مرضیه برومند: آموزش و پرورش یکی از بزرگ‌ترین مقصران اتفاقات تلخ دی‌ماه ۱۴۰۴ است
مرضیه برومند با اشاره به ضرورت بازنگری در سیاست‌های فرهنگی و آموزشی کشور، معتقد است کودکان و نوجوانان ایران شناخت کافی از تاریخ، جغرافیا، ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی و ثروت‌های ملی سرزمین خود ندارند. به گفته او، نمی‌توان انتظار داشت کودکان به ایران احساس تعلق داشته باشند، در حالی که درباره داشته‌های این سرزمین و دلایل دوست داشتن آن آموزش ندیده‌اند.
به گزارش اینتیتر به نقل از فرارو، مرضیه برومند، هنرمند سینما و تئاتر کودک و نوجوان و دبیر سی‌ویکمین جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک و نوجوان همدان، با انتقاد از وضعیت آموزش و پرورش و سیاست‌های فرهنگی کشور گفت: «به نظر من، آموزش‌وپرورش یکی از بزرگ‌ترین مقصران اتفاقات تلخ دی‌ماه است. بچه‌های ما تاریخ نمی‌دانند؛ تاریخ برایشان روایت نشده است.»
مرضیه برومند با اشاره به ضرورت بازنگری در سیاست‌های فرهنگی و آموزشی کشور، معتقد است کودکان و نوجوانان ایران شناخت کافی از تاریخ، جغرافیا، ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی و ثروت‌های ملی سرزمین خود ندارند. به گفته او، نمی‌توان انتظار داشت کودکان به ایران احساس تعلق داشته باشند، در حالی که درباره داشته‌های این سرزمین و دلایل دوست داشتن آن آموزش ندیده‌اند.
برومن، گفت: «ما حدود ۱۴ یا ۱۵ کشور همسایه داریم، کدام کشور چنین تعداد همسایه‌ای دارد یا مثلاً طول سواحل ما در خلیج فارس چقدر است؟! این سرزمین از نظر فرهنگی و داشته‌های طبیعی و تاریخی و ثروت ملی، واقعاً بی‌نظیر است.»
او افزود: «ثروت ملی ما فقط نفت و گاز نیست؛ میراث ملموس و ناملموس آب، خاک، درختان، گونه‌های گیاهی و جانوری و همه داشته‌های طبیعی و فرهنگی ما هستند. بچه‌های ما چقدر از این ثروت‌ها آگاهی دارند؟»
این هنرمند اظهار کرد: «ما مدام می‌گوییم ایران را دوست داریم، اما نمی‌دانیم چرا؟! اگر یک روز از بچه‌ای بپرسید چرا ایران را دوست دارد؟ واقعاً نمی‌داند چه پاسخی بدهد! شاید بگوید پدرم گفته ایران را دوست داشته باشم. پدرش هم مثلاً سرود "ای ایران" را می‌خواند و تصور می‌کند وظیفه‌اش را انجام داده است! اما احساس تعلق خاطر و حس مالکیت نسبت به سرزمین را به فرزندش نیاموخته است.»
چرا مرضیه برومند دبیری جشنواره تئاتر کودک همدان را پذیرفت؟
برومند در بخش دیگری از سخنانش درباره پذیرش مسئولیت دبیری سی‌ویکمین جشنواره بین‌المللی تئاتر کودک و نوجوان همدان توضیح داد: «در دوره خانم نادره رضایی (معاون سابق هنری وزارت فرهنگ و ارشاد)، لطف داشتند و دوست داشتند من در جشنواره‌ها همراهشان باشم. من هم علاقه‌مند بودم که همکاری کنم، اما شرایطی به وجود آمد که بیشتر به مسائل مربوط به من و بچه‌های عروسکی و اختلاف نظر با برخی از آنها برمی‌گشت و در نهایت آن مسئولیت را نپذیرفتم.»
او ادامه داد: «اما وقتی آقای مهدی شفیعی (معاون هنری وزارت ارشاد) پیشنهاد دبیری جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان را مطرح کردند، دقیقاً نمی‌دانم آن روز چه حال و احوالی داشتم که پذیرفتم. با این حال، فکر می‌کنم دلیل اصلی‌اش این بود که مدت‌هاست از بی‌عدالتی فرهنگی رنج می‌برم و من با وجود سن‌وسالم، احساس می‌کنم هنوز کارهای زیادی هست که انجام نداده‌ام و می‌توانم در بعضی زمینه‌ها مؤثر باشم؛ چه در قالب جشنواره و چه در فعالیت‌های فرهنگی دیگر.»
به گفته برومند، او مدت‌ها از مردم و کودکان فاصله گرفته بود و با وجود دعوت مؤسسات خصوصی فعال در حوزه کودک و نوجوان، همکاری با آنها را نپذیرفته بود.
او درباره انگیزه‌های خود برای بازگشت به فعالیت‌های فرهنگی گفت: «به هر حال دلم نمی‌خواهد از بچه‌ها دور باشم. احساس می‌کنم هنوز کارهای انجام‌نشده زیادی وجود دارد و باید تلاش کنم تا به بچه‌ها و دیگر افرادی که در این زمینه فعالیت می‌کنند، کمک کنم.»
برومند گفت: «از جمله جنگ و ماجراهای دی‌ماه که در جریان آنها تعداد زیادی از بچه‌های بی‌گناه را از دست دادیم و فکر می‌کنم یکی از دلایل اصلی وقوع اتفاقات دی‌ماه، سیاست‌های نادرست فرهنگی، نظام آموزشی، نظام فرهنگی و عملکرد رسانه‌هاست. البته خود من هم در این زمینه کم‌کاری کرده‌ام و احساس مسئولیت می‌کنم.»
او افزود که در کنار تلاش برای بهبود شرایط کودکان، حمایت از هنرمندان تئاتر کودک و نوجوان نیز یکی از انگیزه‌های اصلی‌اش بوده است؛ هنرمندانی که به گفته او با دشواری‌های زیادی، به‌ویژه در شهرهای کوچک و خارج از مراکز استان‌ها، مواجه هستند.
برومند تأکید کرد کودکان این مناطق به سالن‌های سینمای ویژه کودک و سالن‌های مناسب تئاتر نیاز دارند. او همچنین گفت با وجود بیماری در سه چهار ماه نخست سال و مشکلات جسمی، حضور در فضای جشنواره و ارتباط دوباره با هنرمندان و فعالان تئاتر کودک به بهبود حال روحی خودش نیز کمک کرده است.
برنامه‌های جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان
دبیر سی‌ویکمین جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان با بیان اینکه قصد ندارد وعده اتفاقات خارق‌العاده بدهد، گفت: «به هیچ‌وجه نمی‌توانم معجزه کنم. این جشنواره مثل سال‌های گذشته برگزار می‌شود و قرار نیست یک‌باره اتفاق خارق‌العاده‌ای در آن رخ بدهد. تأکید می‌کنم من نمی‌توانم کار درخشانی انجام بدهم؛ البته برنامه‌هایی در ذهنم داشتم و برای خودم تخیلاتی می‌بافتم، اما به چند دلیل مجبور شدم آنها را محدود کنم.»
او فصل برگزاری جشنواره در آذرماه و شرایط آب‌وهوایی همدان را از جمله محدودیت‌های پیش‌رو دانست و توضیح داد که برای بخش موسیقی برنامه‌های مفصلی در نظر داشته است.
با این حال، برومند خطاب به مسئولان گفت: «اما یک امای بزرگ دارم. آقایان مسئول، من بعد از جشنواره با شما کار دارم! می‌خواهم همین‌جا به شما هشدار بدهم که بعد از جشنواره باید درباره مسائل مهمی صحبت کنیم. فعلاً نمی‌خواهم وارد جزئیات شوم؛ چون حرفهای زیادی برای گفتن دارم و می‌ترسم لحنم خیلی تند شود.»
انتقاد برومند از بی‌عدالتی فرهنگی؛ جشنواره تئاتر کودک داریم، اما تئاتر کودک نداریم
برومند با انتقاد از وضعیت زیرساخت‌های فرهنگی کشور گفت: «ما جشنواره تئاتر کودک داریم اما تئاتر کودک نداریم! اگر هم تئاتری وجود داشته باشد، بچه‌های سراسر ایران به آن دسترسی ندارند.»
او با اشاره به تفاوت امکانات فرهنگی در تهران، مشهد، اصفهان و شیراز، تأکید کرد حتی در شهرهای بزرگ نیز همه کودکان از امکانات فرهنگی بهره‌مند نیستند و عمدتاً کودکانی امکان استفاده از این ظرفیت‌ها را دارند که خانواده‌هایشان از وضعیت اقتصادی مناسب‌تری برخوردارند.
به گفته او، برخی خانواده‌های طبقه متوسط حتی از هزینه‌های ضروری زندگی و سبد غذایی خود کم می‌کنند تا فرزندانشان بتوانند در کلاس‌های موسیقی، تئاتر، نقاشی و دیگر فعالیت‌های فرهنگی شرکت کنند؛ اما مسئله اصلی کودکانی هستند که در شهرهای کوچک، روستاها و حاشیه شهرهای بزرگ زندگی می‌کنند و از چنین امکاناتی محروم‌اند.
برومند در ادامه به نقش تلویزیون در دسترسی کودکان سراسر کشور به محصولات فرهنگی اشاره کرد و گفت در گذشته برنامه‌هایی مانند «کلاه‌قرمزی»، «خانه مادربزرگه»، «مدرسه موش‌ها» و «هادی و هدی» از تلویزیون پخش می‌شدند و کودکان دورترین نقاط کشور نیز امکان تماشای آنها را داشتند.
او معتقد است تلویزیون در گذشته امکان ارتباط فرهنگی با اقصی نقاط ایران را فراهم می‌کرد، اما اکنون این ظرفیت تا حد زیادی از بین رفته است.
این هنرمند درباره قطع همکاری خود با تلویزیون نیز گفت: «ممکن است صداوسیما بگوید: ما که مانع فعالیت شما نشدیم. حتی دعوت کردیم که بیایید، اما خودتان نپذیرفتید. همین‌جا می‌گویم تا زمانی که از من دلجویی نشود، به تلویزیون برنمی‌گردم.»
برومند توضیح داد آخرین کاری که قرار بوده برای تلویزیون انجام دهد، تنها دو روز پیش از آغاز فیلم‌برداری متوقف شده و او انتظار دارد درباره این اتفاق توضیح داده شود و از او دلجویی کنند.
برومند: فرهنگ ملی و فرهنگ شیعی را نمی‌توان از یکدیگر جدا کرد
دبیر جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان در بخش دیگری از سخنانش به پیوند فرهنگ ملی و مذهبی اشاره کرد و گفت: «فرهنگ ما ترکیبی جدایی‌ناپذیر از فرهنگ ملی و فرهنگ شیعی است. این دو، در طول سالیان متمادی با هم عجین شده‌اند و به یک مجموعه درخشان و ارزشمند تبدیل شده‌اند.»
او با انتقاد از شیوه ارائه ارزش‌های دینی و ملی به نسل جدید افزود: «اما آنچه امروز درباره‌اش صحبت می‌کنیم، نه به‌درستی ملی است و نه به‌درستی شیعی. ما حتی نمی‌دانیم ارزش‌های تشیع چیست و به چه دلیل خودمان را شیعه می‌دانیم و از این هویت دفاع می‌کنیم.»
ماجرای پوستر جشنواره و یادآوری حادثه مدرسه میناب
برومند درباره پوستر سی‌ویکمین جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان گفت طراحی آن را به مرضیه سرمشقی و رفعت هاشمی، دو هنرمند گرافیستی که سال‌ها با او همکاری داشته‌اند، سپرده است.
او توضیح داد که برخلاف پروژه‌های قبلی، این بار هیچ دستور مشخصی درباره محتوای پوستر به این دو هنرمند نداده و انتخاب موضوع و طراحی را کاملاً به خودشان واگذار کرده است.
او با اشاره به تأثیر عاطفی این طرح افزود: «ببخشید، بغض و اشک مرا به حساب ریا نگذارید. دلیلش این بود که وقتی یک هنرمند، هنرمندی واقعی باشد، نمی‌تواند اتفاق تلخی را که برای بچه‌های ما افتاده، از جمله اتفاقات تلخ مدرسه میناب را نادیده بگیرد. در واقع، در تمام اجزای این طرح، به‌نوعی بازتابی از آن حادثه تلخ دیده می‌شود.»
به گفته برومند، پوستر در نهایت انتخاب شد و مسئولان همدان نیز آن را یکی از زیباترین پوسترهای ۳۱ دوره جشنواره دانسته‌اند.
برنامه ای برای رساندن تئاتر به روستاها و شهرهای همدان
دبیر جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان با تأکید بر ضرورت دسترسی کودکان مناطق محروم به اجراهای جشنواره گفت تمام تلاش خود را خواهد کرد تا آثار نمایشی، علاوه بر شهر همدان، در شهرهای دیگر استان و روستاها نیز اجرا شوند.
او یادآور شد که اجرای نمایش در خارج از مرکز استان در دوره‌های گذشته نیز سابقه داشته و تریلرهای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان نیز هر سال به مناطق مختلف می‌روند و برنامه‌هایی اجرا می‌کنند.
برومند در عین حال برنامه دیگری را نیز مطرح کرد و گفت: «به نظرم در کنار اینکه تئاتر را به میان بچه‌ها ببریم، که البته کار بسیار خوبی است، باید کاری کنیم که خود بچه‌ها هم از فضای زندگی روزمره‌شان بیرون بیایند و تئاتر را در مکان خودش تجربه کنند. باید فرصت تجربه حضور در سالن تئاتر را داشته باشند.»
او افزود قصد دارد در صورت فراهم شدن امکانات، کودکان روستاهای اطراف همدان را به محل برگزاری جشنواره بیاورد تا در کنار دیگر کودکان، تئاتر ببینند و تجربه حضور در فضای فرهنگی و اجتماعی جشنواره را داشته باشند.
طرح برومند برای آینده تئاتر کودک؛ کار اصلی بعد از جشنواره آغاز می‌شود
برومند درباره برنامه‌های خود برای استمرار فعالیت‌های فرهنگی پس از پایان جشنواره گفت: «اتفاقاً کار اصلی من و همکارانم، به‌ویژه کسانی که با من همراه هستند و این دغدغه‌ها را درک می‌کنند، تازه بعد از جشنواره شروع می‌شود.»
او از ارائه طرحی به سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، خبر داد و گفت در این طرح فضایی برای اجرای برنامه‌ها پیش‌بینی کرده و محل موردنظر را نیز مشخص کرده است؛ با این حال، هنوز پاسخی از وزیر دریافت نکرده است.
۴۵۰ گروه تئاتر کودک در کشور فعال‌اند؛ اما سالن اجرا ندارند
یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان برومند به وضعیت زیرساخت‌های تئاتر کودک و نوجوان در کشور اختصاص داشت.
او با اعلام اینکه حدود ۴۵۰ تا ۴۶۰ اثر به دبیرخانه جشنواره رسیده است، این تعداد را با توجه به مشکلات اقتصادی و اتفاقات سال گذشته شگفت‌انگیز دانست.
به گفته برومند، حدود ۴۵۰ گروه نمایشی در سراسر ایران فعال هستند و در بخش نمایشنامه‌نویسی نیز حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد آثار ارسالی با موضوع آب بوده است.
او با طرح این پرسش که چرا نمی‌توان از ظرفیت این گروه‌ها در طول سال استفاده کرد، گفت: «آیا اگر شرایط و زیرساخت‌های لازم فراهم باشد، نمی‌توان سالانه ۴۵۰ اثر نمایشی را در شهرهای مختلف ایران اجرا کرد؟ اگر امکانات و زیرساخت‌ها در همه شهرهای کشور فراهم شود، این گروه‌ها می‌توانند در شهرها و استان‌های مختلف اجرا داشته باشند.»
برومند تأکید کرد این اتفاق علاوه بر افزایش دسترسی کودکان به تئاتر، به اشتغال هنرمندان نیز کمک می‌کند و امکان کسب درآمد از فعالیت حرفهای را برای گروه‌های نمایشی فراهم می‌آورد.
او در ادامه به کمبود سالن‌های تخصصی اشاره کرد و گفت: «اما همه این‌ها به یک شرط بستگی دارد، باید حداقل به تعداد نصف این گروه‌ها سالن مناسب برای اجرای تئاتر وجود داشته باشد که ندارد.»
انتقاد از کمبود بودجه؛ دبیر جشنواره باید دنبال پول هم باشد؟
برومند یکی از موانع اصلی توسعه فعالیت‌های فرهنگی را کمبود منابع مالی دانست و پیشنهاد کرد شهرداری‌ها، بنیادهای اقتصادی، تولیدکنندگان، صاحبان کارخانه‌ها و افراد ثروتمند در حمایت از فعالیت‌های فرهنگی مشارکت کنند.
او با اشاره به تجربه کشورهای دیگر گفت در بسیاری از کشورها شهرداری‌ها و بنیادهای اقتصادی از فعالیت‌های فرهنگی و هنری حمایت می‌کنند و هزینه این حمایت‌ها نیز از مالیات آنها کسر می‌شود؛ در حالی که در ایران چنین امتیاز و سازوکار مشخصی وجود ندارد.
برومند معتقد است دولت و نمایندگان مجلس می‌توانند با ارائه طرح‌هایی، زمینه مشارکت اقتصادی بخش خصوصی در فعالیت‌های فرهنگی را فراهم کنند تا حمایت از هنر به یک رابطه برد-برد تبدیل شود.
او با اشاره به مشکلات تأمین بودجه جشنواره گفت: «درست مثل وضعیت امروز من که بیش از دو ماه از زمانی که مسئولیت دبیری این جشنواره را قبول کرده‌ام گذشته و من تمام این مدت دنبال پول بوده‌ام. واقعاً خسته شده‌ام. مدام باید دنبال تأمین بودجه باشم.»
وضعیت نامناسب سالن‌های تئاتر در استان‌های کشور
دبیر جشنواره تئاتر کودک و نوجوان همدان گفت نخستین اقدامش پس از پذیرش مسئولیت، درخواست آمار درباره وضعیت سالن‌های تئاتر در کشور بوده است؛ زیرا به اعتقاد او، بدون اطلاعات دقیق نمی‌توان درباره وضعیت تئاتر کودک و نوجوان در ایران تصمیم‌گیری کرد.
او گفت پس از حدود دو ماه، آماری درباره پراکندگی سالن‌های تئاتر در کشور دریافت کرده که به گفته خودش، وضعیت بسیار نگران‌کننده‌ای را نشان می‌دهد.
برومند توضیح داد در برخی استان‌ها حتی مرکز استان نیز سالن مناسبی برای اجرای تئاتر ندارد. بعضی استان‌ها فقط یک سالن دارند که آن هم بیشتر برای سخنرانی مناسب است تا اجرای تئاتر. البته وضعیت استان‌هایی مانند اصفهان، خراسان و تهران متفاوت است.
او درباره تهران نیز گفت: «تهران هم فقط دو سالن ویژه تئاتر کودک و نوجوان دارد؛ یکی سالن‌های کانون و دیگری تالار هنر که آن هم به لحاظ تجهیزات فنی مشکل دارد.»
او با اشاره به آمار دریافتی خود گفت در استانی که هیچ سالن تخصصی تئاتر کودک وجود ندارد، ۱۴ گروه فعال تئاتر کودک و نوجوان مشغول فعالیت هستند و این پرسش را مطرح کرد که این گروه‌ها در طول سال کجا اجرا می‌روند.
هر شهر بالای ۱۰۰ هزار نفر باید سالن سینما داشته باشد؛ تئاتر هم سالن تخصصی می‌خواهد
برومند با اشاره به شکاف‌های اجتماعی و فرهنگی موجود در جامعه گفت یکی از دردناک‌ترین این شکاف‌ها، فاصله‌ای است که میان کودکان ایجاد شده است. او معتقد است کودکان باید امکان تجربه سبک‌های زندگی، فرهنگ‌ها و فعالیت‌های متنوع را داشته باشند و برای رسیدن به این هدف، دسترسی عادلانه به امکانات فرهنگی ضروری است.
به گفته او، سالن تئاتر با سینما تفاوت دارد و صحنه، عمق و ارتفاع، پشت‌صحنه، اتاق گریم و اتاق لباس از جمله ویژگی‌های تخصصی سالن تئاتر هستند.
برومند: ایران را با همه خصوصیاتش دوست دارم
این هنرمند در بخش دیگری از سخنانش درباره دستبندی با طرح پرچم ایران که به دست دارد، توضیح داد این زیورآلات توسط زنان سرپرست خانوار عضو تشکل مردمی «صلح و دوستی سرو» ساخته می‌شود.
برومند گفت این تشکل را به واسطه محمد درویش، فعال محیط زیست، شناخته و دستبند موردنظر با هدف دعوت انسان‌ها به شادی و زندگی در صلح و دوستی طراحی شده است.
او با اشاره به علاقه‌اش به پرچم ایران گفت: «در واقع، آدم خیلی شعاری‌ای نیستم؛ شاید هم باشم! اما دوست دارم هرکسی مرا می‌بیند، به این موضوع توجه کند. این دستبند را دستم می‌کنم تا دیده شود؛ چون دوست دارم نشان بدهم که ایران را دوست دارم، با همه خصوصیاتش و با هر آنچه که هست.»
برومند در پایان با تأکید بر ضرورت مراقبت خانواده‌ها از کودکان گفت: «مردم باید خودشان خیلی مراقب باشند؛ به‌خصوص مراقب بچه‌هایشان. اصلاً نباید بچه‌ها را وارد مسائل سیاسی کرد؛ نباید از بچه‌ها در مسائل سیاسی و جناحی سوءاستفاده کرد؛ حتی استفاده درست و به‌اصطلاح حسن‌استفاده هم نباید از آنها بشود. بچه را باید به حال خودش گذاشت تا کودکی کند و در بستر همین کودکی رشد کند.»
او معتقد است توجه بیشتر به تربیت، آموزش و مسائل مربوط به کودکان می‌تواند آینده بهتری برای کشور رقم بزند.
