چین چگونه جلوی نفت ۲۰۰ دلاری را گرفت؟ راز یک عقب‌نشینی بزرگ

واردات به‌شدت کاهش یافت

گسترش خودروهای برقی در چین از پیش هم تقاضای داخلی برای سوخت‌های فسیلی را کاهش داده بود و بسیاری از پالایشگاه‌های کشور با یک الگوی اقتصادی جاافتاده خود را با این تغییر وفق داده بودند؛ آنچه چین نمی‌توانست مصرف کند، صادر می‌کرد. این کشور بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما می‌فروشد و از صادرکنندگان اصلی خوراک‌های پتروشیمی، مانند اتیلن، به‌شمار می‌رود که در تولید پلاستیک، مواد بسته‌بندی و دیگر کالاهای روزمره به کار می‌روند. اما پس از آغاز جنگ، پکن صادرات سوخت را محدود کرد و همین محدودیت‌ها پالایشگران را واداشت فعالیت پردازش نفت خام را عقب بکشند.

طبق اعلام «اس‌اندپی گلوبال انرژی پلتس» (S&P Global Energy Platts) تا ماه مه، میانگین نرخ فعالیت در ۴۹ پالایشگاه دولتی چین، یعنی سهمی از ظرفیت که عملا نفت خام را پردازش می‌کند، به ۷۱٫۶ درصد رسید؛ پایین‌ترین سطح از زمان همه‌گیری کووید-۱۹. تولید فرآورده‌های نفتی در نیمه نخست ۲۰۲۶، ۵٫۶ درصد افت کرد و تولید محصولات پلاستیکی ۴٫۹ درصد کاهش یافت.

از زمان آغاز جنگ در ایران، افراد کمتری که در داخل چین سفر می‌کنند، از هواپیما استفاده کرده‌اند. جنگ هزینه سوخت را بالا برد و کرایه‌های هوایی را در سراسر جهان افزایش داد. در حالی که پکن صادرات سوخت جت را مهار کرد و سهم بیشتری را در داخل نگه داشت، پروازهای داخلی چین هم گران‌تر شد و هزینه‌های اضافی سوخت افزایش یافت. تعداد مسافران پروازهای داخلی چین در ماه مه نسبت به مدت مشابه سال قبل ۸ درصد و در ژوئن ۷ درصد کاهش یافت. در مقابل، سفر با قطار مسافرانی را که به شبکه برق متکی بود و عمدتا با زغال‌سنگ و انرژی‌های تجدیدپذیر تغذیه می‌شد، از تلاطم بازار نفت محفوظ نگه داشت.

حتی پیش از جنگ نیز چین بیش از پیش از ذخایر عظیم زغال‌سنگ خود برای تولید نفت، بنزین و دیگر فرآورده‌ها استفاده می‌کرد. حجم فرآورده‌های پالایش‌شده‌ای که در ۲۰۲۴ از زغال‌سنگ به دست آمد، معادل پالایش نزدیک به ۳۰۰ میلیون بشکه نفت خام بود؛ رقمی که تقریبا برابر با یک ماه واردات نفت خام چین در همان سال به حساب می‌آمد. استان‌های زغال‌خیز شمال‌غرب چین، با تشویق دولت، شاهد رونق پروژه‌های تازه تبدیل زغال‌سنگ به مواد شیمیایی هستند. در منطقه‌ی سین‌کیانگ، جایی که قیمت زغال‌سنگ از پایین‌ترین‌ها در کشور است، تولید نفتا و گازوئیل از زغال‌سنگ در ۲۰۲۵ نسبت به سال قبل تقریبا دو برابر شد.

سرمایه‌گذاری در این حوزه، چین را برای اختلال‌های زمان جنگ به‌خوبی آماده کرد. پس از آغاز جنگ، صنعت تبدیل زغال‌سنگ به مواد شیمیایی چین از افزایش قیمت نفت به‌عنوان سپر و از قیمت‌های بالاتر محصولات خود به‌عنوان فرصت سود برد. همین تکیه بر زغال‌سنگ بخشی از فشار ناشی از کاهش عرضه نفت را جبران کرد و به پالایشگران و تولیدکنندگان کمک کرد در برابر شوک بازار دوام بیاورند.

در عین حال، داده‌های اس‌اندپی گلوبال انرژی نشان می‌دهد تقاضای نفت چین در سه‌ماهه دوم ۲۰۲۶ تنها ۱ میلیون و ۶۰۰ هزار بشکه در روز نسبت به مدت مشابه سال گذشته کاهش یافته؛ کاهشی که در مقایسه با سقوط واردات، ملایم به‌نظر می‌رسد. بسیاری از اقتصاددانان می‌گویند پاسخ اصلی باید در ذخایر عظیم نفت خام چین جست‌وجو شود. اندازه دقیق این ذخایر مشخص نیست، چون پکن اعلام نمی‌کند و بخشی از نفت خام را نیز زیر زمین نگهداری می‌کند. تحلیلگران حجم کل، شامل ذخایر راهبردی نفت، نفت نگهداری‌شده در پالایشگاه‌ها و ذخایر تجاری که بزرگ‌ترین بخش انبار نفت چین را تشکیل می‌دهد، را بین ۱ میلیارد تا ۱٫۴ میلیارد بشکه برآورد می‌کنند.

پکن از ۲۰۲۵ و پیش از جنگ ایران شروع به انبار کردن نفت ارزان روسیه و ایران کرد. اداره اطلاعات انرژی آمریکا برآورد کرده که چین سال گذشته به‌طور متوسط روزانه ۱ میلیون و ۱۰۰ هزار بشکه به ذخایر نفتی خود اضافه کرده است. انبار کردن نفت در ماه‌های مارس و آوریل هم ادامه یافت و نفتی که پیش از آغاز جنگ از خلیج فارس خارج شده بود، به این روند اضافه شد. داده‌های ورتکسا نشان می‌دهد چین از آن زمان برداشت از ذخایر را آغاز کرده است.

از ابتدای ماه مه، چین حدود ۵۶ میلیون بشکه از ذخایر تجاری خود و ۱۵ میلیون بشکه از پالایشگاه‌ها برداشت کرده است. در همین حال، به گفته ورتکسا، ذخایر راهبردی میدانی چین همچنان عمدتا دست‌نخورده باقی مانده است. همین ترکیبِ محدودیت صادرات سوخت، افت سفر هوایی، اتکای بیشتر به زغال‌سنگ و استفاده از ذخایر، توضیح می‌دهد که پکن چگونه توانسته شوک نفتی ناشی از جنگ ایران را تاب بیاورد.