آیا امروز جمعه ۲۲ آبان (۱۳ نوامبر) روز پایان دنیاست؟
با نزدیک شدن به جمعه ۲۲ آبان ۱۴۰۵ (۱۳ نوامبر ۲۰۲۶)، شایعه پایان جهان بار دیگر در شبکه‌های اجتماعی و برخی رسانه‌ها مطرح شده است.
به گزارش اینتیتر، این ادعا به پژوهشی علمی بازمی‌گردد که ۶۶ سال پیش در مجله آمریکایی «ساینس» منتشر شد و بر اساس یک مدل ریاضی، تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ را به‌عنوان زمان رسیدن رشد جمعیت جهان به نقطه‌ای نامتناهی مطرح می‌کرد. اما آیا این پژوهش واقعاً از نابودی زمین و پایان حیات بشر در این تاریخ خبر داده بود؟
ماجرای پیش‌بینی پایان جهان در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ چیست؟
ریشه این شایعه به مقاله‌ای با عنوان جنجالی «روز قیامت: جمعه ۱۳ نوامبر» بازمی‌گردد که در چهارم نوامبر ۱۹۶۰ در مجله علمی آمریکایی ساینس منتشر شد. هاینتس فون فورستر، فیزیکدان اتریشی‌آمریکایی، این پژوهش را با همکاری پاتریشیا مورا و لورنس امیو انجام داده بود. هر سه پژوهشگر در آن زمان در دانشکده مهندسی برق دانشگاه ایلینوی فعالیت می‌کردند.
پژوهشگران در این مطالعه، ۲۴ برآورد تاریخی از جمعیت جهان را که بازه‌ای از آغاز میلاد مسیح تا سال ۱۹۵۸ را پوشش می‌داد، بررسی کردند. آن‌ها با استفاده از این داده‌ها مدلی ریاضی برای توضیح روند رشد جمعیت ارائه دادند.
این مدل بر پایه الگویی به نام «رشد ابرهذلولی» طراحی شده بود؛ الگویی که در آن نه‌تنها جمعیت افزایش پیدا می‌کند، بلکه سرعت افزایش آن نیز به‌مرور بیشتر می‌شود.
پژوهشگران معتقد بودند توانایی انسان‌ها برای برقراری ارتباط، همکاری و تشکیل جوامع به آن‌ها کمک کرده است ابزارها و روش‌هایی برای عبور از برخی محدودیت‌های محیطی ایجاد کنند. این روند نیز می‌توانست ظرفیت بقا و تولیدمثل انسان را افزایش دهد.
بر اساس محاسبات این پژوهش، مدل ریاضی در سال ۲۰۲۶٫۸۷ به نقطه‌ای موسوم به «تکینگی» می‌رسید؛ نقطه‌ای که در آن مقدار جمعیت طبق معادله به سمت بی‌نهایت میل می‌کرد. این محاسبه با اواسط نوامبر ۲۰۲۶، یعنی حوالی ۱۳ نوامبر، مطابقت داشت.
با این حال، منظور پژوهشگران از «روز قیامت» پیش‌بینی یک فاجعه طبیعی یا کیهانی نبود. آن‌ها درباره برخورد سیارک، انفجار خورشید یا نابودی زمین بر اثر زلزله و فوران آتشفشانی هشدار نداده بودند. اصطلاح روز قیامت در عنوان مقاله به نقطه‌ای ریاضی اشاره داشت که مدل رشد جمعیت پیش‌بینی می‌کرد.
به بیان ساده، بی‌نهایت در این معادله به معنای تعداد واقعی انسان‌هایی نبود که قرار است روی زمین زندگی کنند. این عدد صرفاً نتیجه ادامه دادن یک مدل ریاضی با فرض ثابت ماندن شرایط بود؛ فرضی که در دنیای واقعی نمی‌توان آن را بدون در نظر گرفتن منابع، محدودیت‌های محیطی و تغییرات جمعیتی پذیرفت.
مقاله روزنامه مصری چه ارتباطی با شایعه پایان دنیا دارد؟
در روزهای اخیر، تصویر بریده‌ای از روزنامه مصری «وطنی» نیز در شبکه‌های اجتماعی بازنشر شده است. این مطلب که در ۲۹ نوامبر ۱۹۶۴ منتشر شده و نام میشل تکلا را بر خود دارد، عنوانی درباره پایان جهان در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ دارد.
بازنشر این مطلب قدیمی بار دیگر توجه‌ها را به تاریخ مورد اشاره در پژوهش سال ۱۹۶۰ جلب کرده است. با این حال، باید میان مقاله مطبوعاتی میشل تکلا و مطالعه علمی منتشرشده در مجله ساینس تفاوت قائل شد. پژوهش اصلی درباره رشد جمعیت را فون فورستر و دو همکارش نوشته بودند و میشل تکلا نویسنده آن نبود.
همچنین در گزارش‌های مختلف، روایت‌های متفاوتی درباره محتوای مقاله روزنامه مصری مطرح شده است. برخی مطالب آن را به پژوهش رشد جمعیت مرتبط می‌دانند و برخی دیگر از فعالیت خورشیدی، تغییرات اقلیمی و بلایای طبیعی سخن می‌گویند. بدون بررسی متن کامل مقاله، نمی‌توان این روایت‌ها را تأیید کرد یا آن‌ها را بخشی از نتایج پژوهش علمی سال ۱۹۶۰ دانست.
آیا فعالیت خورشیدی در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ خطری برای زمین دارد؟
یکی دیگر از ادعاهایی که در برخی مطالب مرتبط با این شایعه مطرح شده، وقوع فعالیت خورشیدی استثنایی در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ و احتمال بروز اختلالات مغناطیسی و بلایای طبیعی است.
فعالیت خورشیدی پدیده‌ای طبیعی است و خورشید در چرخه‌هایی مشخص، دوره‌های افزایش و کاهش فعالیت را تجربه می‌کند. در جریان این چرخه‌ها ممکن است شراره‌های خورشیدی و فوران‌های تاج خورشیدی رخ دهند که در شرایطی می‌توانند بر میدان مغناطیسی زمین اثر بگذارند.
طوفان‌های خورشیدی شدید قادرند در ارتباطات رادیویی، عملکرد ماهواره‌ها، سامانه‌های ناوبری و حتی شبکه‌های برق اختلال ایجاد کنند. با این حال، وجود چنین مخاطراتی به معنای وقوع یک فاجعه خورشیدی در تاریخی مشخص یا نابودی زمین نیست.
پژوهش فون فورستر که در سال ۱۹۶۰ منتشر شد نیز هیچ ارتباطی میان تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ و فعالیت خورشیدی یا وقوع بلایای طبیعی برقرار نکرده است.
ستاره‌شناس: هیچ رویداد نجومی نگران‌کننده‌ای در این تاریخ پیش‌بینی نشده است
عماد مجاهد، ستاره‌شناس، در گفت‌وگو با بی‌بی‌سی درباره ادعاهای مطرح‌شده پیرامون خطرات نجومی در ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ توضیح داده است که فعالیت خورشیدی در سال جاری به اوج خود می‌رسد، اما این پدیده از مدت‌ها پیش برای دانشمندان شناخته‌شده است و رویدادی ناگهانی یا غیرمنتظره محسوب نمی‌شود.
او با اشاره به چرخه‌های طبیعی فعالیت خورشید گفته است که پیشرفت علم و فناوری به دانشمندان امکان داده این پدیده‌ها و طوفان‌های خورشیدی را با دقت بیشتری رصد و پیگیری کنند.
به گفته مجاهد، هیچ رویداد نجومی شناخته‌شده یا پیش‌بینی‌شده‌ای در ۱۳ نوامبر وجود ندارد که ایمنی زمین را تهدید کند. او همچنین تأکید کرده است که در علم نجوم و علوم کیهانی نشانه‌ای مبنی بر نزدیک بودن پایان جهان وجود ندارد.
این اظهارات نشان می‌دهد ادعاهای مربوط به نابودی زمین در این تاریخ، پشتوانه‌ای در پژوهش اصلی درباره رشد جمعیت یا پیش‌بینی‌های شناخته‌شده نجومی ندارند.
چرا پیش‌بینی پژوهش سال ۱۹۶۰ محقق نشد؟
دلیل اصلی محقق نشدن سناریوی مطرح‌شده در پژوهش فون فورستر این است که مدل مورد استفاده، ادامه الگوی رشد جمعیت گذشته را فرض می‌کرد؛ در حالی که شرایط جمعیتی جهان در دهه‌های بعد تغییرات گسترده‌ای را تجربه کرد.
نرخ رشد جمعیت جهان در دهه ۱۹۶۰ به اوج رسید و پس از آن روندی کاهشی در پیش گرفت. تغییرات اقتصادی و اجتماعی، کاهش نرخ باروری و افزایش امید به زندگی از جمله عواملی هستند که مسیر تحولات جمعیتی را تحت تأثیر قرار داده‌اند.
جمعیت جهان هنگام انتشار آن پژوهش حدود سه میلیارد نفر بود و اکنون از هشت میلیارد نفر فراتر رفته است. با این حال، روند واقعی رشد جمعیت با منحنی پیش‌بینی‌شده در مدل سال ۱۹۶۰ مطابقت نداشته است.
بر اساس گزارش «چشم‌انداز جمعیت جهان ۲۰۲۴» سازمان ملل متحد، جمعیت جهان از حدود ۸٫۲ میلیارد نفر در سال ۲۰۲۴ به نزدیک ۱۰٫۳ میلیارد نفر در اواسط دهه ۲۰۸۰ خواهد رسید. پس از آن نیز انتظار می‌رود جمعیت جهان به‌تدریج کاهش پیدا کند و تا سال ۲۱۰۰ به حدود ۱۰٫۲ میلیارد نفر برسد.
این برآوردها نشان می‌دهند که برخلاف فرض مدل قدیمی، رشد جمعیت جهان قرار نیست با شتابی فزاینده و بدون محدودیت ادامه پیدا کند. در بسیاری از کشورها نیز کاهش نرخ زاد و ولد، افزایش شمار سالمندان و تغییر ساختار سنی جمعیت به چالش‌های مهم‌تری تبدیل شده‌اند.
آیا جمعه ۲۲ آبان پایان دنیاست؟
بررسی منشأ این شایعه نشان می‌دهد تاریخ ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶ از یک مدل ریاضی درباره رشد جمعیت در مقاله‌ای علمی در سال ۱۹۶۰ گرفته شده است. نویسندگان آن پژوهش قصد نداشتند زمان نابودی زمین یا پایان حیات بشر را پیش‌بینی کنند؛ بلکه نتیجه محاسبات خود را برای نشان دادن پیامد ادامه نامحدود یک الگوی رشد جمعیت به کار بردند.
از سوی دیگر، بر اساس اظهارات مطرح‌شده از سوی ستاره‌شناس مورد اشاره بی‌بی‌سی، هیچ رویداد نجومی شناخته‌شده‌ای برای این تاریخ وجود ندارد که تهدیدی برای زمین محسوب شود.
بنابراین، شایعه پایان جهان در جمعه ۲۲ آبان ۱۴۰۵ بر پایه برداشت نادرست از یک پژوهش قدیمی و پیوند دادن آن با ادعاهای اثبات‌نشده درباره فعالیت خورشیدی و بلایای طبیعی شکل گرفته است. تاریخ مورد اشاره در مقاله سال ۱۹۶۰، پیش‌بینی علمی نابودی زمین نبود و نمی‌توان آن را نشانه‌ای از پایان جهان دانست.
