مذاکرات ایران و آمریکا از آستانه فروپاشی بازگشت؛ عقبنشینی واشنگتن و انتقال گفتوگوها به عمان
مذاکرات میان ایالات متحده و ایران که قرار است روز جمعه برگزار شود، پس از آنکه آمریکا در ابتدا با درخواست ایران برای انتقال محل گفتوگوها از ترکیه به عمان و بدون حضور گروهی از کشورهای عربی مخالفت کرده بود، در آستانه فروپاشی قرار گرفت اما در نهایت دوباره احیا شد.
به گزارش اینتیتر، مذاکرات میان ایالات متحده و ایران که قرار است روز جمعه برگزار شود، پس از آنکه آمریکا در ابتدا با درخواست ایران برای انتقال محل گفتوگوها از ترکیه به عمان و بدون حضور گروهی از کشورهای عربی مخالفت کرده بود، در آستانه فروپاشی قرار گرفت اما در نهایت دوباره احیا شد.
به گزارش گاردین، وزیر امور خارجه ایران شامگاه چهارشنبه اعلام کرد که این مذاکرات در عمان برگزار خواهد شد؛ آنهم پس از انتشار گزارشهایی درباره تلاشهای دقیقهنودی برخی کشورهای عربی برای متقاعد کردن کاخ سفید به ادامه مسیر گفتوگو و پرهیز از ترک مذاکرات.
عباس عراقچی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت:
«مذاکرات هستهای با ایالات متحده قرار است حدود ساعت ۱۰ صبح روز جمعه در مسقط برگزار شود. از برادران عمانی برای فراهمکردن همه ترتیبات لازم سپاسگزارم.»
مقامهای آمریکایی نیز تأیید کردهاند که مذاکرات در عمان انجام خواهد شد. این گفتوگوها در شرایطی برگزار میشود که آمریکا حجم قابل توجهی از توان دریایی و هوایی خود را در منطقه مستقر کرده و این مذاکرات، آخرین فرصت تهران برای جلوگیری از حمله احتمالی آمریکا به رهبری سیاسی و برنامه هستهای ایران تلقی میشود.
مذاکرات پیشتر در روز چهارشنبه عملاً متوقف شده بود، زیرا ایران اعلام کرد که گفتوگوها باید صرفاً به پرونده هستهای محدود شود؛ در حالی که آمریکا خواستار گنجاندن برنامه موشکهای بالستیک ایران در دستور کار مذاکرات شده بود؛ درخواستی که تهران آن را رد کرده است.
در واکنش به گزارشها درباره فروپاشی مذاکرات، از دونالد ترامپ پرسیده شد آیا رهبر جمهوری اسلامی، آیتالله علی خامنهای، باید نگران باشد یا نه. ترامپ پاسخ داد:
«به نظرم بله، باید خیلی نگران باشد.»
هنوز مشخص نیست اختلافات بهطور کامل حلوفصل شده باشد. وبسایت آکسیوس گزارش داده که مذاکرات پس از آن از سر گرفته شد که چند کشور عربی و اسلامی از آمریکا خواستند گفتوگو با ایران را رها نکند.
با وجود آنکه ایران از نظر قدرت چانهزنی در موقعیت ضعیفتری قرار دارد، تهران تأکید کرده تنها موضوع قابل بحث، تضمینهایی است که حاضر است درباره غیرنظامی بودن برنامه هستهای خود ارائه دهد. ایران همچنین اصرار دارد که مذاکرات باید در عمان برگزار شود؛ کشوری که بیشتر دورهای پیشین گفتوگوها نیز در آن انجام شده است.
ایران تصور میکرد توانسته است جرد کوشنر، تاجر آمریکایی و داماد دونالد ترامپ، و استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ، را متقاعد کند با این شروط موافقت کرده و از برگزاری مذاکرات در ترکیه صرفنظر کنند. اما گزارشها حاکی است که ویتکاف روز پنجشنبه به دوحه سفر میکند و بدون دیدار با مقامهای ایرانی به واشنگتن بازمیگردد. آمریکا در حال حاضر ناوگان دریایی بزرگی در منطقه دارد که ترامپ گفته در صورت لزوم حاضر است از آن برای وادار کردن ایران به عقبنشینی استفاده کند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، پیش از انتشار خبر فروپاشی احتمالی مذاکرات، درباره موضع واشنگتن گفت:
«ما تصور میکردیم چارچوبی در ترکیه شکل گرفته که مورد توافق بوده و با مشارکت چند شریک تنظیم شده و آنها میخواستند در آن حضور داشته باشند. اما دیروز گزارشهای متناقضی از طرف ایران دیدم که میگفتند با آن موافقت نکردهاند، بنابراین این موضوع هنوز در حال بررسی است.»
او افزود:
«در نهایت، ایالات متحده آماده گفتوگو با ایران است و همیشه هم بوده است. اما برای اینکه مذاکرات به نتیجه معناداری برسد، باید شامل برخی موضوعات مشخص باشد؛ از جمله برنامه موشکهای بالستیک، حمایت ایران از گروههای تروریستی در منطقه، برنامه هستهای و نحوه برخورد حکومت با مردم خودش.»
به گفته دیپلماتها، اظهارات روبیو احتمال بررسی مرحلهای این موضوعات ــ همانگونه که ترکیه پیشنهاد داده بود ــ را منتفی نمیکند و همچنان ابهامهایی درباره ترتیب و دامنه گفتوگوها باقی گذاشته است.
ایران امیدوار بود آغاز مذاکرات در عمان به صدور بیانیهای کلی از سوی دو طرف برای توافق بر سر مذاکره و کاهش تنشها منجر شود؛ اقدامی که میتوانست راه را برای گفتوگوهای مستقیم هموار کند. اما آمریکا ظاهراً مصمم است دستور کار و قالب مورد نظر خود ــ که گفته میشود از حمایت برخی کشورهای عربی نیز برخوردار است ــ را تحمیل کند. واشنگتن معتقد است ایران در موقعیت ضعیفی قرار دارد و بیش از حد دست بالا گرفته است.
هیچ تضمینی وجود ندارد که پرونده هستهای به توافق برسد، چرا که ایران اصرار دارد حق غنیسازی اورانیوم در داخل کشور را حفظ کند و نیازی به انتقال ذخایر اورانیوم غنیشده خود به کشور ثالثی مانند روسیه نمیبیند. با این حال، روسیه روز پنجشنبه اعلام کرد پیشنهادش برای انتقال ذخایر اورانیوم ایران همچنان پابرجاست.
روبیو گفت:
«ایران تنها تمایل خود را برای گفتوگو درباره برنامه هستهای نشان داده، آن هم نه بر اساس شروط مورد نظر آمریکا؛ یعنی توقف کامل غنیسازی در خاک ایران و خروج همه ذخایر اورانیوم غنیشده از کشور.»
او تأکید کرد که واشنگتن، موافقت با دیدار مقامهای ایرانی را امتیازدهی یا به رسمیت شناختن جمهوری اسلامی تلقی نمیکند.
تنشها در داخل ایران درباره رویکرد مذاکراتی نیز در انتقادهایی بازتاب یافته که از سوی برخی محافل نسبت به مواضع تند علی شمخانی، دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی ایران (۲۰۱۳ تا ۲۰۲۳)، مطرح شده است. شمخانی هشدار داده که احتمال جنگ وجود دارد و گفته ایران تنها کافی است سطح غنای اورانیوم خود را کاهش دهد.
