تحلیل سردار علایی از نتیجهگیری مهم دولت | چین و روسیه میگویند مسائل را با آمریکا حل کنید
سردار علایی درباره دیدگاه دولت سیزدهم نسبت به رفع تحریم ها گفت: فضای انتخاباتی متفاوت است؛ در انتخابات همواره حرفهایی زده میشود و ادعاهایی مطرح میشود که با فضای عملیاتی خیلی تفاوت دارد. الان که نیمی از عمر دولت سیزدهم گذشته است؛ معلوم شده که تا تحریمها رفع نشوند مسائل اقتصادی ما هم حل نخواهند شد.
به گزارش اینتیتر به نقل از خبرآنلاین، توسعه نقشی مهم در فهم و تحلیل سیاست خارجی دولت ها دارد و نبود چشم انداز توسعه محورانه در بلندمدت می تواند آثار زیان باری را از خود به جای بگذارد. به خصوص در کشوری مانند ایران که با داشتن ظرفیت های مهم و در شرایطی که فرصت ها همیشگی نیستند، اهمیت ماجرا دوچندان می شود. دولت سیزدهم در دو سال اول از عمر خود عضویت در دو پیمان شانگهای و بریکس، احیای روابط تهران و ریاض را در دستور کار قرار داد و روابط با کشورهای منطقه از جمله چین و روسیه را افزایش داد. اما همچنان سایه تحریم های ظالمانه ایالات متحده شرایط اقتصادی را با مشکل مواجه کرده و اثربخشی دیگر توافقات دیگر را در گرو رفع آن قرار داده است. سردار حسین علایی فرماندهی سابق نیروی دریایی سپاه پاسداران با حضور در کافهخبر خبرآنلاین به درک دولت سیزدهم از ضرورت رفع تحریم ها و تنش زدایی با آمریکا به منظور گشایش های اقتصادی اشاره کرد و گفت: برای رفع مشکلات باید مزاحمت های ایالات متحده برای اقتصاد و تجارت ایران رفع شوند و این مساله به وضوح مشخص شده که تا تحریمها رفع نشوند مسائل اقتصادی ما هم حل نخواهند شد. مشروح این گفتگو را در ادامه می خوانید:
برای سوال اول لطفا بفرمایید ارزیابی شما از آزادسازی منابع ایران در کرهی جنوبی چیست و این امر تا چه حد برای ایران مهم به شمار می رود؟
هر نوع توافقی که بین ایران و آمریکا انجام شود هم به نفع ایران و هم به نفع آمریکا است. اما اینکه کدام یک بیشتر یا کمتر از توافق نفع میبرد قابل ارزیابی است. در حال حاضر یکی از مهمترین اختلافات ما با کرهی جنوبی بر سر پولهای مسدود شدهی ایران در این کشور است. اگر آن پولها آزاد بشوند یکی از مشکلات مهم بین این دو کشور هم حل خواهد شد. مسالهی دیگری که وجود دارد زندانیان ایرانی در آمریکا و زندانیان دو تابعیتی آمریکا در ایران است اگر توافق بر سر تبادل زندانیان موفقیتآمیز باشد نشان دهندهی این است میشود برای حل مشکلات در سطوح پایین به توافق رسید.
در حال حاضر این ساز و کاری که پیش پای ما گذاشتهاند همان نفت در برابر غذا است. چرا حاکمیت اجازه نداد که دولت قبل با استفاده از همین ساز و کار پولهای مسدود شدهی ما را در کرهی جنوبی زنده کند و این پول کاهش پیدا نکند؟
دلیل این را نمیدانم اما توافقی که الان انجام شده است فراتر از توافقی که میتوانست در دولت قبل انجام بشود نیست.
آیا مسالهی تبدیل ارزها به یک دیگر برای ایران مشکلساز خواهد شد؟
اگر بخواهند از پول ایران بردارند؛ حجم مبلغ دریافتی ایران کاهش پیدا خواهد کرد. کرهی جنوبی باید بهرهی پول ایران را که به صورت غیرقانونی در آنجا مسدود نگه داشته است؛پرداخت کند. اما اگر نرخ تبدیلها را از پول ایران بردارد، قطعا حجم پول ایران کاهش پیدا خواهد کرد.
به نظر شما آیا این توافق پازل کوچک تری از برجام بوده است آیا ایران و امریکا دارند به سمت نهایی کردن برجام پیش میروند؟
آمریکاییها میگویند این توافق ارتباطی با برجام ندارد. میگویند برجام در دستور کار مذاکرات نیست.به هر روی چه این مذاکرات به برجام ربط داشته باشد چه ربط نداشته باشد؛ میتواند بر برجام تاثیرگذار باشد. اگر این توافق تاثیرات مثبتی را به ارمغان بیاورد زمینه را برای توافقهای بعدی بین دو کشور فراهم میکند.
توسعه نقشی مهم در فهم و تحلیل سیاست خارجی دولت ها دارد و نبود چشم انداز توسعه محورانه در بلندمدت می تواند آثار زیان باری را از خود به جای بگذارد. به خصوص در کشوری مانند ایران که با داشتن ظرفیت های مهم و در شرایطی که فرصت ها همیشگی نیستند، اهمیت ماجرا دوچندان می شود. دولت سیزدهم در دو سال اول از عمر خود عضویت در دو پیمان شانگهای و بریکس، احیای روابط تهران و ریاض را در دستور کار قرار داد و روابط با کشورهای منطقه از جمله چین و روسیه را افزایش داد. اما همچنان سایه تحریم های ظالمانه ایالات متحده شرایط اقتصادی را با مشکل مواجه کرده و اثربخشی دیگر توافقات دیگر را در گرو رفع آن قرار داده است. سردار حسین علایی فرماندهی سابق نیروی دریایی سپاه پاسداران با حضور در کافهخبر خبرآنلاین به درک دولت سیزدهم از ضرورت رفع تحریم ها و تنش زدایی با آمریکا به منظور گشایش های اقتصادی اشاره کرد و گفت: برای رفع مشکلات باید مزاحمت های ایالات متحده برای اقتصاد و تجارت ایران رفع شوند و این مساله به وضوح مشخص شده که تا تحریمها رفع نشوند مسائل اقتصادی ما هم حل نخواهند شد. مشروح این گفتگو را در ادامه می خوانید:
برای سوال اول لطفا بفرمایید ارزیابی شما از آزادسازی منابع ایران در کرهی جنوبی چیست و این امر تا چه حد برای ایران مهم به شمار می رود؟
هر نوع توافقی که بین ایران و آمریکا انجام شود هم به نفع ایران و هم به نفع آمریکا است. اما اینکه کدام یک بیشتر یا کمتر از توافق نفع میبرد قابل ارزیابی است. در حال حاضر یکی از مهمترین اختلافات ما با کرهی جنوبی بر سر پولهای مسدود شدهی ایران در این کشور است. اگر آن پولها آزاد بشوند یکی از مشکلات مهم بین این دو کشور هم حل خواهد شد. مسالهی دیگری که وجود دارد زندانیان ایرانی در آمریکا و زندانیان دو تابعیتی آمریکا در ایران است اگر توافق بر سر تبادل زندانیان موفقیتآمیز باشد نشان دهندهی این است میشود برای حل مشکلات در سطوح پایین به توافق رسید.
در حال حاضر این ساز و کاری که پیش پای ما گذاشتهاند همان نفت در برابر غذا است. چرا حاکمیت اجازه نداد که دولت قبل با استفاده از همین ساز و کار پولهای مسدود شدهی ما را در کرهی جنوبی زنده کند و این پول کاهش پیدا نکند؟
دلیل این را نمیدانم اما توافقی که الان انجام شده است فراتر از توافقی که میتوانست در دولت قبل انجام بشود نیست.
آیا مسالهی تبدیل ارزها به یک دیگر برای ایران مشکلساز خواهد شد؟
اگر بخواهند از پول ایران بردارند؛ حجم مبلغ دریافتی ایران کاهش پیدا خواهد کرد. کرهی جنوبی باید بهرهی پول ایران را که به صورت غیرقانونی در آنجا مسدود نگه داشته است؛پرداخت کند. اما اگر نرخ تبدیلها را از پول ایران بردارد، قطعا حجم پول ایران کاهش پیدا خواهد کرد.
به نظر شما آیا این توافق پازل کوچک تری از برجام بوده است آیا ایران و امریکا دارند به سمت نهایی کردن برجام پیش میروند؟
آمریکاییها میگویند این توافق ارتباطی با برجام ندارد. میگویند برجام در دستور کار مذاکرات نیست.به هر روی چه این مذاکرات به برجام ربط داشته باشد چه ربط نداشته باشد؛ میتواند بر برجام تاثیرگذار باشد. اگر این توافق تاثیرات مثبتی را به ارمغان بیاورد زمینه را برای توافقهای بعدی بین دو کشور فراهم میکند.
آیا از بعد از انقلاب تا امروز از منافع ملی ایران پاسداری شده است؟
دولت در ایران همواره به دنبال منافع ملی بوده است. حتی آن دسته از دولتمردانی که شعار سر میدادند و حرفهای آرمانی میزدند هم به دنبال منافع ملی بوده اند. منفعت ملی ما حفظ تمامیت ارضی کشور است. شما به حرفهای دولتمردان ما توجه کنید؛ خواهید دید که همه به دنبال منافع ملی بوده و هستند. اینکه در عمل چه اتفاقی میافتد و برنامهها چطور پیش میروند بحث دیگری است.
به نظر شما آیا مسائل ایدئولوژیک بر منافع ملی کشور غلبه کرده است؟
در بسیاری از زمینهها من اصلا ایدئولوژی نمیبینم. ایدئولوژی را به معنای سیاسی آن یا به معنای مکاتب فکری مختلف بکار نمیبرم. منظورم از ایدئولوژی در این جا عقیدهی اسلامی است. عقیدهی اسلامی مبتنی بر عقلانیت است. اگر عقیدهی اسلامی بر کشور حاکم شده باشد؛ همه چیز باید در مسیر عقلانیت پیش برود. آنوقت خیلی از رفتارها و سیاستها ما در عرصهی سیاست داخی و خارجی تغییر میکند. در عقیدهی اسلامی کشتن یک انسان بیگناه بالاترین گناه است. خداوند در سورهی مائده میفرماید:« مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَیْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِی الْأَرْضِ فَکَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِیعًا»
(هر کس نفسی را بدون حق و یا بیآنکه فساد و فتنهای در زمین کرده، بکشد مثل آن باشد که همه مردم را کشته.) اگر کشور بر اساس اسلام اداره می شود پس هیچ کس نباید در اعتراضات کشته شود. اسلام میگوید با ظلم باید مبارزه کرد. از طرف هر کس یا هر نهادی که میخواهد باشد. ما طبق عقیدهی اسلامی نمیتوانیم کسی را که ظلم میکند دوست داشته باشیم. در عقیدهی اسلامی اصل بر صلح و سازگاری است. صلح با همه نه با گروهی خاص. اسلام میخواهد که امتش از نظر اقتصادی توانمند باشند. اسلام عزت و قدرت برای پیروانش میخواهد. در جامعهی اسلامی، مسلمانی نباید منتظر کمک کمیتهی امداد و بهزیستی باشد. هر سال باید از شمار کسانی که از این سازمانها کمک دریافت میکنند کاسته شود. نه اینکه هر سال مسوولین به بیشتر شدن مستمری بگیران کمیتهی امداد افتخار کنند. در دیدگاه اسلامی انفاق ارزشمند است. طبیعتا فرد ثروتمند توانایی انفاق دارد.
در دیدگاه اسلامی توبه جایگاه بالایی دارد. هر مسلمان باید هر شب از کارهای خطایی که میکند توبه کند. اگر دولتمردان ما بر اساس دیدگاه اسلامی عمل میکردند؛ هر شب باید از سیاستهای غلط خود توبه میکردند و تغییر روش میدادند. در زمینهی گشت ارشاد، همه کارشناسان گفته بودند و همه شواهد نشان داده بود که این ساز و کار نتایج مطلوبی نخواهد داشت. اما آقایان باز میروند در مجلس قانونی را تصویب میکنند که گشت ارشاد قویتر از گذشته به خیابانها باز گردد. بنابراین بیشتر سیاستهای کشور مبتنی بر عقیدهی اسلامی نیست.
با تمام این احوال رضایت عمومی در بین مردم وجود ندارد.به نظر شما چرا عزم جدی برای حل مشکلات مردم وجود ندارد؟
مهمترین ضعف حکمرانی ما در همین حوزه است. شیوهی حکمرانی اقتصادی ما اشکال دارد. شیوهی حکمرانی ما در دادگستری ایراد اساسی دارد. پروندههای قضایی ما به جای کمتر شدن؛ افزایش پیدا میکنند. باید نیاز مراجعه به دادگستری کاهش پیدا کند. این مسائل باعث از بین رفتن اعتبار ما در سطح جهانی است. اگر فردا ارتباط ما با جهان بیشتر از امروز نباشد یعنی شیوهی حمرانی ما غلط است. این به این معنی نیست که دولتهای دیگر ظالم نیستند یا دولتهای مورد تایید ما هستند بلکه وظیفهی دولت حفظ منافع ملی است و لازمهی اینکار گسترده کردن روابط با سایر کشورها است.
انتظار میرفت با روی کار آمدن دولت سیزدهم و یکدست شدن حاکمیت، گرههای سیاست خارجی ما یک به یک باز شوند. اما چنین اتفاقی حاصل نشد، به نظر شما علت چیست؟
به نظر من ساختار حکومتی خیلی اهمیت دارد. ولی مهمتر از همه سیاستهای کلان کشور است. تا زمانی که سیاستهای کلان کشور تغییر نکند؛ اوضاع ما رو به بهبود نمیرود. ما بایستی در سیاستها، نگرشها و بینهای خود تغییرات اساسی ایجاد کنیم.
دو قطبی غربگرا و شرقگرا هزینههای زیادی را به کشور ما تحمیل کرده است. برخی از مقامات شرق را روبروی غرب قرار میدهند و سیاست شرقگرایی را نصب العین خود قرار دادند. به نظر شما چه اتفاقی افتاد که ما از اصل نه شرقی و نه غربی دور شدیم؟
چون از آرمانهای انقلاب فاصله گرفتیم. شعار انقلاب« نه شرقی نه غربی جمهوری اسلامی» بود. این یعنی ارتباطی متوازن با جهان تا هیچ کشوری نتواند بر ایران سلطه پیدا کند. یعنی ما در سیاست خارجی وزنهی کشوری را بالا نبریم و وزنهی جای دیگری را سبک کنیم. تا زمانی که سیاست خارجی ما بر مبنای توازن نباشد؛ نمیتوانیم جلوی اعمال فشار کشورهای دیگر را بگیریم و نمیتوانیم از فرصتهای پیش روی خود بهره ببریم. زمانی رابطه با چین و روسیه معنی پیدا میکند که با آمریکا و اروپا هم روابط متوازن داشته باشید. اما وقتی رابطهی شما با آمریکا و اروپا قطع است و یک رابطهی یک طرفه و نامتوازن با چین و روسیه دارید؛ آنها هر کاری دوست داشته باشند میکنند. مثلا رود ولگا را میبندند و سطح دریاچهی خزر دو متر کاهش پیدا میکند. اگر شما با دنیا رابطهی متوازن داشته باشید؛ وقتی روسیه به اوکراین حمله کرد می توانید گاز خود را به اروپا صادر کنید. اما وقتی رابطهی متوازن ندارید؛ روسها میگویند ایران هم در جنگ اوکراین همپیمان و شریک ما است. سیاست متوازن به معنی پذیرفتن هیچ حاکمیت و هیچ دولت خارجی نیست. برای ما فرق نمیکند روسیه باشد یا آمریکا یا چین. ما باید بخاطر حفظ منافع ملی اجازهی منزوی شدن کشور را ندهیم.
اتفاقا یکی از شعارهای دولت سیزدهم سیاست خارجی متوازن بود. اما دولت روابطش را فقط با چین و روسیه افزایش داد. حتی توافق با عربستان هم با وساطت چین اتفاق افتاد. با این وجود که دولت سیاست شرقگرایی را پیش گرفته است اما توانایی بهرهبرداری از همین سیاست شرقگرایانه را هم ندارد مثلا در توافق ایران و عربستان، دیدیم که چین دارد تمام سرمایهی خود را به عربستان منتقل میکند و دست ما در پوست گردو باقی میماند. به نظر شما چرا ما حتی در شرقگرایی هم موفق نبودیم؟
چون ارتباطات بینالمللی الزاماتی دارد که ما آنها را اجرا نمیکنیم. ارتباط با دنیا نیازمند تبادلات مالی و پولی است. تا زمانی که افایتیاف را نپذیریم و تحریمهای آمریکا را از سر راه بر نداریم هیچ کشوری نمیتواند با ما تبادلات مالی و پولی انجام دهد. حتی توصیهی روسها و چینیها هم به ایران این بوده که مسائل خود را با آمریکا حل کنید. چون با این دستفرمان آنها هم نمیتوانند با ما کار کنند. مگر چینیها اجازهی پهلو گرفتن کشتیهای ایرانی را در بندرهایشان را به ما میدهند؟ با وجود اینکه قرارداد ۲۵ ساله هم دارند. آمریکاییها و اروپاییها هم با چینیها کار میکنند. لذا آنها باید ملاحظات طرف غربی را در نظر بگیرند. تنها کشور دنیا که ایران نیست. ما فقط یک درصد جمعیت جهان را داریم. برای کار کردن با دنیا الزامات بینالمللی وجود دارد که باید فراهم کنیم. ممکن است این الزامات غلط باشند. ایرادی ندارد. ما باید با دنیا کار کنیم. حتی اگر قصد تغییر دادن دنیا را داریم باید با آنها کار کنیم. تا زمانی که این الزامات فراهم نشود چینیها هم با ایران کار نمیکنند چون ایران تحت تحریم آمریکا است و چین تحریمهای آمریکا را رعایت میکند. مسالهی دیگر میدان دادن به واسطهها است. ما باید خودمان بدون هیچ واسطهای با عربستان مذاکره میکردیم نه اینکه چینیها دوستی ما را وساطت کنند. ما مسالهی زندانیها را باید مستقیما با آمریکا حل میکردیم نه اینکه قطر را واسطه قرار دهیم. اینکه مسائل ما حل بشوند فی ذاته بد نیست اما نیازی به واسطهها نیست. ما خودمان این واسطهها را میسازیم و به آنها اعتبارهایی میدهیم که خودمان هم هیچ سودی از آن نمیبریم.
آیا فکر نمیکنید «توسعه» اصلا در سیاست خارجی ایران اصلا نقشی ندارد؟
همانطور که عرض کردم ما نیازمند تغییر اساسی در سیاستهای کلان خود هستیم تا زمانی که نگاه ما به سیاست خارجی تغییر نکند هیچ اتفاقی نخواهد افتاد. نگاه ما به سیاست خارجی هنوز نگاه جنگ سرد و دوران نظام دو قطبی است. دنیا عوض شده است. قدرتها جا به جا شده اند. جایگاه کشورها فرق کرده است. ما نباید خودمان را در یک دورهی تاریخی قفل کنیم.
گفته میشود که حوزهی علمیه طرحی به دولت ارائه کرده است مبنی بر اینکه دولت ایران، روابط خود را تنها باید در کشورهای حوزهی ظهور گسترش بدهد. به نظر شما طرحهای غیر تخصصی به این شکل چه آسیبی به کشور وارد کرده است؟ آیا فکر میکنید این عقلانی است که کشور ما تمام توان خود را صرف کشورهای اسلامی کند؟
من هم این خبر را در مورد طرح حوزهی علمیه شنیدهام. اما بعید میدانم حوزهی علمیه چنین نگرش سطح پایینی داشته باشد و چنین مباحثی را مطرح کند. اشخاص بسیار با سواد با بینشهای عمیق در حوزهی علمیه هستند. ظهور، برای همهی بشریت است نه فقط برای کشورهای اسلامی. اصلا بیشتر کشورهای اسلامی ظهور را قبول ندارند. این خیلی کوتاه بینی است که ما فکر کنیم امام زمان فقط برای شیعیان ظهور میکند. امام زمان برای برقراری عدالت در سراسر جهان ظهور میکند. همهی انسانها مخلوقات خدا هستند. در نگاه اسلامی همهی انسان ارزشمند هستند نه اینکه هر انسانی عقیدهی من را قبول داشت ارزشمند است. در دیدگاه اسلامی همه باید با همه مهربان باشند. اسلام دوستدار رحمت است. رحمت برای همهی مردم نه فقط برای یک گروه خاص.پیامبران الهی هم، اینگونه بودند. به نظر من بسیاری از آقایان باید دوباره قرآن را بخوانند.
کمی به مسائل اخیر در منطقه بپردازیم. افزایش حضور آمریکاییها در خلیج فارس چه پیامی برای ایران دارد؟
آمریکاییها دو هدف بزرگ دارند. یک اینکه خیال کشورهای عربی را از حضور خود در خلیجفارس راحت کنند. دومین هدف کنترل و مدیریت نیروهای دریایی ایران است. یعنی برنامهای را تنظیم کنند که نیروهای دریایی ایران خارج از آن برنامه نتوانند قدرت مانور داشته باشند. منطقهی دریا سرخ مدت هاست که برای ایران نا امن است. بارها و بارها در ساحل عربستان، همجوار با دریای سرخ به نفت کشهای ایرانی حمله شده است. خیلیها معتقدند که اسرائیلیها این عملیات را انجام دادند. تا کنون به دوازده نفتکش ایرانی حمله شده است. به همین خاطر ایران مجبور شد برای تامین امنیت کشتیهای خود تدابیری بیاندیشد و روی کشتی تفنگدارانی را قرار دهد تا اسرائیل و اروپا نتوانند علیه کشتیهای ایرانی عملیات انجام دهند. به نظر میرسد که آمریکاییها از ایران یاد گرفتند و میخواهند روی کشتیهای عربی تفنگدارانی قرار دهند تا از کشتیهایشان دفاع کند. از طرف دیگر آمریکاییها در همه جای دنیا حضور نظامی دارند. هیچ جای دنیا نیست که حضور نظامی آمریکا دیده نشود. بعد از رفتن انگلیسیها، امریکاییها در خلیج فارس حضور داشتند.آمریکاییها بیشتر از اینکه برنامهای برای این افزایش حضور خود در خلیجفارس داشته باشند؛ میخواهند از تبلیغات این اقدام بهرهبرداری کنند. تا بتوانند خیال اعراب را از بابت مسائل امنیتی راحت کنند.
آیا یکی از دلایل افزایش حضور نظامیان آمریکایی در خلیج فارس به خاطر مقابله با نفوذ و حضور چینیها در خلیج فارس نیست؟
چین در خلیج فارس حضور نظامی موثری ندارد. آمریکاییها هم هیچ وقت به چینیها اجازه نمیدهند که بر این منطقه سلطهی نظامی پیدا کنند. من بعید میدانم این موضوع در ارتباط با چین باشد. نظر من این است که هدف اصلی آنها ایران است.
برخی هم میگفتند که آمریکاییها احساس کردند ایران به ساخت بمباتمی نزدیک شده و آنها برای مقابله با ساخت بمبماتمی توسط ایران و فرستادن پیامی تهدید آمیز حضور نظامی خود در خلیجفارس را بیشتر کردهاند. شما با این نظر موافقید؟
آمریکاییها تا الان، توسط اسرائیل هر چه در توانشان بوده علیه تاسیسات هستهای ایران انجام دادند. همچنان بهترین مسیر برای برنامهچینی علیه تاسیسات هستهای ایران استفاده از ظرفیت اسرائیل است. من بعید میدانم که آمریکاییها ریسک درگیری نظامی با ایران را بپذیرند.
به عنوان سوال پایانی در یکسال اخیر غربی ها تبلیغات و انتقادات زیادی را علیه همکاری های دفاعی ایران با روسیه انجام داده اند تا جایی که بحث فروش موشک بالستیک را نیز مطرح کردند. به نظر شما ایران چگونه میتواند خود را از مخمصهی جنگ اوکراین بیرون بکشد؟
دولت ایران همواره همکاری با روسیه در جنگ اوکراین را قویا تکذیب کرده است. وزیرخارجهی ایران هر جا سفر کرده همکاری ایران با روسیه را تکذیب کرده است. موضع رسمی دولت ایران هم مخالفت با تجاوز روسیه به اوکراین است. اما چون ایران رابطهی متوازنی با اروپا و آمریکا ندارد؛ آنهااز این مساله به عنوان ابزار فشار علیه ایران استفاده میکنند. شاید یکی از راههای جلوگیری از این فشار سیاسی این باشد که ایران با طرف غربی بر سر این مساله وارد مذاکره شود.