جرأت این سرکشی از کجا آمد؟
اسپانیا با وجود اختلافات آشکار با دولت ترامپ بر سر جنگ ایران، هزینه‌های دفاعی ناتو، چین و غزه، بر استقلال سیاست خارجی و پایبندی به حقوق بین‌الملل تأکید دارد. مادرید هم‌زمان خواهان حفظ روابط راهبردی با آمریکا و تقویت توان دفاعی اروپا است. با نزدیک‌شدن انتخابات نوامبر، چالش اصلی دولت پدرو سانچز ایجاد توازن میان اصول سیاسی، الزامات امنیتی و منافع اقتصادی و جلب حمایت شهروندان از هزینه‌های این رویکرد است.
به گزارش اینتیتر به نقل از نشریه فارن پالیسی، راوی آگراوال، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس نشریه فارن پالیسی
خوزه مانوئل آلبارس، وزیر خارجه اسپانیا در گفت‌وگو با مجله فارن پالیسی تأکید کرده است که مادرید، با وجود اختلاف‌نظرهای آشکار با دولت دونالد ترامپ، قصد ندارد روابط راهبردی خود با آمریکا و ناتو را تضعیف کند. دولت پدرو سانچز در موضوعاتی چون هزینه‌های دفاعی ناتو، جنگ ایران، روابط با چین و بحران غزه، سیاستی متفاوت از رویکرد واشنگتن در پیش گرفته و بر حقوق بین‌الملل، حفاظت از غیرنظامیان و راه‌حل‌های دیپلماتیک تأکید می‌کند.
با نزدیک‌شدن انتخابات اسپانیا در ماه نوامبر، پرسش اصلی این است که آیا جامعه اسپانیا هزینه‌های این استقلال سیاسی را می‌پذیرد و آیا مادرید می‌تواند بدون به خطر انداختن منافع اقتصادی و امنیتی خود، مسیر کنونی را ادامه دهد.
روابط مادرید و واشنگتن؛ اختلاف سیاسی در کنار وابستگی متقابل
در شرایطی که کشورهای مختلف برای مدیریت روابط خود با کاخ سفید ترامپ از روش‌هایی مانند مماشات، تعریف و تمجید یا دورماندن از کانون اختلافات استفاده می‌کنند، اسپانیا مسیر صریح‌تری برگزیده است. دولت چپ‌گرای پدرو سانچز با درخواست آمریکا برای افزایش هزینه‌های دفاعی اعضای ناتو به پنج درصد تولید ناخالص داخلی مخالفت کرده و اجازه استفاده از پایگاه‌های اسپانیایی برای عملیات نظامی آمریکا در جنگ با ایران را نداده است. این موضع‌گیری‌ها در کنار اختلافات مادرید با واشنگتن درباره مهاجرت و مناقشه اسرائیل و فلسطین، اسپانیا را در موقعیتی متفاوت از روند سیاسی راست‌گرایانه در بخش‌هایی از جهان قرار داده است.
دونالد ترامپ در ماه ژوئیه اسپانیا را شریکی نامطلوب و مسئله‌ای بی‌فایده برای ناتو توصیف کرد و تهدید به قطع روابط تجاری کرد. او در ماه سپتامبر نیز پیش‌بینی کرد که اسپانیا به کشوری ویران تبدیل خواهد شد. بااین‌حال، آلبارس معتقد است که روابط دو کشور قطع نشده و همچنان در سطوح دیپلماتیک، اقتصادی و اجتماعی جریان دارد. او به ارتباط خود با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا و گفت‌وگوهای مستمر در نشست‌های ناتو و مجاری دیپلماتیک اشاره می‌کند.
از نگاه مادرید، روابط اسپانیا و آمریکا بر منافع متقابل استوار است. اسپانیا یکی از معدود کشورهایی است که در تجارت با آمریکا مازاد دارد و شرکت‌های اسپانیایی سرمایه‌گذاری گسترده‌ای در اقتصاد آمریکا انجام می‌دهند. در مقابل، سرمایه‌گذاری آمریکایی‌ها در اسپانیا نیز قابل‌توجه است و این کشور از خریداران اصلی گاز طبیعی مایع آمریکا به شمار می‌رود.
دو پایگاه نظامی تحت حاکمیت اسپانیا نیز برای امنیت فراآتلانتیکی اهمیت دارند و مبادلات دانشجویی، تجاری و گردشگری پیوندهای دو جامعه را تقویت می‌کنند. آلبارس این مجموعه روابط را برای هر دو کشور سودمند می‌داند و استدلال می‌کند که حتی بر مبنای معیارهای اقتصادی مورد علاقه ترامپ، رابطه تجاری موجود برای آمریکا مزایای قابل‌توجهی دارد.
هزینه‌های استقلال؛ آیا اسپانیا از میز تصمیم‌گیری کنار می‌ماند؟
یکی از پرسش‌های اصلی در این گفت‌وگو، هزینه‌های سیاسی موضع‌گیری علنی مادرید است. درحالی‌که بسیاری از دولت‌های اروپایی ترجیح می‌دهند اختلافات خود با ترامپ را پشت درهای بسته مدیریت کنند، اسپانیا آشکارا با برخی سیاست‌های واشنگتن مخالفت کرده است. غیبت نماینده اسپانیا در نشست سال گذشته کاخ سفید درباره اوکراین نیز این نگرانی را مطرح می‌کند که تقابل علنی ممکن است فرصت اثرگذاری بر تصمیم‌های مهم را کاهش دهد.
آلبارس در پاسخ، از وجود یک سیاست خارجی منسجم دفاع می‌کند که در پرونده‌های مختلف، از اوکراین تا خاورمیانه بر اصول یکسانی استوار است. به گفته او، مادرید از حقوق بین‌الملل، منشور سازمان ملل متحد و حفاظت از غیرنظامیان حمایت می‌کند و جنگ را ابزار مناسبی برای تحقق اهداف سیاست خارجی نمی‌داند. اسپانیا از آغاز جنگ اوکراین از دولت ولودیمیر زلنسکی و حاکمیت این کشور پشتیبانی کرده و هم‌زمان خواهان تقویت پروژه اروپایی است.
اختلاف بر سر هزینه‌های دفاعی ناتو
یکی از مهم‌ترین اختلافات مادرید با متحدانش، مخالفت با افزایش هزینه‌های دفاعی به پنج درصد تولید ناخالص داخلی است. اعضای ناتو برای رسیدن به سطحی شامل ۳٫۵ درصد هزینه‌های دفاعی و یک‌ونیم درصد سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های مرتبط تعهداتی مطرح کرده‌اند؛ اما اسپانیا بر هزینه‌کرد دو درصدی خود تأکید دارد.
آلبارس می‌گوید اسپانیا به تعهدات کنونی خود عمل کرده و توانمندی‌های مورد درخواست ناتو را فراهم آورده است. او استدلال می‌کند که ارزیابی امنیتی نباید صرفاً بر درصد هزینه‌ها متمرکز باشد، بلکه باید توانایی واقعی کشورها برای مقابله با تهدیدها، استقرار نیرو و مشارکت عملیاتی را در نظر گرفت.
به گفته او، حدود سه هزار نظامی اسپانیایی در جناح شرقی ناتو، در استونی، اسلواکی و رومانی، مستقر هستند. اسپانیا همچنین هواپیماها و کشتی‌های نظامی در اختیار ائتلاف قرار داده و فرماندهی مأموریت ناتو در عراق را بر عهده دارد. بااین‌حال، اختلاف بر سر میزان هزینه‌های دفاعی می‌تواند روابط اسپانیا با دیگر اعضای ناتو را دشوارتر کند؛ به‌ویژه اگر سایر کشورها در سال‌های آینده به تعهدات مالی خود نزدیک شوند و مادرید در سطح پایین‌تری باقی بماند.
دفاع مشترک اروپا؛ مکمل ناتو یا جایگزین آن؟
دولت اسپانیا در کنار تأکید بر اهمیت ناتو، خواهان تقویت توان دفاعی مستقل اروپا و ایجاد نیروی مشترک اروپایی است. آلبارس این طرح را جایگزینی برای ارتش‌های ملی یا پیمان آتلانتیک شمالی نمی‌داند. از نظر او، اگر تهدیدی ماهیت اروپایی داشته باشد، اروپا باید بتواند در سطح قاره‌ای بازدارندگی مؤثری ایجاد کند.
او معتقد است تقویت ستون اروپایی ناتو همانند برخورداری آمریکا از ارتشی قدرتمند، می‌تواند به افزایش توان کلی ائتلاف کمک کند. این دیدگاه در شرایطی مطرح می‌شود که دولت آمریکا از متحدان اروپایی می‌خواهد مسئولیت بیشتری برای امنیت خود بپذیرند. بنابراین، اختلاف بر سر هزینه‌ها با این پرسش گسترده‌تر پیوند خورده است که اروپا تا چه اندازه باید به توانایی‌های نظامی آمریکا وابسته بماند.
چین؛ گسترش روابط بدون فاصله‌گرفتن از آمریکا
سفر پدرو سانچز و آلبارس به پکن در ماه آوریل و امضای ۱۹ توافق‌نامه با چین، پرسش‌هایی درباره احتمال تغییر جهت راهبردی اسپانیا ایجاد کرد. آلبارس این برداشت را رد می‌کند و می‌گوید گفت‌وگو با چین به معنای جایگزین‌کردن رابطه با آمریکا نیست. او یادآور می‌شود که ترامپ نیز از شی جین‌پینگ برای سفر به واشنگتن دعوت کرده و تعامل با قدرت‌های بزرگ، بخشی اجتناب‌ناپذیر از سیاست خارجی جهانی است.
بااین‌حال، اسپانیا با کسری تجاری بزرگی در برابر چین روبه‌روست و خواهان ایجاد توازن در این رابطه است. مادرید از پکن می‌خواهد دسترسی شرکت‌های اسپانیایی به بازار چین، از جمله در مناقصه‌های عمومی و انتقال فناوری، با شرایطی منصفانه‌تر همراه شود. آلبارس تأکید می‌کند که تعهد اسپانیا به همگرایی اروپایی و روابط فراآتلانتیکی همچنان پابرجاست.
غزه و تأکید بر نسل‌کشی
اختلاف دیگر اسپانیا با دولت ترامپ به سیاست‌های اسرائیل و جنگ غزه مربوط می‌شود. دولت سانچز اقدامات اسرائیل را نسل‌کشی توصیف کرده، تحریم تسلیحاتی اعمال کرده، واردات از شهرک‌های اسرائیلی را ممنوع کرده و روابط دیپلماتیک دو طرف را کاهش داده است. سفیر اسپانیا در اسرائیل نیز به‌طور دائمی فراخوانده شده است.
آلبارس در پاسخ به این انتقاد که اسپانیا در اروپا تنها مانده، می‌گوید مادرید از آغاز روندی برای به‌رسمیت‌شناختن کشور فلسطین حمایت کرده که کشورهای دیگری نیز به آن پیوسته‌اند.
انتخابات نوامبر و پیوند سیاست خارجی با زندگی شهروندان
در آستانه انتخابات نوامبر، دولت سانچز باید نشان دهد که سیاست خارجی مستقل چگونه به منافع روزمره مردم اسپانیا کمک می‌کند. آلبارس می‌گوید رفاه داخلی دیگر از تحولات جهانی جدا نیست. جنگ اوکراین بر امنیت و اقتصاد اروپا اثر می‌گذارد، تحولات تنگه هرمز می‌تواند هزینه‌های زندگی اسپانیایی‌ها را افزایش دهد و تغییرات اقلیمی نیز با آتش‌سوزی‌ها و موج‌های گرما جان شهروندان را تهدید می‌کند.
استدلال نهایی وزیر خارجه اسپانیا این است که سیاست خارجی صرفاً مدیریت روابط میان دولت‌ها نیست؛ بلکه ابزاری برای دفاع از منافع شهروندان و بازتاب ارزش‌های آنان در جهان است. بااین‌حال، آزمون اصلی مادرید آن خواهد بود که آیا می‌تواند میان اصول اعلام‌شده، الزامات امنیتی و هزینه‌های اقتصادی توازن برقرار کند و هم‌زمان حمایت رأی‌دهندگان را حفظ کند یا نه.
