چین بزرگترین خریدار نفت ایران؛ آیا تحریمهای جدید آمریکا روابط نفتی تهران و پکن را تهدید میکند؟
با گسترش تحریمهای آمریکا علیه ایران و تهدید کشورها و شرکتهای طرف معامله با تهران به حذف از نظام مالی مبتنی بر دلار، آینده صادرات نفت ایران به چین، بزرگترین خریدار نفت ایران، با ابهام روبهرو شده است. آمارهای ردیابی نفتکشها نشان میدهد صادرات نفت ایران به چین در ماههای اخیر کاهش قابلتوجهی داشته، اما پکن همچنان مخالفت خود را با تحریمهای یکجانبه آمریکا اعلام کرده است.
به گزارش اینتیتر، آمریکا از گسترش تحریمهای خود علیه ایران خبر داده و اعلام کرده است این اقدامات با هدف قطع شریانهای اقتصادی تهران انجام میشود. با این حال، واشنگتن فعلاً از اعمال شدیدترین اقدامات تنبیهی خودداری کرده و در عوض به کشورهای مختلف هشدار داده است که روابط تجاری خود با جمهوری اسلامی ایران را متوقف کنند.
به گزارش گاردین، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، هشدار داده است کشورهایی که روابط اقتصادی خود با ایران را ادامه دهند، ممکن است با خطر حذف از نظام مالی مبتنی بر دلار مواجه شوند.
این هشدار بهطور ویژه میتواند روابط اقتصادی چین و ایران را تحت تأثیر قرار دهد. چین طی سالهای گذشته بزرگترین خریدار نفت ایران بوده است، هرچند محاصره بنادر و کشتیهای ایرانی از سوی آمریکا که از اواسط ماه ژوئیه بار دیگر تشدید شد، بخش قابل توجهی از جریان صادرات نفت ایران به چین را کاهش داده است.
کارشناسان معتقدند واشنگتن در آستانه گفتوگوهای احتمالی میان دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، و شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، در ماه آینده، نسبت به واکنش پکن در صورت تحریم بانکهای چینی محتاط است.
هرگونه اقدام آمریکا علیه نظام بانکی چین میتواند با واکنش متقابل پکن همراه شود؛ بهویژه در شرایطی که صادرات مواد معدنی حیاتی چین برای آمریکا و اقتصاد جهانی اهمیت زیادی دارد.
چین چه میزان نفت از ایران خریداری میکند؟
بر اساس دادههای شرکت ردیابی نفتکشها «کپلر»، ایران در هفتههای ابتدایی جنگ همچنان به صادرات نفت به چین ادامه داد و واردات نفت خام ایران توسط پکن تنها کاهش محدودی را تجربه کرد.
واردات نفت چین از ایران از حدود یک میلیون و ۵۷۰ هزار بشکه در روز در ماه فوریه، به یک میلیون و ۴۷۰ هزار بشکه در روز در ماه مارس رسید.
اما پس از آن، میزان صادرات نفت ایران به چین به شکل چشمگیری کاهش یافت.
آمریکا در ماه ژوئیه محاصره کشتیها و بنادر ایران را با هدف محدود کردن فروش نفت تشدید کرد؛ اقدامی که پس از ناکامی توافق برای توقف جنگ میان طرفین انجام شد.
بر اساس دادههای کپلر، صادرات نفت ایران به چین در ماه ژوئن به حدود ۷۸۵ هزار بشکه در روز رسید که پایینترین سطح از فوریه ۲۰۲۳ بود.
این رقم در ماه ژوئیه اندکی افزایش یافت و به حدود ۸۲۳ هزار بشکه در روز رسید، اما دادههای اولیه نشان میدهد واردات چین از نفت ایران در ماه اوت تاکنون به حدود ۵۳۴ هزار بشکه در روز کاهش یافته است.
خریداران اصلی نفت ایران در چین چه کسانی هستند؟
پالایشگاههای مستقل چین اصلیترین خریداران نفت خام ایران محسوب میشوند. این پالایشگاهها که در چین به «تیپات» یا پالایشگاههای کوچک مستقل معروف هستند، به دلیل تخفیف قابل توجه نفت ایران، از مشتریان اصلی تهران به شمار میروند.
این پالایشگاهها معمولاً نفت ارزانقیمت را از بازارهای مختلف خریداری کرده و آن را به بنزین و گازوئیل برای بازار داخلی و استانهای اطراف تبدیل میکنند.
در مقابل، پالایشگاههای بزرگ دولتی چین از سال ۲۰۱۹ و پس از بازگشت تحریمهای آمریکا علیه ایران، خرید مستقیم نفت ایران را تا حد زیادی کنار گذاشتند.
دلیل اصلی این مسئله نگرانی از قرار گرفتن در معرض تحریمهای آمریکا و احتمال قطع دسترسی به نظام مالی بینالمللی مبتنی بر دلار عنوان شده است.
با این حال، پالایشگاههای مستقل چین که بیشتر بر بازار داخلی تمرکز دارند، محدودیت کمتری در این زمینه احساس میکنند.
بر اساس گفته منابع فعال در صنعت پالایش و تجارت نفت، نفت ایران که به چین تحویل داده میشود، در سالهای گذشته در برخی موارد با عنوان نفت مالزی و در دورههای اخیر با عنوان نفت اندونزی وارد بازار شده است.
تسویه این معاملات نیز عمدتاً با استفاده از ارز چین انجام میشود و شبکهای از واسطههای متعدد و دشوار برای ردیابی در این فرایند نقش دارند.
آیا تحریمهای قبلی آمریکا مؤثر بودهاند؟
آمریکا از زمان بازگشت دونالد ترامپ به کاخ سفید در ابتدای سال گذشته، تلاشهای خود را برای محدود کردن خرید نفت ایران توسط چین افزایش داده است.
واشنگتن در این مدت تحریمهایی را عمدتاً علیه پالایشگاههای کوچک چینی و سایر بازیگران فعال در زنجیره تأمین نفت ایران اعمال کرده است؛ اقداماتی که در برخی موارد باعث اختلال در روند معاملات شدهاند.
وزارت خزانهداری آمریکا همچنین به دو بانک بزرگ چینی هشدار داده است که در صورت انتقال منابع مالی ایران از طریق سیستم بانکی آنها، ممکن است با تحریمهای ثانویه مواجه شوند، هرچند تاکنون این بانکها بهطور رسمی تحریم نشدهاند.
آمریکا در ماه آوریل نیز پالایشگاه «هنگلی پتروشیمی دالیان» را همراه با حدود ۴۰ شرکت کشتیرانی و نفتکش تحریم کرد و مدعی شد این شرکت میلیاردها دلار نفت ایران خریداری کرده است.
شرکت هنگلی این اتهام را رد کرده است.
با وجود این اقدامات، تحریمهای آمریکا در گذشته نتوانستهاند بهطور کامل جریان کلی صادرات نفت ایران به چین را متوقف کنند.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه در پاسخ به پرسشی درباره احتمال تحریم بانکهای چینی گفت هیچ فرد یا نهادی خارج از دسترس تحریمهای آمریکا نیست.
واکنش چین و ایران به تحریمهای جدید آمریکا
وزارت امور خارجه چین اعلام کرده است سیاست تحریم و اعمال فشار به حل مسائل کمک نمیکند و پکن اقدامات لازم را برای حفاظت از منافع خود انجام خواهد داد.
چین که بارها مخالفت خود را با تحریمهای یکجانبه اعلام کرده، خواستار حل اختلافات از مسیرهای سیاسی و دیپلماتیک شده است.
علی مدنیزاده، وزیر اقتصاد ایران، نیز در گفتوگو با تلویزیون دولتی اعلام کرد که چین و روسیه اقدامات جدید آمریکا را نپذیرفتهاند و پیشبینی کرد کشورهای دیگری نیز در برابر این تحریمها مقاومت کنند.
او گفت دشمنان ایران به دنبال آغاز آنچه یک «حمله تروریستی اقتصادی» علیه ایران خواند، هستند، اما تهران نیز ابزارهای خود را در اختیار دارد و میداند چگونه در این شرایط عمل کند.
در مجموع، تحریمهای جدید آمریکا میتواند فشار بیشتری بر صادرات نفت ایران و روابط اقتصادی تهران و پکن وارد کند، اما واکنش چین بهعنوان بزرگترین خریدار نفت ایران و یکی از مهمترین بازیگران اقتصاد جهانی، نقش تعیینکنندهای در میزان موفقیت این سیاست خواهد داشت.