ایران در تله «نه‌جنگ و نه‌صلح»؛ راه خروج چیست؟
«هم‌اکنون تمامی نشانه‌ها و الگوهای یاد شده از سوی امریکا و اسراییل در ارتباط با ایران و سایر کشورهای مسلمان منطقه به کار گرفته شده است. تراژدی در فضای موجود منطقه‌ای مربوط به شرایطی است که کشورهای منطقه در فضای جنگ، آسیب قابل‌توجهی را پذیرا شده درحالی که امریکا و اسراییل «بازی کنش مرحله‌ای» را در دستور کار قرار داده‌اند. چنین فرآیندی به گونه اجتناب‌ناپذیر منجر به کاهش دارایی‌هایی اقتصادی، راهبردی و ژئوپلیتیکی تمامی کشورهای منطقه‌ای شده است.»
به گزارش اینتیتر به نقل از اعتماد، ابراهیم متقی نوشت: «آنچه در روابط ایران، امریکا و اسراییل روزهای پس از انتخابات کنست و کنگره مشاهده می‌شود، نشانه‌هایی از ابهام تاکتیکی را منعکس می‌سازد. نیروی فرماندهی مرکزی امریکا موسوم به سنتکام در هر دوران تاریخی مکان نظامی و اقتصادی مشخص‌شده‌ای را هدف قرار داده و ایران نیز در روند کنش متقابل از سازوکارهایی بهره می‌گیرد که منجر به هدف‌گیری مراکز اقتصادی کشورهای منطقه‌ای می‌شود. تداوم این امر به مفهوم نشانه‌هایی از «ابهام تاکتیکی بوده که به گونه اجتناب‌ناپذیر هیچ‌گونه مزیت طولانی‌مدت برای ایران یا کشورهای حوزه خلیج‌فارس را ایجاد نخواهد کرد.
«مرشایمر» نظریه‌پرداز نئورئالیست روابط بین‌الملل در «تراژدی سیاست خارجی قدرت‌های بزرگ» به این موضوع اشاره دارد که عموما قدرت‌های بزرگ از تاکتیک‌های متنوعی برای هدف قرار دادن مازاد اقتصادی و راهبردی بسیاری از کشورها بهره می‌گیرند. ازجمله این اقدامات، مرشایمر به تاکتیک‌هایی ازجمله «آتش‌بیاری معرکه»، «اختلاف بیانداز و حکومت کن» و «موازنه منطقه‌ای» اشاره داشته است.
هم‌اکنون تمامی نشانه‌ها و الگوهای یاد شده از سوی امریکا و اسراییل در ارتباط با ایران و سایر کشورهای مسلمان منطقه به کار گرفته شده است. تراژدی در فضای موجود منطقه‌ای مربوط به شرایطی است که کشورهای منطقه در فضای جنگ، آسیب قابل‌توجهی را پذیرا شده درحالی که امریکا و اسراییل «بازی کنش مرحله‌ای» را در دستور کار قرار داده‌اند. چنین فرآیندی به گونه اجتناب‌ناپذیر منجر به کاهش دارایی‌هایی اقتصادی، راهبردی و ژئوپلیتیکی تمامی کشورهای منطقه‌ای شده است.
شکل‌گیری چنین فرآیند و تداوم این امر، مازاد امنیتی قابل‌توجهی را برای اسراییل به وجود آورده که ناشی از تداوم جنگ کم‌شدت و کنش معطوف به فرسایش می‌باشد. آنچه در مجلس نمایندگان امریکا اتفاق افتاد و به موجب آن در روند رای‌گیری برای استیضاح «پیت هگست» ۱۱ عضو دموکرات غیبت داشته و در رای‌گیری شرکت نکرده‌اند را می‌توان به معنای قدرت سازمان یافته و ساختاری لابی اسراییل‌محور در ساختار سیاسی و راهبردی ایالات‌متحده دانست. در چنین شرایطی واقعیت‌های صحنه نظامی محیط منطقه‌ای بیانگر شرایطی است که اولا اسراییل برای مدتی طولانی خود را از درگیری نظامی با ایران کنار کشیده و در ازای چنین وضعیتی درگیری‌های مرحله‌ای ایران و ایالات‌متحده منجر به تصاعد بحران و ایجاد چالش اقتصادی و امنیتی برای کشورهای منطقه‌ای شده است.
۱- ضرورت گذار از فرسایش در راهبرد امنیت ملی ایران- عبور از فضای تاکتیکی «نه‌جنگ و نه‌صلح» به عنوان ضرورت راهبردی جمهوری اسلامی و بسیاری از کشورهای منطقه‌ای حوزه خلیج‌فارس محسوب می‌شود. جنگ امریکا و اسراییل علیه ایران صرفا منجر به کاهش قدرت تاکتیکی و قابلیت راهبردی جبهه مقاومت نشده بلکه ارزیابی‌های موجود بیانگر این واقعیت است که هر جنگ و ستیزی که ماهیت منطقه‌ای پیدا کند، آثار خود را در فضای پیرامونی به جای گذاشته و در نتیجه چنین وضعیتی است که شکل جدیدی از موازنه در حال ظهور می‌باشد. کارگزاران سیاسی، راهبردی و امنیتی ایران بارها به این موضوع توجه و اشاره داشته‌اند که هر اقدام ایالات‌متحده با واکنش متقابل همراه خواهد شد. سیاست ایران منجر به ایجاد نوسان در قیمت نفت گردیده است.
درحالی که سهم ایران برای صادرات نفت یا واردات کالاهای مصرفی موردنیاز جامعه به گونه تدریجی کاهش یافته و این امر در طولانی‌مدت خسارات و هزینه‌های قابل‌توجهی را برای امنیت اجتماعی، سیاسی و راهبردی جمهوری اسلامی ایران به جای می‌گذارد. ضرورت گذار از وضعیت نه‌جنگ و نه‌صلح مورد تاکید مقام معظم رهبری نیز قرار گرفته است. ایشان به گونه اجتناب‌ناپذیر به این موضوع واقف شده‌اند که فرآیند موجود نتیجه‌ای جز فرسایش و بازتولید چالش‌های اجتماعی، اقتصادی و امنیتی برای ایران نخواهد داشت.
واقعیت‌های موجود بیانگر آن است که راهبرد بنیادین جمهوری اسلامی می‌بایست معطوف به «گذار از فرسایش» قدرت ساختاری و توانایی‌های اجتماعی کشور باشد. در شرایط نه‌جنگ و نه‌صلح ایالات‌متحده بسیاری از مراکز اقتصادی، راهبردی و تاکتیکی ایران را هدف قرار داده و درنتیجه آن کنش معطوف به فرسایش بازتولید شده است.
برای گذار از فرسایش، کشورهای ایران و حوزه خلیج‌فارس نیازمند بهره‌گیری از نقش سیاسی چین به عنوان میانجی فضای بحرانی می‌باشد. رهبران سیاسی چین باید به این موضوع واقف باشند که «سیاست کنش مسالمت‌آمیز» آنان در برابر امریکا و سرمایه‌داری جهانی بسیاری از منابع و نیازهای اقتصادی آنان را تحت‌تاثیر قرار داده و این امر در طولانی‌مدت منجر به افزایش ضریب اقتصادی چین به منابعی است که امریکای دوران ترامپ تلاش دارد تا آن را در کنترل خود قرار دهد. تداوم جنگ فرسایشی را می‌توان در زمره موضوعات و نشانه‌هایی دانست که بیشترین مازاد آن نصیب کشور روسیه می‌شود.
روسیه از فضای تنگنای اقتصادی مربوط به بحران اوکراین خارج شده و در چنین شرایطی بخشی از تحریم‌های فروش انرژی آن کشور به اروپا و بازارهای جهانی برطرف شده است.
افزایش قیمت انرژی نیز عموما نصیب کشورهایی می‌شود که از قابلیت لازم برای صادرات انرژی برخوردار بوده و ادامه وضعیت نه جنگ و نه‌صلح در محیط منطقه‌ای ایران، خلیج‌فارس و جنوب غرب آسیا چالش‌هایی را به وجود آورده که بیشترین مازاد آن برای اقتصاد روسیه خواهد بود. چین در ماه‌های گذشته بازی «مصالحه مبتنی بر انعطاف‌پذیری تاکتیکی» را در دستور کار قرار داده و این امر در طولانی‌مدت نه تنها اعتبار راهبردی چین را کاهش خواهد داد بلکه نیازهای اقتصادی آن کشور به منابع انرژی جهان را با چالش‌های بیشتری همراه می‌کند.
در چنین شرایطی رهبران سیاست خارجی چین می‌بایست نقش موثرتری در فضای امنیت منطقه‌ای ایفا کنند. هدف قرار گرفتن منابع اقتصادی ایران و سایر کشورهای منطقه‌ای منجر به خلأ قدرت، چالش‌های ناشی ازعدم موازنه و بحران انرژی می‌شود.
آنچه را که در فضای رایزنی مقام‌های ارشد امنیتی و سیاست خارجی کشورهای عضو پیمان مکه با مقام‌های سیاسی و امنیتی ایران انجام گرفت، منجر به نتیجه چندانی نشده است. کشورهای منطقه‌ای به همراه یک قدرت بزرگ جهانی ازجمله چین قادر خواهند بود تا نقش موثر و سازنده‌ای در آینده امنیت منطقه‌ای داشته باشند. کاهش نقش و مشارکت چین در فضای دیپلماسی دوران بحران برای تمامی کشورها پرچالش و مخاطره‌آمیز خواهد بود.
۲- ضرورت‌های کنش دیپلماتیک به موازات آمادگی تاکتیکی- ایران در زمره محدود کشورهای منطقه‌ای محسوب می‌شود که توانست در برابر کنش نظامی، تاکتیکی و امنیتی دو قدرت هسته‌ای جهان از راهبرد مقاومت استفاده نماید. ایران درصدد برآمد تا راهبرد مقاومت را برای خنثی‌سازی تهدیدات و فشارهای نظامی امریکا و اسراییل در دستور کار قرار دهد. راهبرد مقاومت در شرایط «جنگ ناهم‌تراز» به عنوان ضرورت تاکتیکی برای عبور از بحران محسوب می‌شود. سیاست امنیتی ایران به گونه‌ای تنظیم گردیده که از «راهبرد کنش متقابل» بهره گرفته و نشان داده است که آمادگی لازم برای بهره‌گیری از «آموزه تهدید در برابر تهدید» برخوردار است.
بررسی آرایش نظامی نیروی فرماندهی مرکز امریکا و نقش‌یابی «ناو تئودور روزولت» در فضای منطقه‌ای بیانگر آن است که نشانه‌هایی از جنگ و کنش تاکتیکی امریکا برای نیل به اهداف سیاسی وجود دارد، به همین دلیل است که امریکا سیاست «فرسایش و دیپلماسی ناتمام» را در دستور کار قرار داده تا از این طریق به مازاد راهبردی بیشتری نایل شود. در فضای جنگ ناهم‌تراز اولا لازم است تا جمهوری اسلامی از راهبرد «کنش نامتقارن» بهره گرفته، ثانیا با تقویت قابلیت‌های تاکتیکی و عملیاتی خود می‌تواند به مقامات سیاسی و نظامی امریکا و اسراییل تفهیم نماید که در برابر هر گونه کنش تهاجمی آنان از قابلیت لازم برای انجام اقدام متقابل برخوردار است.
اگرچه اقدام ایران به لحاظ قدرت تاکتیکی و عملیاتی هم‌تراز با ایالات‌متحده نمی‌باشد اما قادر خواهد بود تا اعتبار، اقتدار و مشروعیت ساختاری امریکا برای نظم‌سازی منطقه‌ای را تحت تاثیر قرار دهد. عبور از وضعیت نه‌جنگ و نه‌صلح به عنوان ضرورت تاکتیکی جمهوری اسلامی محسوب شده و تحقق این امر نیازمند آمادگی کنش تاکتیکی، بهره‌گیری از سازوکارهای دیپلماتیک، هوشیاری عملیاتی و گذار از غافلگیری راهبردی در برابر اقدامات و سیاست امنیتی دشمن می‌باشد.
نتیجه: ادبیات سیاسی ترامپ نشانه‌هایی از تغییر مداوم را منعکس می‌سازد. ترامپ درصدد است تا بازی بدون نتیجه را در دستور کار قرار داده و به این ترتیب ایران را با نشانه‌هایی از فرسایش و کاهش معادله قدرت مواجه سازد. توافق اسلام‌آباد را می‌توان در زمره این‌گونه از رفتارهای دیپلماتیک دانست که منجر به اقدامات تاکتیکی نسبتا پرهزینه برای حوزه‌های دفاعی ایران گردیده است.
حفظ قابلیت‌های ایران در مناطق جنوبی از این جهت اهمیت دارد که قدرت ایران برای اقدام متقابل را امکان‌پذیر می‌سازد. آنچه را که در انگاره ذهنی و رویکرد دونالد ترامپ بیان می‌شود، به گونه اجتناب‌ناپذیر منجر به جنگ جدید، عملیات تاکتیکی با انگاره‌های امنیتی خواهد شد، گذار از بازی نه‌جنگ و نه‌صلح ترامپ به عنوان ضرورتی محسوب می‌شود. تحقق این امر نیازمند آمادگی ایران برای کنش تاکتیکی، بهینه‌سازی قابلیت نظامی، هشدار و کنش متقابل مجموعه‌های دفاعی است. بهره‌گیری از سازوکارهای دیپلماتیک با تاکید بر نقش بازیگر میانجی که در زمره قدرت‌های بزرگ محسوب می‌شود، بهترین نتیجه را برای ایران جهت گذار از وضعیت پرمناقشه فرسایش خواهد داشت.»
