۶ قانون مهم برای آموزش استفاده ایمن کودکان از هوش مصنوعی
هوش مصنوعی به بخشی جداییناپذیر از زندگی کودکان و نوجوانان تبدیل شده است؛ اما والدین به جای دور نگه داشتن فرزندانشان از این فناوری، باید به آنها یاد بدهند چگونه از هوش مصنوعی استفاده کنند، اطلاعات آن را بررسی کنند و قضاوت و تصمیمگیری خود را به یک چتبات نسپارند.
به گزارش اینتیتر، هوش مصنوعی به سیستمهای رایانهای گفته میشود که میتوانند کارهایی را انجام دهند که معمولاً به تواناییهای انسانی مانند حل مسئله، استدلال و یادگیری نیاز دارند.
به گزارش سایکولوژی تودی، برای بسیاری از والدین، مواجهه با هوش مصنوعی میتواند نگرانکننده باشد. چگونه باید به کودکان درباره استفاده مسئولانه از فناوریای آموزش بدهیم که خودمان شاید هنوز درک کاملی از آن نداشته باشیم؟
پاسخ این است که نباید اجازه دهیم ترس، نحوه برخورد ما با هوش مصنوعی را تعیین کند.
آکادمی پزشکی اطفال آمریکا اعلام کرده است که استفاده از هوش مصنوعی میتواند برای کودکان مزایایی داشته باشد؛ از جمله کمک به یادگیری، افزایش فرصتهای خلاقانه و بهبود ارتباطات.
با این حال، این فناوری خطرهایی نیز دارد. انتشار اطلاعات نادرست، مشکلات مربوط به حریم خصوصی و احتمال اینکه کودکان هوش مصنوعی را بهعنوان یک دوست یا مراقب خود تصور کنند، از جمله مهمترین نگرانیها هستند.
هدف این نیست که کودکان را از هوش مصنوعی دور کنیم. هدف این است که به آنها یاد بدهیم هنگام استفاده از این فناوری چگونه فکر کنند و چگونه از آن به شکل مناسب استفاده کنند.
در ادامه، ۶ قانون مهمی را میخوانیم که خانوادهها میتوانند برای استفاده کودکان از هوش مصنوعی در نظر بگیرند.
۱. هوش مصنوعی میتواند به فکر کردن کمک کند، اما نباید جای فکر کردن را بگیرد
یکی از رایجترین موقعیتهایی که این مسئله در آن دیده میشود، انجام تکالیف مدرسه است.
برای مثال، دو درخواست زیر را در نظر بگیرید:
«برای من درباره دلایل وقوع جنگ جهانی دوم انشا بنویس.»
و:
«من نمیفهمم چرا بعضی افراد با دیدگاههای آدولف هیتلر موافق بودند. میتوانی این موضوع را در سطح یک دانشآموز کلاس هفتم توضیح بدهی؟»
هر دو درخواست از هوش مصنوعی استفاده میکنند، اما عملکرد کاملاً متفاوتی دارند.
در درخواست اول، هوش مصنوعی جایگزین فعالیت فکری دانشآموز میشود. در درخواست دوم، هوش مصنوعی به یادگیری کمک میکند.
وقتی کودک از هوش مصنوعی میخواهد او را درباره واژگان امتحان کند، مفاهیم دشوار را توضیح دهد یا برای نوشتن یک مقاله درباره یک کتاب موضوع پیشنهاد کند، در واقع از این فناوری برای تقویت یادگیری استفاده کرده است.
یک سؤال ساده میتواند به کودکان کمک کند تفاوت این دو نوع استفاده را بفهمند:
«هوش مصنوعی به تو کمک کرد این موضوع را یاد بگیری یا کمک کرد از یاد گرفتن آن فرار کنی؟»
۲. اعتمادبهنفس هوش مصنوعی به معنای درست بودن پاسخ آن نیست
پاسخهای هوش مصنوعی اغلب بسیار مطمئن و دقیق به نظر میرسند. اما یک هوش مصنوعی میتواند پاسخی کاملاً نادرست ارائه کند و در عین حال با اطمینان کامل آن را بیان کند.
این موضوع فرصت مهمی برای آموزش تفکر انتقادی به کودکان ایجاد میکند.
سه کلمه ساده را میتوان به کودکان آموزش داد:
توقف کن. بررسی کن. تأیید کن.
«توقف» یعنی کودک قبل از پذیرفتن پاسخ هوش مصنوعی، لحظهای مکث کند.
«بررسی» یعنی منبع اطلاعات را پیدا کند و درباره آن تحقیق کند. در صورت امکان، باید به منبع اصلی مراجعه کند.
«تأیید» یعنی ادعاهای مهم را از طریق منابع مستقل و معتبر بررسی کند.
برای کودکان کوچکتر میتوان این مفهوم را سادهتر توضیح داد: «هوش مصنوعی هم مثل انسانها ممکن است اشتباه کند.»
نوجوانان میتوانند یک مرحله جلوتر بروند و از خودشان بپرسند:
منبع این اطلاعات چیست؟
آیا منبع قابل اعتماد است؟
این یک واقعیت است یا یک نظر؟
آیا ممکن است اطلاعات جانبدارانه یا قدیمی باشد؟
امروزه پیدا کردن اطلاعات بسیار آسان شده است. مهارت مهمتر این است که بدانیم کدام اطلاعات ارزش اعتماد کردن دارند.
۳. هوش مصنوعی دفترچه خاطرات خصوصی نیست
گفتوگو با یک چتبات ممکن است بسیار شخصی و خصوصی به نظر برسد. کودک ممکن است تنها در اتاق خود و با استفاده از تلفن یا رایانه شخصی با هوش مصنوعی صحبت کند و هیچ انسان دیگری نیز در آن لحظه حضور نداشته باشد.
اما این به معنای محرمانه بودن اطلاعاتی نیست که وارد سرویس میکند.
کودکان باید بدانند اطلاعاتی که در سرویسهای دیجیتال وارد میکنند، بسته به نوع سرویس و تنظیمات آن ممکن است ذخیره یا پردازش شود. برخی شرکتهای هوش مصنوعی نیز ممکن است از مکالمات برای آموزش یا بهبود کیفیت سیستمهای خود استفاده کنند.
بنابراین یک قانون ساده باید به کودکان آموزش داده شود:
اطلاعاتی را که هوش مصنوعی به آن نیاز ندارد، در اختیارش قرار نده.
این اطلاعات میتواند شامل رمزهای عبور، آدرس منزل، شماره تلفن، موقعیت مکانی دقیق، برنامه رفتوآمد یا حضور در مدرسه، اطلاعات مالی، شمارههای شناسایی، عکسهای خصوصی و سایر اطلاعات حساس شخصی باشد.
هدف این است که کودکان یاد بگیرند حتی زمانی که والدینشان حضور ندارند، انتخابهای امنتری در فضای دیجیتال داشته باشند.
۴. هوش مصنوعی ممکن است شبیه دوست به نظر برسد، اما دوست شما نیست
یکی از مهمترین موضوعاتی که خانوادهها باید درباره آن با فرزندانشان صحبت کنند، تفاوت میان یک هوش مصنوعی و یک رابطه انسانی واقعی است.
بر اساس دادههای مرکز تحقیقات پیو، ۱۶ درصد از نوجوانان آمریکایی ۱۳ تا ۱۷ ساله گفتهاند از چتباتها برای گفتوگوی معمولی استفاده کردهاند و ۱۲ درصد نیز از آنها برای دریافت توصیه یا حمایت عاطفی کمک گرفتهاند.
چرا کودکان به هوش مصنوعی روی میآورند؟
چون هوش مصنوعی بلافاصله پاسخ میدهد، حرف کاربر را قطع نمیکند، بیحوصله نمیشود، قضاوت نمیکند و میتواند احساس همدلی را به شکل بسیار قابلباوری شبیهسازی کند.
اما همدلی شبیهسازیشده جای همدلی واقعی، ارتباط انسانی و روابط با دیگران را نمیگیرد.
یونیسف نیز هشدار داده است که کودکان و نوجوانان ممکن است شرایط فوری، شخصی یا حتی تهدیدکننده زندگی خود را با چتباتهایی در میان بگذارند که اساساً برای ارائه خدمات حمایتی در بحران طراحی نشدهاند.
کودکان باید تفاوت مهمی را یاد بگیرند:
هوش مصنوعی میتواند به شما درباره احساسات اطلاعات بدهد، اما نباید جایگزین انسانهایی شود که برای مدیریت احساسات دشوار به آنها نیاز دارید.
اگر کودکی ترسیده، ناامید، افسرده یا در معرض خطر است یا با مشکل جدی دیگری مواجه شده، باید در سریعترین زمان ممکن یک فرد قابل اعتماد در جریان قرار بگیرد.
۵. دیگر نمیتوان هر چیزی را که میبینیم باور کرد
کودکان در دنیایی بزرگ میشوند که در آن عکسها، صداها و ویدئوها میتوانند بهصورت مصنوعی تولید شوند.
به همین دلیل، والدین باید بارها به آنها یادآوری کنند که نباید هر چیزی را که در اینترنت میبینند یا میخوانند، واقعی فرض کنند.
پیش از انتشار محتوای دیگران، کودک باید از خودش بپرسد:
«آیا این واقعی است؟ از کجا آمده است؟»
همچنین پیش از تولید محتوای هوش مصنوعی درباره فرد دیگری باید یک سؤال دیگر را در نظر بگیرد:
«اگر شخص دیگری چنین محتوایی را درباره من تولید میکرد، چه احساسی داشتم؟»
جعلی بودن یک محتوا به این معنا نیست که بیضرر است.
۶. ارتباط با کودکان را برای مواقع مشکل، امن نگه دارید
دیر یا زود، کودکان با چیزی در اینترنت مواجه خواهند شد که والدین آرزو میکنند هرگز آن را نمیدیدند.
واکنش والدین پس از چنین اتفاقی اهمیت زیادی دارد.
اگر هر اشتباه کودک با جملههایی مانند «به چه چیزی فکر میکردی؟» پاسخ داده شود، ممکن است کودک به جای یادگیری بیشتر درباره امنیت اینترنت، به پنهانکاری و اجتناب از گفتوگو روی بیاورد.
بهتر است خانوادهها پیش از وقوع مشکل، یک قانون مشخص داشته باشند:
«اگر چیزی در اینترنت باعث شد احساس ناراحتی کنی یا با ارزشهای خانواده ما در تضاد بود، به خاطر اینکه آن را با من در میان گذاشتی، هرگز دچار مشکل نخواهی شد.»
البته برای شکستن عمدی قوانین همچنان میتوان پیامدهایی در نظر گرفت. اما درخواست کمک از والدین باید همیشه امن باقی بماند.
هوش مصنوعی قرار نیست از زندگی ما حذف شود. احتمالاً این فناوری روزبهروز بیشتر در آموزش، محیط کار، پزشکی، سرگرمی و حتی روابط انسانی حضور خواهد داشت.
بنابراین هدف والدین نباید تربیت کودکانی باشد که از هوش مصنوعی میترسند یا کودکانی که بدون بررسی به آن اعتماد میکنند.
هدف این است که کودکان یاد بگیرند چگونه از یک ابزار قدرتمند استفاده کنند، بدون اینکه قدرت قضاوت خود را به آن واگذار کنند.
پرسش اصلی والدین در عصر هوش مصنوعی دیگر این نیست که:
«چطور فرزندم را از هوش مصنوعی دور نگه دارم؟»
بلکه باید پرسید:
«چطور به فرزندم یاد بدهم از هوش مصنوعی بهصورت مسئولانه و ایمن استفاده کند؟»