مذاکرات ایران و آمریکا به کجا رسید؟ پشت پرده اختلافی که هنوز مانع توافق شده است
در حالی که طی روزهای اخیر اخبار ضدونقیضی درباره توافق احتمالی ایران و آمریکا منتشر شده، هنوز هیچیک از طرفین از دستیابی به توافق نهایی خبر ندادهاند. از یک سو برخی گزارشها از پیشرفت مذاکرات و حتی تفاهم بر سر برخی پروندههای کلیدی حکایت دارند و از سوی دیگر، تحلیلگران معتقدند اختلافات اصلی همچنان پابرجاست. پرسش مهم این است که مذاکرات به نقطه توافق نزدیک شده یا دو طرف وارد مرحلهای پیچیدهتر از چانهزنی سیاسی شدهاند؟
به گزارش اینتیتر، طی روزهای گذشته مجموعهای از اخبار و مواضع رسمی و غیررسمی باعث شده فضای مذاکرات ایران و آمریکا بار دیگر در کانون توجه رسانههای منطقه و جهان قرار گیرد.
در مهمترین تحول، دونالد ترامپ پس از نشست امنیتی در کاخ سفید درباره پرونده ایران، برخلاف برخی گمانهزنیها از اعلام توافق نهایی خودداری کرد. این مسئله نشان داد که مذاکرات هنوز به مرحله تصمیمگیری نهایی نرسیده و اختلافات مهمی میان دو طرف باقی مانده است.
چرا توافق هنوز نهایی نشده است؟
بررسی مواضع منتشرشده در روزهای اخیر نشان میدهد موضوع غنیسازی اورانیوم همچنان مهمترین گره مذاکرات است.
برخی گزارشها حاکی از آن است که آمریکا خواهان محدودیتهای گستردهتر بر برنامه هستهای ایران است؛ در حالی که تهران تأکید دارد حق غنیسازی در خاک ایران قابل مذاکره نیست.
همین اختلاف باعث شده با وجود پیشرفت در برخی پروندههای جانبی، مذاکرات هنوز به توافق جامع و نهایی منجر نشود.
تحلیلگران معتقدند دو طرف اکنون وارد مرحلهای شدهاند که مسائل فنی جای خود را به تصمیمات سیاسی داده است؛ تصمیماتی که نیازمند پذیرش هزینههای داخلی از سوی تهران و واشنگتن خواهد بود.
ماجرای تنگه هرمز چه بود؟
یکی از محورهای مهمی که در روزهای اخیر مورد توجه قرار گرفته، بحث امنیت کشتیرانی و تردد کشتیها در تنگه هرمز است.
برخی گزارشها از وجود تفاهمهای اولیه برای جلوگیری از تنش در این آبراه راهبردی خبر میدهند؛ مسیری که بخش قابل توجهی از تجارت انرژی جهان از آن عبور میکند.
بازگشایی کامل مسیرهای دریایی و کاهش تنش در خلیج فارس یکی از موضوعاتی است که میتواند به کاهش نگرانی بازارهای جهانی و کنترل قیمت انرژی کمک کند.
آیا توافق به شورای امنیت خواهد رفت؟
برخی منابع از احتمال ثبت توافق احتمالی در شورای امنیت سازمان ملل سخن گفتهاند.
چنین اقدامی میتواند به توافق آینده پشتوانه حقوقی و بینالمللی بیشتری بدهد و احتمال خروج یکجانبه دولتهای بعدی از آن را کاهش دهد.
با این حال تاکنون هیچ تأیید رسمی درباره جزئیات چنین سناریویی منتشر نشده است.
جنگ و مذاکرات؛ دو مسیر موازی
یکی از ویژگیهای دور جدید تحولات این است که مذاکرات در شرایطی دنبال میشود که فضای امنیتی منطقه همچنان ملتهب است.
درگیریهای لبنان، تنشهای دریایی، حملات متقابل در منطقه و ادامه بیاعتمادی میان تهران و واشنگتن باعث شده مذاکرات در فضایی متفاوت از مذاکرات هستهای سال ۲۰۱۵ دنبال شود.
به همین دلیل بسیاری از کارشناسان معتقدند حتی در صورت دستیابی به توافق اولیه، مسیر اجرای آن ساده نخواهد بود.
بازارها منتظر چه هستند؟
بازار ارز، طلا و بورس ایران طی هفتههای اخیر به شدت تحت تأثیر اخبار مذاکرات قرار داشتهاند.
هر خبر مثبت از احتمال توافق باعث کاهش انتظارات تورمی و افت نسبی قیمت ارز شده و در مقابل، انتشار اخبار منفی یا ابهام درباره نتیجه مذاکرات به افزایش احتیاط در بازارها منجر شده است.
سرمایهگذاران اکنون بیش از هر چیز منتظر مشخص شدن سرنوشت اختلافات اصلی میان دو کشور هستند.
چشمانداز مذاکرات
در شرایط فعلی نمیتوان با قطعیت از موفقیت یا شکست مذاکرات سخن گفت.
آنچه از مجموعه تحولات اخیر برداشت میشود این است که تهران و واشنگتن نسبت به ماههای گذشته به یکدیگر نزدیکتر شدهاند، اما هنوز بر سر مهمترین موضوعات اختلاف دارند.
به همین دلیل محتملترین سناریو در کوتاهمدت نه اعلام توافق نهایی و نه فروپاشی کامل مذاکرات، بلکه ادامه گفتوگوها و تلاش برای رسیدن به یک توافق مرحلهای یا موقت است؛ توافقی که بتواند از تشدید بحران جلوگیری کند و زمان بیشتری برای حل اختلافات بنیادین در اختیار دو طرف قرار دهد.
