لولا پس از پیروزی انتخاباتی: برزیل هرگز به دیکتاتوری بازنمی‌گردد
لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا، رئیس‌جمهور برزیل، پس از پیروزی در انتخابات و شکست دادن فلاویو بولسونارو، رقیب راست افراطی خود، برای چهارمین دوره ریاست‌جمهوری، وعده داد که دیکتاتوری و فاشیسم هرگز به برزیل بازنخواهند گشت.
به گزارش اینتیتر، لولا در ساعات اولیه روز دوشنبه، در جمع ده‌ها هزار نفر از هوادارانش که برای جشن گرفتن بازگشت چشمگیر او به قدرت در مرکز سائوپائولو گرد آمده بودند، گفت: «این کار خداست و این پیروزی به لطف همه شما به دست آمده است.»
به گزارش گادرین، چند ساعت پیش از آن، لولا یکی از شگفت‌انگیزترین بازگشت‌های سیاسی در تاریخ معاصر برزیل را رقم زده بود. او پس از شکست در دور نخست انتخابات در اوایل اکتبر، در دور دوم با اختلاف بیش از چهار میلیون رأی، بولسونارو را شکست داد.
لولا پیش از آنکه خطاب به دریای هواداران سرخوش خود بگوید «همیشه دموکراسی، هرگز بازگشت به دیکتاتوری. همیشه دموکراسی، هرگز بازگشت به فاشیسم»، اعلام کرد: «امروز روزی تاریخی است.»
از زمان بازگشت دموکراسی به برزیل پس از پایان حکومت نظامی در سال‌های ۱۹۶۴ تا ۱۹۸۵، هیچ نامزدی که در دور نخست شکست خورده بود، نتوانسته بود در دور دوم پیروز شود.
اما لولا روز یکشنبه دقیقاً همین کار را انجام داد؛ پیروزی او صحنه‌های شادی و جشن را در خیابان‌های سائوپائولو و شهرهای سراسر برزیل رقم زد. او با کسب ۶۴.۲ میلیون رأی در برابر ۵۹.۸ میلیون رأی بولسونارو پیروز شد. سهم آرای این دو نامزد به‌ترتیب ۵۱.۷۹ و ۴۸.۲۱ درصد بود. لولا دست‌کم ۱۰ میلیون رأی بیشتر از دور نخست به دست آورد.
بولسونارو در ابتدا از پذیرش شکست خودداری کرد، اما حزب او روز دوشنبه، تقریباً یک روز کامل پس از پیروزی لولا، نتایج انتخابات را به رسمیت شناخت.
والدمار کوستا نتو، رئیس حزب لیبرال، گفت: «نتایج انتخابات ریاست‌جمهوری را به رسمیت می‌شناسیم، اما معتقدیم موضوعات مطرح‌شده باید به‌درستی روشن شوند.»
الکساندر پادیلیا، وزیر بهداشت دولت لولا، اندکی پس از تأیید نتیجه انتخابات به روزنامه گاردین گفت: «این پیروزی بزرگی برای مردم برزیل است؛ مردمی که در دور دوم فرصت داشتند درباره معنای ریاست‌جمهوری لولا برای محیط زیست، دفاع از نظام بهداشت عمومی و نظام آموزشی کشور و قانون اساسی برزیل فکر کنند. آن‌ها همچنین توانستند خطرات ناشی از نامزد راست افراطی را در نظر بگیرند.»
پادیلیا که در هتلی در سائوپائولو حضور داشت و اعضای تیم رئیس‌جمهور شمارش آرا را از آنجا دنبال می‌کردند، افزود: «این پیروزی بزرگی است؛ نه فقط برای برزیل، بلکه برای سراسر آمریکای لاتین و جهان نیز پیام مهمی دارد.»
فلاویو بولسونارو نتیجه انتخابات را نپذیرفت و به شیوه پدرش، ژائیر بولسونارو، رئیس‌جمهور پیشین برزیل، عمل کرد. ژائیر پس از شکست در انتخابات سال ۲۰۲۲ مقابل لولا از پذیرش نتیجه خودداری کرده بود و بعدها به اتهام توطئه برای کودتا محکوم شد. فلاویو پیروزی لولا را با واژه پرتغالی sacanagem توصیف کرد که معنایی نزدیک به «مزخرف» یا «چرند» دارد.
دولت آمریکا امیدوار بود بولسونارو پیروز شود؛ پیروزی‌ای که می‌توانست به گسترش موج موسوم به «موج نارنجی» طرفداران دونالد ترامپ در منطقه، این بار به بزرگ‌ترین دموکراسی آمریکای لاتین، منجر شود.
ترامپ نزدیک به ۲۴ ساعت برای اظهارنظر درباره نتیجه انتخابات صبر کرد. او روز دوشنبه، در پاسخ به پرسشی درباره انتخابات برزیل، ظاهراً از ادعای بولسونارو حمایت کرد.
رئیس‌جمهور آمریکا گفت: «از نظر من، اوضاع بسیار بد به نظر می‌رسید. تصور کردم ظاهر بسیار بدی داشت. من از هیچ طرفی حمایت نکردم، اما صادقانه بگویم، این هم شبیه یک انتخابات دستکاری‌شده دیگر بود.»
وقتی از ترامپ پرسیده شد که آیا قصد دارد در واکنش به این نتیجه اقدامی انجام دهد، پاسخ داد: «خب، من اداره‌کننده برزیل نیستم؛ ایالات متحده را اداره می‌کنم. من لولا را دوست دارم و رابطه خوبی با او دارم. فقط فکر می‌کنم این انتخابات، به‌ویژه نحوه شمارش آرا، ظاهر بسیار بدی داشت. تمدید مهلت هم بسیار عجیب بود.»
در مقابل، رهبران و دولت‌های دیگر از طیف‌های سیاسی مختلف سریع‌تر پیروزی لولا را به رسمیت شناختند.
کلودیا شینباوم، رئیس‌جمهور چپ‌گرای مکزیک، در پیامی نوشت: «زنده باد دموکراسی؛ مردم برزیل پیروز شدند.»
پدرو سانچز، نخست‌وزیر اسپانیا، نیز نوشت: «خیزش دوباره نیروهای ترقی‌خواه در جهان تازه آغاز شده است.»
اد میلیبند، وزیر امور خارجه بریتانیا، پیروزی لولا را «پیروزی تاریخی برای جنبش جهانی ترقی‌خواه» خواند و گفت دولتش مشتاق ادامه همکاری با برزیل بر پایه «ارزش‌های مشترک دموکراسی، عدالت اجتماعی و اقدام برای مقابله با تغییرات اقلیمی» است.
رهبران راست‌گرای آمریکای جنوبی نیز پیروزی لولا را پذیرفتند. خوزه آنتونیو کاست، رئیس‌جمهور شیلی، برای تبریک با او تماس گرفت و کیکو فوجیموری، رئیس‌جمهور پرو، این روز دموکراتیک را به مردم برزیل تبریک گفت.
حتی آبِلاردو دِ لا اِسپری‌یّا، رئیس‌جمهور راست افراطی کلمبیا، نیز پیروزی لولا را به رسمیت شناخت؛ با وجود آنکه پیش‌تر علناً از بولسونارو حمایت کرده و اخیراً در یک پخش زنده در شبکه‌های اجتماعی در کنار او ظاهر شده بود.
او در پیامی نوشت: «وقتی مردم پای صندوق‌های رأی تصمیم می‌گیرند، باید به خواست آن‌ها احترام گذاشت، زیرا این خواست مقدس است. دموکراسی دقیقاً همین معنا را دارد!»
اورسولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، نیز گفت: «دموکراسی و چندجانبه‌گرایی در برزیل پیروز شده‌اند.»
سخنگوی وزارت امور خارجه چین اعلام کرد: «چین به انتخاب مردم برزیل احترام می‌گذارد.»
در کنار ترامپ، یکی از معدود چهره‌های بانفوذ بین‌المللی که به نتیجه انتخابات اعتراض کرد، ایلان ماسک بود. او مدعی شد که «محاسبات با هم جور درنمی‌آیند» و بازگشت انتخاباتی لولا قابل توضیح نیست؛ در حالی که این نتیجه با توجه به پایین بودن تاریخی میزان مشارکت‌نکردن در دور دوم، قابل توضیح بود.
در آستانه رأی‌گیری روز یکشنبه، آمریکا متهم شده بود که با کارزاری از فشارهای اقتصادی و دیپلماتیک در پی تأثیرگذاری بر نتیجه انتخابات است.
اریکا هیلتون، قانون‌گذار تراجنسیتی که اخیراً به زنی با بیشترین تعداد رأی در تاریخ انتخابات کنگره برزیل تبدیل شده است، گفت این تلاش‌ها شکست خورده‌اند.
او اظهار داشت: «ما در برابر مداخله دولت آمریکا پیروز شدیم؛ دولتی که تصور می‌کرد می‌تواند کشور ما را به حیاط خلوت خود تبدیل کند. برزیل و مردم برزیل آن‌قدر بزرگ‌اند که حیاط خلوت هیچ‌کس باشند.»
پیروزی لولا پیامدهای عمیقی نیز برای محیط زیست و جنگل‌های بارانی آمازون خواهد داشت؛ جنگل‌هایی که در کشوری قرار دارند که از نظر تنوع زیستی، غنی‌ترین کشور جهان به شمار می‌رود.
مارینا سیلوا، وزیر پیشین محیط زیست برزیل، در آستانه انتخابات هشدار داده بود که در صورت پیروزی بولسونارو، او تلاش خواهد کرد پروژه مخرب نابودی جنگل‌های بارانی را که پدرش آغاز کرده بود، به پایان برساند. در دوران ریاست‌جمهوری ژائیر بولسونارو از سال ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۲، میزان جنگل‌زدایی به‌شدت افزایش یافت.
سیلوا شامگاه یکشنبه با روحیه‌ای سرشار از امید به گاردین گفت: «قلبم شاد است و از خدا و مردم برزیل سرشار از سپاسگزاری‌ام.»
او افزود: «بیش از هر چیز از این می‌ترسیدم که در صورت روی کار آمدن دولتی دیگر به رهبری بولسونارو، بار دیگر به سرزمین‌های بومیان حمله شود. اکنون مطمئنم که این سرزمین‌ها حفظ خواهند شد و دیگر خطری از جانب معدن‌کاران غیرقانونی که برای نابودی این جوامع بازگردند، وجود نخواهد داشت.»
آینده‌ای مبهم برای فلاویو بولسونارو
برای فلاویو بولسونارو، آینده تیره‌وتار به نظر می‌رسد. شامگاه یکشنبه، هم‌زمان با روشن شدن ابعاد پیروزی لولا، فضای حاکم بر عمارت برازیلیا که بولسونارو در آن شمارش آرا را دنبال می‌کرد، به‌تدریج تغییر کرد. آنچه در ابتدا به یک جشن تولد پرجنب‌وجوش شباهت داشت، به مراسمی شبیه سوگواری تبدیل شد.
مهمانان ناامید، درست مانند هواداران فوتبالی که در میانه نیمه دوم و در حالی که تیمشان با اختلاف زیادی شکست خورده است، به سمت خروجی ورزشگاه می‌روند، یکی پس از دیگری محل را ترک کردند.
یکی از حاضران به جمع ده‌ها خبرنگاری نزدیک شد که منتظر سخنرانی بولسونارو بودند و فریاد زد: «تقصیر شمال شرقی است.» او با این جمله به منطقه‌ای توهین می‌کرد که لولا از نظر تاریخی بیشترین آرای خود را در آن به دست آورده است.
یکی از عکس‌هایی که هواداران لولا منتشر کردند، بولسونارو را در حالی نشان می‌داد که از شدت ناراحتی گریه می‌کند؛ هرچند این تصویر در آستانه روز رأی‌گیری گرفته شده بود. تصویر دیگری نیز بولسوناروی برافروخته را در کنار متحدانی نشان می‌داد که آشکارا از شکست خود شوکه شده بودند. تارسیزیو دِ فریتاس، فرماندار سائوپائولو و از حامیان بولسونارو، در کنار او نشسته بود و دستش را روی صورتش گذاشته بود.
در خیابان پائولیستا، جایی که جمعیت عظیمی برای شنیدن سخنرانی لولا گرد آمده بودند، یکی از شرکت‌کنندگان لباسی به تن داشت که فلاویو بولسونارو را پشت میله‌های زندان نشان می‌داد.
برخی گمان می‌کنند این سناتور پس از پایان دوره نمایندگی‌اش در ماه فوریه و از دست دادن مصونیت پارلمانی، احتمالاً به آمریکا خواهد گریخت. بولسونارو با چندین پرونده تحقیقاتی پلیس فدرال درباره تخلفات احتمالی، از جمله پول‌شویی، روبه‌رو است؛ هرچند او همچنان بر بی‌گناهی خود تأکید می‌کند.
هواداران لولا از این احتمال استقبال کردند که سیاستمدار راست افراطی به‌زودی به پدرش بپیوندد؛ پدری که به دلیل تلاش برای کودتا به تحمل ۲۷ سال زندان محکوم شده است.
ژوآئو مالف، روان‌شناس ۲۷ ساله، در حالی که تلفن همراهش را بالا گرفته بود و تصویر بولسوناروی به‌شدت آشفته را به جمعیت نشان می‌داد، با لحنی کنایه‌آمیز فریاد زد: «وای، چقدر بد شد! طفلکی بیچاره!»
او سپس گفت: «ما می‌خواهیم از شر این بولسوناروهای لعنتی خلاص شویم.»