آیا ابتکار قطر تهران و واشنگتن را به توافق می‌رساند؟
ترامپ از حمله محدود آمریکا به یک سامانه پدافند هوایی ایران در جزیره قشم خبر داد؛ حمله‌ای که هم‌زمان با تلاش قطر برای میانجی‌گری و دستیابی به توافقی مرحله‌ای انجام شد. پیشنهاد قطر شامل پایان محاصره بنادر ایران و آزادسازی بخشی از دارایی‌های بلوکه‌شده در برابر همکاری هسته‌ای تهران و بازگشایی تنگه هرمز است. ایران نیز پیش از مذاکره، خواستار لغو تحریم‌ها، دریافت غرامت و توقف درگیری‌های منطقه‌ای شده است.
به گزارش اینتیتر به نقل از آسوشیتدپرس، دونالد ترامپ از حمله‌ای محدود به یک سامانه پدافند هوایی ایران در جزیره قشم خبر داد؛ حمله‌ای که هم‌زمان با تلاش میانجی گران برای دستیابی به توافقی موقت و بازگشت به مذاکرات هسته‌ای انجام شد. تهران نیز پیش از ورود به گفت‌وگوهای هسته‌ای، شروطی اساسی برای واشنگتن تعیین کرده است.
دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا اعلام کرد ارتش این کشور روز جمعه حملاتی محدود به ایران انجام داده و یک سامانه پدافند هوایی را هدف قرار داده است. رسانه‌های دولتی ایران نیز از شنیده‌شدن صدای دو انفجار در منطقه سوزا در جزیره قشم خبر دادند؛ جزیره‌ای در تنگه هرمز که از مهم‌ترین آبراه‌های انتقال نفت جهان به شمار می‌رود.
این عملیات پس از آن انجام شد که ارتش آمریکا روز دوشنبه نیز حملاتی را که «دفاعی» خواند، در جزایر قشم و هنگام و منطقه بندرعباس اجرا کرد.
حمله روز جمعه نخستین عملیات نظامی تازه آمریکا پس از شکست سنگین جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای بود؛ انتخاباتی که در آن این حزب کنترل هر دو مجلس کنگره را از دست داد. نارضایتی رأی‌دهندگان از نحوه مدیریت جنگ و افزایش قیمت سوخت، از عوامل مؤثر در این شکست عنوان شده است.
پیشنهاد قطر برای توافقی مرحله‌ای
هم‌زمان با حمله، تلاش‌های دیپلماتیک نیز ادامه داشت. دو مقام دولتی خاورمیانه اعلام کردند ایران در حال بررسی پیشنهادهایی است که قطر، به‌عنوان میانجی اصلی برای کاهش اختلافات تهران و واشنگتن درباره برنامه هسته‌ای ایران ارائه کرده است. بااین‌حال، یکی از این مقام‌ها تأکید کرد تهران در شرایط فعلی حاضر نیست درباره فعالیت‌های هسته‌ای خود با دولت ترامپ مذاکره کند، مگر آنکه آمریکا ابتدا با چند شرط اساسی ایران موافقت کند. اختلاف بر سر برنامه هسته‌ای همچنان مهم‌ترین مانع توافقی است که ترامپ برای پایان‌دادن به جنگی بیش از هشت‌ماهه خواهان آن است.
بر اساس طرح پیشنهادی قطر، قرار است مجموعه‌ای از اقدامات اعتمادساز طی دو روز اجرا شود. در مرحله نخست، آمریکا محاصره بنادر ایران را پایان می‌دهد و بخشی از میلیاردها دلار دارایی بلوکه شده ایران را آزاد می‌کند. در مقابل، تهران اجازه می‌دهد بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی از تأسیساتی بازدید کنند که هدف حملات آمریکا و اسرائیل قرار گرفته‌اند.
در روز دوم، ایران تنگه هرمز را بر اساس سازوکاری اصلاح‌شده که پیش‌تر با عمان درباره آن توافق کرده، بازگشایی می‌کند. این سازوکار موقت خواهد بود و تا دستیابی به توافقی دائمی با مشارکت دیگر کشورهای منطقه اعتبار خواهد داشت. پس از اجرای این اقدامات، قرار است مذاکرات گسترده‌تری درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالای ایران و دیگر جنبه‌های برنامه هسته‌ای این کشور آغاز شود.
شروط تهران و اختلاف بر سر محاصره و غرامت
ایران پیش از آغاز مذاکرات هسته‌ای خواستار پایان محاصره آمریکا علیه بنادرش، لغو تحریم‌ها، آزادسازی دارایی‌های بلوکه شده، پرداخت غرامت خسارت‌های جنگ و توقف درگیری‌ها در سراسر منطقه از جمله عملیات اسرائیل در لبنان شده است. ترامپ تاکنون با برخی از این خواسته‌ها مخالفت کرده است. ایران همواره تأکید کرده برنامه هسته‌ای‌اش صلح‌آمیز است. بااین‌حال، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اعلام کرده است که تهران ۴۴۰.۹ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در اختیار دارد؛ سطحی که از نظر فنی فاصله چندانی با غنای ۹۰ درصدی مورد نیاز برای ساخت سلاح هسته‌ای ندارد.
در تحولی دیگر، فرماندهی مرکزی آمریکا روز جمعه اعلام کرد برای دریافت اطلاعات درباره برنامه هسته‌ای ایران، تأسیسات، تجهیزات و افراد مرتبط با آن تا سقف ۲۰ میلیون دلار پاداش و امکان جابه‌جایی امن ارائه می‌کند. این پیشنهاد در چارچوب برنامه «پاداش برای عدالت» وزارت خارجه آمریکا مطرح شده است.
رایزنی‌های منطقه‌ای برای جلوگیری از تشدید بحران
در روزهای اخیر، تماس‌های دیپلماتیک میان مقام‌های منطقه‌ای افزایش یافته است. پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا روز جمعه با همتای قطری خود درباره تحولات منطقه گفت‌وگو کرد. ترامپ نیز در تماس جداگانه‌ای با شیخ تمیم بن حمد آل‌ثانی، امیر قطر درباره تلاش‌های دوحه برای کاهش تنش رایزنی کرد. عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، نیز با همتایان عراقی و تونسی خود تماس گرفت. او و فؤاد حسین درباره دیدگاه تهران برای ازسرگیری مذاکرات با آمریکا گفت‌وگو کردند.
بدر عبدالعاطی، وزیر خارجه مصر، بر ضرورت انعطاف‌پذیری دو طرف برای دستیابی به راه‌حل‌های سازشی تأکید کرد. او همچنین در تماس با عبدالله بن زاید آل‌نهیان، وزیر خارجه امارات اهمیت مذاکرات سیاسی را برای جلوگیری از رویارویی نظامی تازه یادآور شد.
دیپلماسی در سایه حملات
تحولات اخیر تصویری دوگانه از سیاست واشنگتن ارائه می‌دهد: از یک سو، قطر و دیگر میانجی گران درصدد هستند توافقی مرحله‌ای برای بازگشت به مذاکرات هسته‌ای شکل دهند؛ از سوی دیگر، آمریکا حملات نظامی را ادامه می‌دهد و برای جمع‌آوری اطلاعات درباره برنامه هسته‌ای ایران پاداش تعیین می‌کند. این هم‌زمانی نشان می‌دهد که هنوز توافقی پایدار در دسترس نیست. سرنوشت تلاش‌های دیپلماتیک به میزان انعطاف دو طرف درباره محاصره، تحریم‌ها، تنگه هرمز و پرونده هسته‌ای بستگی دارد؛ مسائلی که هر یک می‌توانند مسیر مذاکرات را به سوی تفاهم یا تشدید دوباره درگیری سوق دهند.
