمان را رد کرد. این منبع تصریح کرد که چنین تمرین مشترکی در دستور کار نیست. این تکذیب غیررسمی البته روایت الجزیره را زیر سؤال برد، اما به پرسشهای تازهای هم دامن زد.
آیا برنامهای برای رزمایش مشترک وجود داشته و در لحظه آخر لغو شده است؟ یا اساساً از ابتدا چنین سناریویی مطرح نبوده و نام چین و روسیه نیز در راستای جنگ روانی مطرح شده است؟ نبود موضعگیری رسمی از سوی مقامات نظامی ایران، پاسخ قطعی به این پرسشها را دشوار کرده است.
در آخرین خبر، خبرگزاری «تسنیم» از برگزاری رزمایش مشترک ایران با چین و روسیه اواخر بهمنماه در شمال اقیانوس هند خبر داده است.
روزهای پرالتهاب خلیج فارس
همه این تحولات در شرایطی رخ میدهد که رزمایش «امنیت ۴» در قطر، با مشارکت نیروهای امنیتی شش کشور شورای همکاری خلیج فارس و یگانهای آمریکایی، در جریان است. به نوشته رسانههایی، چون یدیعوت آحارانوت این رزمایش بین ۸ تا ۱۱ روز ادامه دارد و بیش از ۷۰ سناریوی مختلف و حدود ۲۶۰ ساعت آموزش میدانی فشرده را شامل میشود.
برای بسیاری از ناظران، همزمانی این مانور با انتشار اخبار مربوط به رزمایش احتمالی ایران، تصادفی به نظر نمیرسد. حتی اگر تهران در نهایت تصمیمی برای برگزاری رزمایش نداشته باشد، نفس این گمانهزنیها نشان میدهد خلیج فارس وارد سطح بالایی از حساسیت و تنش شده است. مرحلهای که در آن، هر تحرک نظامی، میتواند به سرعت به بخشی از معادله بازدارندگی یا درگیری احتمالی منجر شود.
