سفر متحدان آمریکا به تهران؛ چه چیزی در پشت صحنه در حال تغییر است؟
هم‌زمان با افزایش احتمال حملات تازه آمریکا و اسرائیل به ایران، مقام‌های ارشد عربستان، پاکستان و ترکیه برای رایزنی امنیتی وارد تهران شدند. این نشست در چارچوب پیمان دفاع مشترک مکه با هدف کاهش تنش‌ها و جلوگیری از گسترش جنگ برگزار شد. نگرانی از حملات تلافی‌جویانه ایران، تهدید تنگه هرمز و بی‌ثباتی منطقه‌ای، میانجی‌ها را به تحرک واداشته است؛ بااین‌حال، نبود تضمین‌های معتبر و محدودیت نفوذ آنها بر واشنگتن، دستیابی به توافق را دشوار می‌کند.
به گزارش اینتیتر به نقل از شبکه سی، مصطفی سالم، خبرنگار بخش بین الملل شبکه سی ان ان
ان ان، هم‌زمان با افزایش نگرانی‌ها از احتمال آغاز حملات تازه آمریکا و اسرائیل علیه ایران، مقام‌های ارشد امنیتی عربستان سعودی، پاکستان و ترکیه روز دوشنبه برای گفت‌وگو درباره امنیت منطقه‌ای وارد تهران شدند. این دیدار در شرایطی انجام می‌شود که کشورهای خاورمیانه نگران هستند ازسرگیری جنگ، منطقه را بیش از پیش به سوی بی‌ثباتی سوق دهد.
خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان، عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان و ابراهیم کالین، رئیس سازمان اطلاعات ترکیه در تهران با مقام‌های ارشد ایرانی از جمله مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور و محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی دیدار کردند.
وزارت خارجه عربستان اعلام کرد این سفر در چارچوب تلاش‌های مستمر کشورهای عضو پیمان دفاع مشترک مکه برای کاهش تنش‌ها، تشویق طرف‌های درگیر به گفت‌وگو و حمایت از میانجیگری قطر و پاکستان انجام شده است. ریاض همچنین بر ضرورت تعامل مثبت و عملی طرف‌ها و بازگشایی مسیرهای مذاکره برای جلوگیری از بازگشت درگیری‌های نظامی تأکید کرد. رسانه‌های دولتی ایران نیز گزارش دادند که چهار کشور بر ادامه گفت‌وگوها و تقویت همکاری‌ها برای حمایت از امنیت و صلح منطقه‌ای توافق کرده‌اند.
این نشست در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا برگزار شده است؛ زمانی که گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال صدور دستور حملات جدید علیه ایران از سوی دونالد ترامپ افزایش یافته است. همچنین، این دیدار نخستین تماس سطح‌بالای ایران و عربستان از زمان تشدید حملات حوثی‌های مورد حمایت تهران علیه اهداف سعودی در ماه گذشته به شمار می‌رود.
پیمان مکه؛ ائتلافی با اهداف راهبردی
عربستان، پاکستان و ترکیه سه قدرت مهم منطقه‌ای هستند که در قالب پیمان دفاع مشترک مکه به یکدیگر نزدیک شده‌اند. بر اساس این توافق، حمله به یکی از اعضا می‌تواند حمله به همه تلقی شود. ترکیب توان نظامی ترکیه، منابع مالی عربستان و ظرفیت هسته‌ای پاکستان، این پیمان را به ابتکاری قابل‌توجه در معادلات امنیتی منطقه تبدیل کرده است.
پاکستان از زمان آغاز جنگ در فوریه، نقش میانجی مهمی میان تهران و واشنگتن داشته است. اهمیت نشست اخیر نیز تا حد زیادی به زمان برگزاری و سطح مقام‌های حاضر بازمی‌گردد. حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد ایران در گروه بین‌المللی بحران معتقد است این دیدار در شرایطی انجام می‌شود که خطر دور تازه‌ای از جنگ میان ایران و آمریکا افزایش یافته و هر سه عضو پیمان مکه منافع امنیتی مستقیمی در جلوگیری از تشدید بحران دارند.
حضور خالد بن سلمان در تهران به‌ویژه توجه ناظران را جلب کرده است. او برادر محمد بن سلمان، ولیعهد و رهبر بالفعل عربستان است. ایران و عربستان طی دهه‌ها رقبای منطقه‌ای بوده‌اند و اختلافات ایدئولوژیک و ژئوپلیتیکی آنها در سال‌های اخیر بارها به تنش‌های جدی انجامیده است.
نگرانی همسایگان از گسترش جنگ
در آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در فوریه، حملات هوایی اسرائیل به شهادت آیت الله علی خامنه‌ای، رهبر وقت ایران و شماری از فرماندهان ارشد نظامی و دانشمندان هسته‌ای انجامید. ایران نیز در واکنش، متحدان آمریکا در منطقه از جمله عربستان را هدف حملات موشکی و پهپادی قرار داد. گروه‌های هم‌پیمان ایران در عراق و یمن نیز حملاتی علیه تأسیسات نفتی و زیرساخت‌های غیرنظامی عربستان انجام داده‌اند؛ تحولاتی که فشار کم‌سابقه‌ای بر ریاض وارد کرده است.
اکنون کشورهای منطقه نگران هستند که حمله‌ای تازه به ایران، واکنش‌های تلافی‌جویانه گسترده‌تری را در پی داشته باشد. به گفته دو مقام آمریکایی، نیروهای نظامی این کشور در منطقه به‌اندازه کافی مستقر شده‌اند تا عملیات احتمالی جدید را اجرا کنند. منابع آگاه همچنین گفته‌اند که دامنه حملات احتمالی می‌تواند فراتر از حملات محدود به رادارها، پرتابگرها و دیگر تجهیزات نظامی ایران باشد؛ اهدافی که واشنگتن پیش‌تر برای تضعیف موقت توان نظامی ایران به آنها حمله کرده بود.
تهران در ماه‌های اخیر از شدت حملات موشکی و پهپادی به همسایگان متحد آمریکا کاسته و بیشتر بر ایجاد بی‌ثباتی اقتصادی از طریق تهدید کشتیرانی در تنگه هرمز متمرکز شده است؛ گذرگاهی که حدود یک‌پنجم نفت و گاز جهان از آن عبور می‌کند.
نظمی امنیتی مستقل از واشنگتن؟
ایران از کشورهای منطقه خواسته است پایگاه‌های نظامی آمریکا را از خاک خود خارج کنند و وابستگی دفاعی‌شان به واشنگتن را کاهش دهند. بیشتر همسایگان ایران از تسلیحات آمریکایی استفاده می‌کنند، اما نگرانی درباره میزان تعهد واشنگتن به دفاع از متحدانش باعث شده است برخی از آنها به‌تدریج منابع تسلیحاتی خود را متنوع‌تر کنند و به‌دنبال توافق‌های نظامی جدید باشند.
دنی سیترینوویچ، رئیس پیشین بخش ایران در اطلاعات نظامی اسرائیل، پیمان مکه را بخشی از تلاش گسترده‌تر برای ایجاد ساختاری امنیتی مستقل‌تر در منطقه می‌داند. به باور او، مذاکره مستقیم با تهران همچنین نشان می‌دهد که کشورهای منطقه پذیرفته‌اند ایران همچنان بازیگری محوری است و نمی‌توان نفوذ آن را نادیده گرفت. مقام‌های ایرانی نیز از این ابتکار استقبال کرده‌اند. محمدجواد ظریف، وزیر خارجه پیشین ایران از جمله چهره‌هایی است که چنین تحرکی را فرصتی برای حرکت به سوی چارچوبی فراگیرتر از همکاری امنیتی و کاهش وابستگی به آمریکا می‌داند.
میانجیگری بدون تضمین
بااین‌حال، آغاز گفت‌وگوها به معنای نزدیک‌بودن توافق نیست. عزیزی معتقد است تهران خواهان تضمین‌های معتبر برای جلوگیری از حمله نظامی مجدد است؛ تضمین‌هایی که مشخص نیست عربستان، ترکیه یا پاکستان تا چه اندازه توان ارائه آنها را دارند. این کشورها همچنین ممکن است نتوانند بر تصمیم‌های ترامپ تأثیر تعیین‌کننده بگذارند. اگر هیئت‌های حاضر نتوانند پیشنهاد تازه‌ای ارائه کنند که محاسبات تهران یا واشنگتن را تغییر دهد، احتمال دستیابی به پیشرفتی اساسی محدود خواهد ماند.
در شرایط کنونی، رایزنی تهران بیش از آنکه آغاز یک روند دیپلماتیک پایدار باشد، تلاشی فوری برای جلوگیری از شعله‌ورشدن دوباره جنگ است؛ تلاشی که موفقیت آن به توان میانجی‌ها برای تبدیل نگرانی‌های مشترک به تعهدات عملی بستگی دارد.
