قدرت خرید کالابرگ نصف شد

کالابرگ الکترونیکی قرار بود در چنین شرایطی یک ضربه‌گیر باشد؛ نه اینکه تمام هزینه سفره را پرداخت کند، بلکه قرار بود اثر یک شوک اقتصادی، یعنی حذف ارز ترجیحی، را برای خانوارها کمتر کند.

اما حالا خود این ضربه‌گیر هم زیر فشار تورم کوچک‌تر شده است. بررسی زومان از قیمت ۱۱ قلم کالای مشمول کالابرگ نشان می‌دهد از نیمه دی ۱۴۰۴، زمان شروع اجرای طرح، تا دوم مهر ۱۴۰۵، هزینه تامین همین سبد تقریبا ۲ برابر شده است.

در حالی که اعتبار کالابرگ همچنان یک میلیون تومان برای هر نفر در نیمه نخست سال باقی مانده، هزینه همان سبد از حدود ۲.۹ میلیون تومان به بیش از ۵.۵ میلیون تومان رسیده است.

مسئله اینجاست که تورم به سرعت قدرت خرید کالابرگ را کاهش می‌دهد، اما در سمت دیگر بودجه تعیین‌شده دولت نیز برای پرداخت کالابرگ محدود است.

بررسی قیمت اقلام مشمول کالابرگ نشان می‌دهد افزایش هزینه در همه کالاها یکسان نبوده، اما تقریبا تمام کالاهای این سبد با رشد قابل توجه قیمت مواجه شده‌اند.

در این بازه، بیشترین افزایش مربوط به کالاهایی بوده که سهم مهمی در مصرف خانوار دارند:

• گوشت قرمز: افزایش ۱۲۴ درصدی
• تخم‌مرغ: افزایش ۱۲۴ درصدی
• مرغ: افزایش ۱۱۴ درصدی
• شیر: افزایش ۱۱۳ درصدی
• حبوبات: افزایش ۹۳ درصدی
• شکر: افزایش ۹۲ درصدی

در مقابل، کالاهایی مانند ماکارونی، برنج و روغن رشد کمتری داشته‌اند، اما همچنان افزایش قیمت آن‌ها نیز قابل توجه بوده است:

• ماکارونی: ۴۸ درصد
• برنج: ۵۳ درصد
• روغن: ۵۴ درصد

برآیند این تغییرات نشان می‌دهد هزینه ماهانه تامین سبد پیشنهادی کالابرگ برای یک نفر از ۲ میلیون و ۸۹۶ هزار تومان در دی ماه ۱۴۰۴ به ۵ میلیون و ۵۵۷ هزار تومان در ابتدای مهر ۱۴۰۵ رسیده است.

یعنی خانوار برای خرید همان مقدار کالا باید حدود ۲ میلیون و ۶۶۱ هزار تومان بیشتر پرداخت کند.

نکته مهم این است که کالابرگ قرار نبود کل هزینه این سبد را پرداخت کند. هدف آن، جبران افزایش قیمت ناشی از حذف ارز ترجیحی بود؛ یعنی دولت می‌خواست بخشی از افزایش هزینه را به شکل اعتبار خرید به خانوار برگرداند.

در دی‌ماه (آغاز اجرای طرح):

• هزینه سبد: ۲.۹ میلیون تومان
• اعتبار کالابرگ: یک میلیون تومان

یعنی کالابرگ حدود ۳۴.۵ درصد هزینه این سبد را پوشش می‌داد.

اما در مهرماه:

• هزینه سبد: ۵.۵ میلیون تومان
• اعتبار کالابرگ: یک میلیون تومان

سهم کالابرگ به حدود ۱۸ درصد کاهش یافته است.

در قانون بودجه ۱۴۰۵، دولت برای اجرای کالابرگ حدود ۹۶۶ هزار میلیارد تومان اعتبار در نظر گرفته است. بر اساس آمار موجود، تعداد دریافت‌کنندگان کالابرگ حدود ۸۶.۹ میلیون نفر است.

اگر دولت در نیمه نخست سال به هر نفر ماهانه یک میلیون تومان پرداخت کرده باشد، هزینه شش ماه نخست برابر است با ۵۲۱ هزار میلیارد تومان.

بنابراین از اعتبار سالانه دولت حدود ۴۴۵ هزار میلیارد تومان برای نیمه دوم سال باقی می‌ماند. اما ادامه پرداخت یک میلیون تومانی فعلی در شش ماه دوم نیز حدود ۵۲۱ هزار میلیارد تومان منابع نیاز دارد. یعنی حتی بدون افزایش مبلغ کالابرگ، دولت برای ادامه همین سطح پرداخت تا پایان سال حدود ۷۶ هزار میلیارد تومان منبع اضافی نیاز خواهد داشت.

اگر مبلغ کالابرگ افزایش پیدا کند، فاصله بیشتر می‌شود.

به همین دلیل یکی از سناریوهای مطرح‌شده این است که افزایش اعتبار فقط برای دهک‌های پایین درآمدی اعمال شود؛ یعنی دولت به جای افزایش یکسان برای تمام دریافت‌کنندگان، منابع محدود خود را روی اقشار فرودست جامعه متمرکز گند که فشار هزینه‌ای بیشتری را تحمل می‌کنند.