اتفاق بی سابقه در مذاکرات ایران و آمریکا | تهران پل طلایی روی میز گذاشت
روزنامه گاردین در تحلیلی به تفاوت بنیادین در شیوه چانهزنی تهران و واشنگتن پرداخته و نوشته است اگر دو کشور بخواهند از خطر یک جنگ منطقهای جلوگیری کنند، ناگزیرند در مذاکرات ژنو به سمت امتیازدهی متقابل حرکت کنند و در عین حال، سبکهای متفاوت مذاکره یکدیگر را بپذیرند.
به گزارش اینتیتر به نقل از انتخاب، به باور این گزارش، سبک مذاکره ایرانی در جهان به «سبک بازاری» شهرت دارد؛ الگویی مبتنی بر چانهزنی مستمر، فرسایشی و صبورانه که انرژی و زمان فراوان میطلبد. در این چارچوب، هر طرفی که زودتر خسته شود، میدان را واگذار خواهد کرد.
در سوی دیگر، گفته میشود دونالد ترامپ دیپلماسی را بیشتر شبیه یک رقابت قدرتمحور میبیند؛ رویکردی که برخی آن را به کشتی حرفهای تشبیه میکنند. در مقابل، دستگاه دیپلماسی ایران مذاکره را به بازی شطرنج مانند میکند؛ فرآیندی حسابشده، مرحلهبهمرحله و مبتنی بر صبر راهبردی.
عباس عراقچی؛ دیپلماتی با تئوری مذاکره
در مرکز این تحولات، نام عباس عراقچی قرار دارد؛ دیپلماتی که نزدیک به ۱۵ سال در پرونده هستهای ایران نقشآفرینی کرده و تجربهای ممتد در گفتوگوهای پیچیده با قدرتهای جهانی دارد. او دانشآموخته دانشکده روابط بینالملل ایران، دارای کارشناسی ارشد علوم سیاسی از دانشگاه آزاد اسلامی و دکترای اندیشه سیاسی از دانشگاه کنت است.
عراقچی در کتاب خود با عنوان «قدرت مذاکره» که در سال ۲۰۱۴ و در دورهای خارج از دولت نگاشته شد، از اصول چانهزنی ایرانی سخن میگوید؛ از تکرار هدفمند مطالبات گرفته تا کنترل احساسات و حفظ ابهام. او تأکید میکند: «اصل اساسی چانهزنی تمرین است؛ تکرار، تکرار و تکرار همراه با استقامت.»
به باور او، قدرت واقعی یک مذاکرهکننده نهتنها به مهارت فردی بلکه به میزان انسجام داخلی و توازن قوا میان کشورها وابسته است. اگر این توازن وجود نداشته باشد، ورود به مذاکره را نباید شتابزده انجام داد.
ویتکاف و دستورکار متغیر واشنگتن
در سوی مقابل، استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، قرار دارد؛ چهرهای با پیشینه حقوقی از دانشگاه هافسترا در نیویورک که ثروت خود را از فعالیت در حوزه املاک به دست آورده است. تحلیلها حاکی است در حالی که عراقچی بر پایه مشورتهای گسترده در ساختار سیاسی ایران حرکت میکند، ویتکاف با دستورکاری انعطافپذیر و متأثر از تصمیمگیریهای شخص رئیسجمهور عمل میکند.
این تفاوت در سازوکار تصمیمسازی میتواند بر روند مذاکرات اثر مستقیم بگذارد؛ بهویژه در شرایطی که هر دو طرف ناچار به ارائه امتیازهایی حساس و گاه برگشتناپذیر باشند.
«پل طلایی»؛ راه خروج آبرومندانه
یکی از مفاهیم کلیدی در اندیشه دیپلماتیک عراقچی، ایجاد «پل طلایی» برای طرف مقابل است؛ اصطلاحی که او از ادبیات سیاسی شرق آسیا الهام گرفته و بر ضرورت فراهم کردن راه خروج آبرومندانه برای رقیب تأکید دارد. از نگاه او، دیپلماسی میدان شکست و پیروزی مطلق نیست، بلکه فرآیندی برای درک متقابل و مدیریت اختلافهاست.
این رویکرد میتواند در صورت بازگشت احتمالی واشنگتن به چارچوبی مشابه توافق هستهای سال ۲۰۱۵ نقشآفرین باشد؛ توافقی که ترامپ در سال ۲۰۱۸ از آن خارج شد.
نقش آژانس و گرههای فنی مذاکرات ایران و آمریکا
یکی از محورهای اصلی گفتوگوها، موضوع ذخایر اورانیوم غنیشده و نحوه مدیریت آن است. در این چارچوب، بازگشت بازرسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به سایتهای هستهای و رایزنیهای عراقچی با رافائل گروسی اهمیت ویژهای دارد.
برخی تحلیلگران معتقدند هرگونه اقدام برگشتناپذیر از سوی ایران، نیازمند اقدام متقابل و ملموس از سوی آمریکا خواهد بود؛ از جمله آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران در خارج از کشور.
فشارهای داخلی و تجربههای گذشته
در فضای داخلی ایران نیز نتیجه هر توافقی با نقدها و فشارهای سیاسی همراه خواهد بود. تجربه مذاکرات پیشین در دوران ریاستجمهوری حسن روحانی و نقشآفرینی محمدجواد ظریف نشان داده است که دیپلماتها همواره در معرض قضاوتهای سختگیرانه قرار دارند.
روایتی از دیدار عراقچی و ظریف پس از پیروزی روحانی در سال ۲۰۱۳ نقل میشود که ظریف با تردید درباره پذیرش مسئولیت وزارت خارجه گفته بود: «در نهایت ما را ناکام خواهند یافت و ما قربانی خواهیم شد.»
چشمانداز پیش رو مذاکرات
کارشناسانی، چون الی گرانمایه و علی انصاری بر این باورند که امکان ارائه امتیازهای محدود برای تداوم گفتوگوها وجود دارد، اما دستیابی به توافقی جامع نیازمند تصمیمهای دشوار در هر دو پایتخت است. حتی احتمال میرود بخشی از تفاهمها بهصورت غیررسمی و خارج از چارچوبهای کلاسیک حقوقی شکل بگیرد.
در نهایت، آنچه این دور از مذاکرات را متمایز میکند، نهفقط موضوعات فنی هستهای، بلکه تقابل دو فلسفه متفاوت از دیپلماسی است؛ جایی که تهران با الگوی «پل طلایی» میکوشد مسیر توافق را هموار کند و واشنگتن باید تصمیم بگیرد این پل را بپذیرد یا از آن عبور نکند.
