ناتو در آستانه اجلاس آنکارا؛ فشار ترامپ برای افزایش بودجه دفاعی و نگرانی از شکاف در ائتلاف
رهبران ناتو در حالی برای نشست دو روزه آنکارا گرد هم میآیند که دونالد ترامپ با افزایش فشار بر اعضای این ائتلاف، خواستار تحقق فوری تعهد اختصاص ۵ درصد تولید ناخالص داخلی به هزینههای دفاعی شده است؛ اجلاسی که در سایه اختلافات فزاینده واشنگتن با متحدان اروپایی و تردیدها درباره آینده انسجام ناتو برگزار میشود.
به گزارش اینتیتر، رهبران کشورهای عضو ناتو روز سهشنبه در آنکارا گرد هم میآیند؛ نشستی که پس از شش ماه پرتنش برگزار میشود و ۳۱ عضو دیگر این ائتلاف امیدوارند بتوانند با جلب رضایت دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، از تشدید اختلافات جلوگیری کنند. در همین حال، واشنگتن همچنان بر افزایش هزینههای دفاعی متحدان خود فشار وارد میکند.
مارک روته، دبیرکل ناتو، روز دوشنبه از اعضای این ائتلاف خواست «برنامههایی شفاف، عملی و قابل اعتماد» برای دستیابی به اهداف تعیینشده در زمینه هزینههای دفاعی ارائه کنند.
براساس گزارش گاردین، او گفت: «رئیسجمهور ترامپ کاملاً انتظار دارد همه متحدان فوراً اقدام کرده و با جدیت در مسیر اختصاص ۵ درصد از تولید ناخالص داخلی به هزینههای دفاعی حرکت کنند.»
در حاشیه اجلاس نیز کشورهای عضو قصد دارند در یک نشست صنایع دفاعی، از قراردادهای جدید تسلیحاتی به ارزش دهها میلیارد یورو رونمایی کنند تا به ترامپ نشان دهند که به وعدههای خود درباره افزایش بودجه دفاعی عمل کردهاند.
کمک به اوکراین؛ توافقی بدون جذابیت برای ترامپ
انتظار میرود در اجلاس دو روزه آنکارا، اعضای ناتو با اختصاص حدود ۷۰ میلیارد یورو کمک نظامی به اوکراین برای سال جاری و سال آینده موافقت کنند؛ اما این رقم عمدتاً بازتابدهنده تعهداتی است که پیشتر نیز داده شده بود و تغییری در وضعیت اوکراین، که همچنان چشماندازی برای عضویت در ناتو ندارد، ایجاد نمیکند.
این توافق برخلاف تصمیم مهم سال گذشته، احتمالاً توجه ویژه ترامپ را جلب نخواهد کرد. در اجلاس سال گذشته، کشورهای اروپایی عضو ناتو و کانادا متعهد شدند هزینههای دفاعی خود را به ۵ درصد تولید ناخالص داخلی برسانند؛ شامل ۳.۵ درصد برای بودجه نظامی مستقیم و ۱.۵ درصد برای توسعه زیرساختهایی مانند جادهها، پلها و بنادر بهمنظور تسهیل جابهجایی نیروهای نظامی.
روته هفته گذشته در سفر به لندن گفت: «موضوع، راضی نگه داشتن کسی نیست؛ مسئله عمل کردن به تعهدات است. و آنچه دونالد ترامپ انتظار دارد، اجرای این تعهدات است.»
«تریلیون ترامپ»؛ تلاش روته برای متقاعد کردن رئیسجمهور آمریکا
روته در دیدار ماه گذشته خود با ترامپ در کاخ سفید، چند نمودار بزرگ همراه داشت که میزان افزایش هزینههای دفاعی اعضای غیرآمریکایی ناتو از زمان نخستین ریاستجمهوری ترامپ در سال ۲۰۱۷ را نشان میداد.
یکی از این نمودارها با عنوان «تریلیون ترامپ» مجموع هزینههای دفاعی کشورهای اروپایی و کانادا را از سال ۲۰۱۷ تاکنون نمایش میداد.
هدف از این ارائه، به گفته روته، نشان دادن این موضوع بود که ترامپ در وادار کردن اروپا به افزایش هزینههای دفاعی موفق بوده است.
با این حال، در شرایطی که روابط دو سوی اقیانوس اطلس به پایینترین سطح خود در سالهای اخیر رسیده و آمریکا بر اجرای کامل تعهد ۳.۵ درصدی بودجه نظامی تأکید دارد، برگزاری اجلاسی آرام و بدون تنش چندان قطعی به نظر نمیرسد.
انتقاد ترامپ از سهم آمریکا در ناتو
ترامپ روز جمعه در شبکه اجتماعی Truth Social نموداری از بودجه دفاعی اعضای ناتو منتشر کرد که در آن هزینه نزدیک به هزار میلیارد دلاری آمریکا با بودجه بسیار پایینتر کشورهایی مانند بریتانیا و فرانسه مقایسه شده بود.
او در توضیح این نمودار نوشت: «ادامه این مسیر یکطرفه برای آمریکا مضحک است، وقتی این رابطه متقابل نیست.»
از ابتدای سال جاری، ترامپ بارها روابط آمریکا با متحدانش را دچار تنش کرده است؛ از تهدید به تصرف گرینلند، که متعلق به دانمارک عضو ناتو است، گرفته تا نادیده گرفتن رهبران اروپایی پیش از حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران و سپس انتقاد از آنها به دلیل خودداری از در اختیار گذاشتن پایگاههایشان برای بمباران ایران.
او همچنین با کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، به دلیل مشارکت نکردن کامل لندن در حملات به ایران اختلاف پیدا کرد و روز دوشنبه نیز به شکلی عجیب جورجیا ملونی، نخستوزیر ایتالیا، را متهم کرد که بیش از حد به او توجه دارد.
روابط واشنگتن با کانادا نیز پس از مطرح شدن ایده الحاق این کشور به آمریکا از سوی ترامپ، همچنان پرتنش باقی مانده است.
کاهش نیروهای آمریکایی در اروپا
آمریکا همچنین قصد دارد در صورت وقوع جنگ با روسیه، تعداد نیروها و تجهیزات نظامی اختصاصیافته به اروپا را کاهش دهد و شمار جنگندههای F-15 و F-16 مستقر در قاره اروپا را حدود یکسوم کاهش دهد.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، ماه گذشته اعلام کرد بررسی تازهای درباره آرایش نیروهای آمریکایی در اروپا انجام خواهد شد و احتمال کاهش بیشتر نیروها در کشورهایی که کمترین سهم را در هزینههای دفاعی دارند، وجود دارد.
تدابیر ویژه برای حضور ترامپ
قرار است ترامپ با هیأتی متشکل از حدود هزار و ۴۰۰ نفر وارد ترکیه شود؛ از جمله تیمی که وظیفه انتقال پسماندهای زیستی او را بر عهده دارد؛ اقدامی که بهعنوان یک پروتکل امنیتی استاندارد برای جلوگیری از دستیابی کشورهای میزبان به اطلاعات پزشکی و امنیتی درباره رئیسجمهور آمریکا انجام میشود.
حضور گسترده هیأت آمریکایی از نگاه برخی مقامات ناتو نشانه مثبتی تلقی شده است، زیرا ترامپ در سالهای گذشته چندین بار احتمال خروج آمریکا از ناتو را مطرح کرده بود.
تلاش برای جلوگیری از تنش در اجلاس
در پشت پرده، تلاش زیادی صورت گرفته تا اجلاس آنکارا تا حد امکان از تنشهای احتمالی ناشی از رفتارهای غیرقابل پیشبینی ترامپ در امان بماند.
اوانا لونگسکو، سخنگوی پیشین ناتو، پیشبینی کرده است که بیانیه پایانی اجلاس بسیار کوتاه و احتمالاً در حد یک صفحه خواهد بود و صرفاً بر اصول بنیادین این ائتلاف تأکید خواهد کرد.
پیشنویس این بیانیه، که هنوز نیازمند تأیید رهبران است، بار دیگر بر «تعهد آهنین» اعضا به ماده ۵ پیمان ناتو تأکید میکند؛ اصلی که بر اساس آن حمله به یک عضو، حمله به همه اعضا تلقی میشود. تأکید دوباره بر این اصل، به گفته ناظران، نشاندهنده فضای پرتنش حاکم بر ناتو در سال ۲۰۲۶ است.
اروپا جای خالی آمریکا را پر میکند
ژنرال الکسوس گرینکویچ، فرمانده ارشد آمریکا و ناتو در اروپا، هفته گذشته اعلام کرد متحدان اروپایی تا حد زیادی توانستهاند خلأ ناشی از کاهش نیروهای آمریکایی را جبران کنند.
با این حال، او تأکید کرد توانمندی اروپا کاملاً معادل آمریکا نیست؛ زیرا کشورهای اروپایی فاقد بمبافکنهای راهبردی دوربرد هستند، هرچند موشکهای کروز میتوانند تا حدی این کمبود را جبران کنند.
موفقیت اجلاس چگونه سنجیده خواهد شد؟
برنامه ترامپ در آنکارا نیز نشاندهنده رویکرد او به این اجلاس است. او علاوه بر شرکت در نشست اصلی رهبران ناتو و شام رسمی در کاخ ریاستجمهوری رجب طیب اردوغان، تنها دو دیدار دوجانبه تأییدشده دارد؛ یکی با احمد الشرع، رئیسجمهور سوریه، و دیگری با ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین.
لونگسکو معتقد است موفقیت اجلاس بیش از آنکه به بیانیهها و تعهدات دیپلماتیک وابسته باشد، به فضای حاکم بر نشست بستگی دارد.
او در پاسخ به این پرسش که یک اجلاس موفق چه ویژگیای خواهد داشت، گفت: «اینکه رئیسجمهور ترامپ هیچ واکنش تند و خشمگینانهای نشان ندهد.» او سپس افزود: «حفظ وحدت ائتلاف و اختصاص منابع مالی بیشتر برای قراردادهای دفاعی و حمایت از اوکراین، مهمترین دستاوردهای احتمالی این اجلاس خواهد بود.»
