چین، برنده شطرنج خونین خاورمیانه خواهد شد؟

به گزارش اینتیتر، المانیتور نوشت: فرش قرمز پهن بود و عکس‌های سلفی با لبخندهای دیپلماتیک ثبت می‌شد. دونالد ترامپ برای اولین بار از سال ۲۰۱۷ در یک سفر مهم سه‌روزه به چین رفته بود تا شاید گره کور جنگ آمریکا و اسرائیل در ایران را باز کند؛ جنگی که هیچ پایانی برای آن متصور نیست. اما پشت این تشریفات پر زرق‌وبرق، یک واقعیت ساده پنهان بود: پکن در حال اجرای همان ضرب‌المثل قدیمی چینی است که می‌گوید «توانت را پنهان کن و در زمان مناسب اقدام کن.»

هیئت همراه رئیس‌جمهور آمریکا یک پیام پنهان داشت. جرد کوشنر و استیو ویتکاف، دو چهره کلیدی در مذاکرات مربوط به ایران، غایب بودند. همان‌طور که الیزابت هاگدورن نوشت، ترامپ حتی پیش از پرواز، سطح انتظارات برای هرگونه گشایش بزرگ را پایین آورده بود.

در گفت‌وگوی دو ساعته ترامپ و شی جین‌پینگ، حرف‌های بسیاری زده شد. بر اساس متن منتشرشده از کاخ سفید، دو رهبر توافق کردند که تنگه هرمز باید برای عبور امن انرژی باز بماند و ایران هرگز نباید به سلاح هسته‌ای دست پیدا کند. شی جین‌پینگ با نظامی شدن تنگه و گرفتن عوارض عبور مخالفت کرد و گفت حاضر است چین نفت بیشتری از آمریکا بخرد تا در آینده نیازش به این آبراه کمتر شود.

ترامپ روز پنجشنبه در مصاحبه با فاکس‌نیوز با خوش‌بینی از قول‌های همتای چینی‌اش گفت: «او گفت تجهیزات نظامی نخواهد داد. این حرف بزرگی است. امروز این را گفت.» اما در دنیای واقعی سیاست، فاصله‌ی زیادی میان کلمات و عمل وجود دارد.

مسئله اصلی برای واشنگتن این است که چین شریان اصلی اقتصاد ایران محسوب می‌شود. پکن همچنان بزرگ‌ترین خریدار نفت ایران است و تحریم‌های آمریکا را نادیده می‌گیرد.

اسکات بسنت وزیر خزانه‌داری آمریکا، هفته گذشته علناً از پکن خواست تا با استفاده از نفوذش، راه را برای بازگشایی تنگه هرمز هموار کند. با این حال، وعده شی مبنی بر عدم ارسال سلاح، ممکن است محدودتر از تصور ترامپ باشد. چین معمولاً تسلیحات نظامی آشکار به تهران نمی‌دهد. در عوض، آن‌ها فناوری‌های دوکاربرده می‌فروشند؛ یعنی تجهیزاتی که هم برای مصارف عادی و هم نظامی استفاده می‌شوند. برای مثال، روزنامه فایننشال تایمز در گزارشی مدعی شد که ایران با استفاده از یک سیستم ماهواره‌ای چینی که در سال ۲۰۲۴ خریده بود، پایگاه‌های آمریکایی را هدف قرار داد.

با این حال، به نظر می‌رسد پکن در حال گرفتن امتیاز است. ترامپ پیش از سوار شدن به هواپیما، به خبرنگاران گفت که با شی درباره جریمه و تحریم پالایشگاه‌های چینی خریدار نفت ایران صحبت کرده و «من طی چند روز آینده درباره آن تصمیم می‌گیرم.»

واشنگتن برای کاهش قیمت انرژی و فرار از یک جنگ طولانی پیش از انتخابات، به شدت تحت فشار است. اما در مقابل، چین عجله‌ای ندارد.

دلیل این صبر روشن است. پکن راه خودش را برای عبور از بحران پیدا کرده است. خبرگزاری‌های فارس و تسنیم روز پنجشنبه گزارش دادند که پس از رایزنی‌های دیپلماتیک وزیر خارجه چین و سفیرش در تهران، کشتی‌های چینی اجازه عبور از تنگه هرمز را پیدا کرده‌اند. داده‌های سایت «مارین ترافیک» نیز تایید کرد که در همان زمان، حداقل چهار کشتی مرتبط با چین از این آبراه گذشته‌اند.

از سوی دیگر، تا زمانی که آمریکا در خاورمیانه گرفتار است، تمرکز و منابع کمتری برای مهار چین در منطقه هند-پاسیفیک دارد. در همین حال، پکن در حال بازاریابی نظامی است. روزنامه واشنگتن‌پست با استناد به اطلاعات نهادهای امنیتی آمریکا فاش کرد که چین به کشورهای عربی خلیج فارس که در دفع حملات پهپادی و موشکی ایران مشکل داشتند، سلاح فروخته است.

المانیتور در این گزارش می‌نویسد که حتی اگر چین می‌خواست به آمریکا کمک کند، همراه کردن تهران کار ساده‌ای نبوده است. همین چند روز پیش بود که کویت مدعی شد یک واحد از سپاه پاسداران در اول ماه مه تلاش کرده به جزیره بوبیان نفوذ کند؛ دقیقاً همان جایی که چین در حال ساخت پروژه عظیم بندر «مبارک الکبیر» است. در همین حال، المانیتور به نقل از خبرنگار خود در تهران مدعی شده که مقامات ایرانی نگران‌اند میانجیگری چین به ابزاری برای تحمیل خواسته‌های واشنگتن تبدیل شود.

المانیتور در این گزارش اینگونه نتیجه می‌گیرد که کفه ترازو در کوتاه‌مدت و میان‌مدت به نفع چین سنگینی می‌کند. البته به یک نکته مهم نیز تاکید دارد: آنکه این بازی بدون ریسک هم نیست؛ چین یک اقتصاد صادرات‌محور دارد؛ یعنی سیستمی که درآمدش وابسته به فروش کالا به کشورهای دیگر است. اگر جنگ میان ایران و آمریکا طولانی شود و مسیرهای کشتیرانی و بازار انرژی را بیشتر به هم بریزد، صورت‌حساب این بحران برای پکن نیز بسیار پرهزینه خواهد شد.