چرا عاشق یک فرد خودشیفته شدن مثل خوردن یک تکه کیک شکلاتی است؟
افرادی که ویژگیهای خودشیفتگی بزرگمنشانه (Grandiose Narcissism) دارند، در آغاز رابطه میتوانند تقریباً هر کسی را مجذوب خود کنند؛ اما این جذابیت معمولاً دوام زیادی ندارد. پژوهشهای جدید نشان میدهد رابطه با یک فرد خودشیفته شبیه خوردن یک تکه کیک شکلاتی خوشمزه است؛ در لحظه لذتبخش به نظر میرسد، اما اگر به عادت تبدیل شود، در نهایت احساس نارضایتی و فرسودگی به جا میگذارد.
به گزارش اینتیتر، افرادی که ویژگیهای خودشیفتگی بزرگمنشانه (Grandiose Narcissism) دارند، در آغاز رابطه میتوانند تقریباً هر کسی را مجذوب خود کنند؛ اما این جذابیت معمولاً دوام زیادی ندارد. پژوهشهای جدید نشان میدهد رابطه با یک فرد خودشیفته شبیه خوردن یک تکه کیک شکلاتی خوشمزه است؛ در لحظه لذتبخش به نظر میرسد، اما اگر به عادت تبدیل شود، در نهایت احساس نارضایتی و فرسودگی به جا میگذارد.
مدل «کیک شکلاتی»؛ چرا رابطه با افراد خودشیفته به شکست میرسد؟
به گزارش سایکولوژی تودی، بر اساس پژوهش تازهای که گوئندولین سیدمن و ویلیام چاپیک از دانشگاه ایالتی میشیگان در سال ۲۰۲۶ انجام دادهاند، مدل «کیک شکلاتی» بهترین توصیف برای مسیر یک رابطه عاشقانه با افراد خودشیفته است.
در ابتدای رابطه، این افراد با جذابیت، اعتمادبهنفس و رفتارهای دلنشین، شریک عاطفی خود را شیفته میکنند؛ اما با گذشت زمان، این رفتار جای خود را به تحقیر، رقابت و کاهش ارزش طرف مقابل میدهد.
این روند بر پایه نظریهای به نام «تحسین و رقابت خودشیفته» (NARC) توضیح داده میشود. طبق این نظریه، افراد خودشیفته ابتدا برای جلب تحسین دیگران تلاش میکنند، اما پس از آن برای حفظ احساس برتری خود، شروع به بیارزش جلوه دادن دیگران میکنند.
از شیفتگی تا ناامیدی؛ مسیر رایج یک رابطه با فرد خودشیفته
پژوهشگران توضیح میدهند که در آغاز رابطه، جذابیت و کاریزمای فرد خودشیفته باعث شکلگیری احساس عشق و هیجان میشود. اما پس از مدتی، رفتارهای کنترلگر، انتقادهای مداوم، پرخاشگری و دستکاری عاطفی جای آن را میگیرد.
در روابط بلندمدت، این افراد معمولاً:
- کمتر به خواستههای شریک زندگی خود اهمیت میدهند.
- تمایل بیشتری به کنترل و سلطه دارند.
- تعهد عاطفی کمتری نشان میدهند.
- به مرور عزت نفس شریک خود را تضعیف میکنند.
در همین حال، طرف مقابل که در ابتدای رابطه به شدت وابسته شده، معمولاً به سختی میتواند از این رابطه خارج شود.
بررسی بیش از ۱۲ هزار نفر در یک مطالعه ۱۴ ساله
برای بررسی این موضوع، محققان دادههای بیش از ۱۲ هزار شهروند آلمانی را که طی ۱۴ سال مورد مطالعه قرار گرفته بودند، تحلیل کردند.
در نهایت، اطلاعات مربوط به ۵۸۶۹ زوج مورد بررسی قرار گرفت و تغییرات میزان رضایت از رابطه در بازهای ششساله ارزیابی شد.
نتایج نشان داد افرادی که نمره بالاتری در مؤلفه «رقابت خودشیفته» داشتند، رضایت بسیار کمتری از روابط عاطفی خود تجربه میکردند. البته برخلاف انتظار پژوهشگران، کاهش رضایت همیشه به صورت ناگهانی اتفاق نمیافتاد و گاهی به تدریج شکل میگرفت.
پژوهشگران معتقدند یکی از دلایل این موضوع میتواند فاصله زمانی یکساله بین پرسشنامهها باشد؛ زیرا ممکن است بسیاری از بحرانهای مهم رابطه در این فاصله ثبت نشده باشند. همچنین احتمال دارد زوجهایی که بیشترین نارضایتی را تجربه کرده بودند، پیش از پایان مطالعه از یکدیگر جدا شده باشند.
چگونه نشانههای خودشیفتگی را زودتر تشخیص دهیم؟
نتایج این پژوهش هشدار میدهد که جذابیت بیش از حد در ابتدای آشنایی همیشه نشانه سلامت یک رابطه نیست.
کارشناسان توصیه میکنند به این نشانهها توجه کنید:
- فرد همیشه میخواهد مرکز توجه باشد.
- مدام از موفقیتها و برتریهای خود صحبت میکند.
- دیگران را تحقیر یا کوچک میشمارد.
- انتقادپذیر نیست و اشتباهات خود را نمیپذیرد.
- به مرور زمان عزت نفس و اعتمادبهنفس شریک عاطفی خود را کاهش میدهد.
اگر هماکنون در چنین رابطهای هستید چه باید کرد؟
پژوهشگران میگویند اگر قصد ادامه رابطه را دارید، بهتر است درباره تأثیر رفتارهای آسیبزننده شریک زندگی خود بهصورت شفاف گفتوگو کنید و اجازه ندهید انتقادها و تحقیرهای مداوم، عزت نفس شما را از بین ببرد.
اگرچه همه روابط عاشقانه پس از دوران هیجان اولیه وارد مرحلهای آرامتر میشوند، اما این مطالعه نشان میدهد در روابط با افراد خودشیفته، افت رضایت معمولاً شدیدتر و زودتر رخ میدهد.
جمعبندی
این پژوهش نشان میدهد افراد خودشیفته ممکن است در آغاز رابطه بسیار جذاب و دوستداشتنی به نظر برسند، اما در بلندمدت احتمال بیشتری وجود دارد که رابطه را به سمت نارضایتی، فرسودگی عاطفی و کاهش عزت نفس شریک زندگی خود سوق دهند. شناخت زودهنگام این نشانهها میتواند به افراد کمک کند تصمیمهای آگاهانهتری درباره روابط عاطفی خود بگیرند.
