نقشه آیزنکوت برای کنار زدن نتانیاهو چیست؟
مخالفان نتانیاهو در نخستین نشست کنست جدید، مجموعه‌ای از طرح‌ها برای تشکیل کمیسیون تحقیق درباره حملات ۷ اکتبر، لغو اصلاحات قضایی و محدود کردن دوره نخست‌وزیری ارائه کردند تا حتی پیش از تشکیل دولت جدید، سیاست‌های دوران نتانیاهو را تغییر دهند. با وجود اکثریت پارلمانی، ائتلاف مخالفان برای تشکیل دولت همچنان ۱۳ کرسی با حد نصاب فاصله دارد و اختلاف بر سر همکاری با احزاب عربی مانع اصلی توافق است.
به گزارش اینتیتر به نقل از روزنامه واشنگتن پست، گری شی، رئیس دفتر روزنامه واشنگتن‌پست در اورشلیم
پارلمان تازه‌انتخاب‌شده اسرائیل در نخستین نشست خود با موجی از طرح‌های قانونی از سوی احزاب مخالف بنیامین نتانیاهو روبه‌رو شد؛ طرح‌هایی که با هدف بررسی عملکرد دولت در آستانه و جریان حملات هفتم اکتبر ۲۰۲۳، لغو بخشی از اصلاحات جنجالی قضایی و تعیین محدودیت برای دوره نخست‌وزیری ارائه شده‌اند. مخالفان در کنست اکثریت کرسی‌ها را در اختیار دارند، اما هنوز برای تشکیل دولت جدید به توافق نرسیده‌اند و نتانیاهو همچنان در مقام نخست‌وزیر موقت فعالیت می‌کند.
حزب «یشار» به رهبری گادی آیزنکوت، ژنرال بازنشسته و رقیب اصلی نتانیاهو در رقابت برای نخست‌وزیری، مجموعه‌ای از لوایح را به پارلمان ارائه کرده است. این حزب تلاش دارد از ظرفیت اکثریت مخالفان برای تغییر سیاست‌ها و ساختارهایی استفاده کند که در دوره طولانی زمامداری نتانیاهو شکل گرفته‌اند.
تلاش برای تشکیل کمیسیون تحقیق درباره حملات هفتم اکتبر
یکی از مهم‌ترین طرح‌های ارائه‌شده از سوی حزب آیزنکوت، تشکیل کمیسیون تحقیق دولتی درباره حمله به رهبری حماس در هفتم اکتبر ۲۰۲۳ است. این طرح پیش‌تر در پارلمانی که تحت سلطه ائتلاف نتانیاهو قرار داشت، با مانع روبه‌رو شده بود. کمیسیون موردنظر قرار است عملکرد نهادهای دولتی و مسئولان اسرائیلی را در ارتباط با رویدادهای منتهی به حمله و تحولات پیرامون آن بررسی کند. پیگیری این تحقیق می‌تواند فشار سیاسی بر نتانیاهو را افزایش دهد؛ زیرا مسئولیت دولت او در قبال ناکامی‌های امنیتی آن روز، از موضوعات مهم مناقشه سیاسی در اسرائیل بوده است.
حزب یشار همچنین طرحی برای لغو اصلاحات قضایی دولت نتانیاهو ارائه کرده است. این اصلاحات که با هدف محدود کردن اختیارات دادگاه‌ها دنبال شده بود، از جنجالی‌ترین برنامه‌های دولت او به شمار می‌رود و با مخالفت گسترده جریان‌های منتقد مواجه شده است. تعیین محدودیت برای دوره تصدی نخست‌وزیری نیز از دیگر محورهای برنامه مخالفان است. اجرای چنین قانونی می‌تواند امکان بازگشت نتانیاهو به قدرت را محدود کند؛ سیاستمداری که طولانی‌ترین دوره نخست‌وزیری در تاریخ اسرائیل را در کارنامه دارد. حزب یشار مجموعه این اقدامات را نوعی «بازسازی ساختار حکمرانی» توصیف کرده است؛ برنامه‌ای که علاوه بر دستگاه قضایی، نهادهای دیگر از جمله نهادهای تنظیم‌گر رسانه‌ای را نیز هدف قرار می‌دهد.
اختلاف بر سر همکاری با احزاب عربی
با وجود اکثریت پارلمانی مخالفان، ائتلاف احتمالی به رهبری آیزنکوت هنوز برای رسیدن به حد نصاب تشکیل دولت فاصله دارد. این بلوک ۱۳ کرسی کمتر از اکثریت ۶۱ کرسی موردنیاز در کنست در اختیار دارد و حدود شش هفته برای دستیابی به توافق سیاسی فرصت خواهد داشت. دو حزب «فهرست مشترک» و «رعم» در مجموع ۱۹ کرسی دارند و آمادگی خود را برای حمایت از آیزنکوت اعلام کرده‌اند. با این حال، همکاری با این احزاب با اختلاف‌هایی در میان مخالفان روبه‌رو است.
آیزنکوت برای پذیرش حمایت آن‌ها شروطی تعیین کرده که از جمله آن‌ها محکوم کردن حماس به‌عنوان یک گروه تروریستی است. برخی متحدان او نیز با مشارکت احزاب نماینده شهروندان فلسطینی اسرائیل در دولت آینده مخالفت کرده‌اند. نتانیاهو در واکنش به احتمال شکل‌گیری چنین ائتلافی، احزاب عربی را «حامیان تروریسم» خواند و مدعی شد همکاری با آن‌ها به معنای پایان دولت یهودی خواهد بود. او در عوض خواستار تشکیل دولت وحدت ملی شد؛ پیشنهادی که می‌تواند جایگاه او را در قدرت حفظ کند.
تنش در نخستین نشست پارلمان جدید
نخستین جلسه کنست پس از انتخابات با مشاجره و تنش میان چهره‌های سیاسی همراه شد. در جریان سخنرانی نتانیاهو، نفتالی بنت، نخست‌وزیر پیشین سخنان او را قطع کرد و پرسید چرا قطر را دشمن اسرائیل معرفی نمی‌کند. این مداخله به مشاجره‌ای در صحن پارلمان انجامید و سارا نتانیاهو، همسر نخست‌وزیر نیز به انتقاد از بنت پرداخت. آیزنکوت که میان دو طرف نشسته بود، در جریان این درگیری واکنشی نشان نداد. نتانیاهو پس از فروکش کردن تنش، سخنرانی خود را ادامه داد.
در بخش دیگری از مراسم تحلیف، ایتامار بن‌گویر، عضو راست‌گرای افراطی ائتلاف نتانیاهو، هنگام ادای سوگند یوسف جبارین، رئیس فهرست مشترک از او پرسید آیا به حماس وفاداری اعلام می‌کند یا خیر. این اظهارات با واکنش تند یائیر گولان، از متحدان چپ‌گرای آیزنکوت مواجه شد. گولان پیش‌تر نیز از آیزنکوت خواسته بود شهروندان فلسطینی اسرائیل و به‌ویژه حزب رعم را در ائتلاف دولت آینده بپذیرد. این حزب یک نماینده یهودی نیز در پارلمان دارد.
آینده سیاسی نتانیاهو در گرو مذاکرات ائتلافی
در شرایطی که مخالفان تلاش می کنند از اکثریت خود برای پیشبرد طرح‌های قانونی استفاده کنند، نتانیاهو همچنان به‌عنوان نخست‌وزیر موقت در قدرت باقی مانده است. سرنوشت سیاسی او به نتیجه مذاکرات تشکیل دولت و توانایی آیزنکوت برای جلب حمایت احزاب دیگر بستگی دارد. اگر مخالفان نتوانند اختلاف‌های خود درباره همکاری با احزاب عربی و سایر مسائل سیاسی را حل کنند، مسیر تشکیل دولت جدید دشوارتر خواهد شد. در مقابل، پیشبرد طرح‌هایی مانند تشکیل کمیسیون تحقیق و لغو اصلاحات قضایی می‌تواند حتی پیش از انتقال قدرت اجرایی، موقعیت سیاسی نتانیاهو را تحت فشار قرار دهد.
به این ترتیب، کنست جدید از همان نخستین روز فعالیت به عرصه رقابت بر سر آینده ساختار سیاسی اسرائیل تبدیل شده است؛ رقابتی که یک سوی آن تلاش مخالفان برای بازنگری در سیاست‌های نتانیاهو و سوی دیگر آن تلاش نخست‌وزیر موقت برای حفظ قدرت و جلوگیری از شکل‌گیری ائتلافی علیه خود است.
