جلسه پنهانی دو و نیم ساعته در تلآویو
در آستانه ضربالاجل ششم دسامبر برای تشکیل کابینه در تلآویو، دیدار محرمانه دو و نیم ساعته بنیامین نتانیاهو با نفتالی بنت، ائتلاف مخالفان را در آستانه فروپاشی قرار داده است؛ نشست پنهانی که نزدیکان گادی آیزنکوت آن را یک «فاجعه راهبردی» توصیف کردهاند.
به گزارش اینتیتر به نقل از الجزیره، با نزدیک شدن مذاکرات تشکیل دولت آینده اسرائیل به نخستین ضربالاجل خود در ششم دسامبر، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر موقت ظاهراً تلاش میکند از اختلافات درونی ائتلاف موسوم به «اردوگاه تغییر» برای جلوگیری از کنار رفتن خود بهرهبرداری کند. دیدار اعلامنشده او با نفتالی بنت، نخستوزیر پیشین و یکی از چهرههای اصلی مخالفان، بار دیگر این گمانه را تقویت کرده که نتانیاهو در پی ایجاد شکاف در صفوف رقیبان از درون است.
این دیدار که دو ساعت و نیم طول کشید، از سوی دفتر نتانیاهو «جلسه توجیهی امنیتی» توصیف شد؛ اما منابع نزدیک به ائتلاف مخالفان به رهبری گادی آیزنکوت آن را یک «فاجعه راهبردی» خواندند. گزارشها حاکی است بنت پیش از برگزاری این نشست، آیزنکوت را در جریان قرار نداده بود. او در جلسه بعدی رهبران مخالفان نیز ظاهراً پیشنهاد کرده است امکان تشکیل دولت وحدت ملی با مشارکت نتانیاهو بررسی شود؛ موضوعی که با وعدههای پیشین اعضای ائتلاف مبنی بر همکاری نکردن با دولت تحت رهبری او در تضاد است.
ائتلافی با اختلافات عمیق ایدئولوژیک
اردوگاه مخالفان از چهرههایی تشکیل شده که اگرچه در مخالفت با ادامه نخستوزیری نتانیاهو اشتراک نظر دارند، اما از نظر سیاسی و ایدئولوژیک فاصله قابل توجهی با یکدیگر دارند. آیزنکوت، رئیس پیشین ستاد کل ارتش و یائیر لاپید، نخستوزیر پیشین، در طیف میانهرو قرار میگیرند. در مقابل، بنت و آویگدور لیبرمن سیاستمدارانی راستگرا هستند؛ هرچند اختلاف آنها درباره نقش دین در اسرائیل چشمگیر است. بنت ملیگرایی مذهبی محسوب میشود، در حالی که لیبرمن سکولار است که از جامعه روسزبان برخاسته و با جریانهای مذهبی اختلاف دارد.
یائیر گولان، رهبر حزب دموکراتها، در سوی دیگر طیف سیاسی قرار دارد. او از راهحل دوکشوری برای مناقشه فلسطین و اسرائیل حمایت میکند و از منتقدان سرسخت خشونت شهرکنشینان در کرانه باختری اشغالی است. گولان اسرائیل را به تشویق یا تحمل این خشونتها متهم کرده است.
با وجود این اختلافات داخلی، اعضای اصلی ائتلاف در آغاز جنگ اسرائیل علیه غزه و همچنین حملات به چند کشور منطقه از جمله ایران و لبنان از مواضع اسرائیل حمایت کرده بودند. بنابراین، مخالفت با نتانیاهو بهتنهایی به معنای برخورداری از یک برنامه سیاسی مشترک در سایر حوزهها نیست.
معمای تشکیل دولت؛ ۱۳ کرسی سرنوشتساز
مهمترین مانع پیش روی آیزنکوت، دستیابی به ۱۳ کرسی اضافی برای تشکیل اکثریت پارلمانی است. ائتلاف او پس از انتخابات ۲۷ اکتبر تنها ۴۸ کرسی از مجموع ۱۲۰ کرسی کنست را در اختیار دارد. این وضعیت، تشکیل دولت را به توافق میان جریانهایی وابسته کرده که در موضوعات مهمی مانند سربازی اجباری، همکاری با احزاب عرب و نقش احزاب مذهبی اختلاف دارند.
گولان پیشتر با رهبران احزاب نماینده فلسطینی دیدار کرده و از امکان تشکیل دولت با حمایت آنها استقبال کرده است. اما این پیشنهاد با مخالفت دیگر اعضای ائتلاف روبهرو شده و حتی اعتراضهای تندی را برانگیخته است. برخی معترضان راستگرا در واکنش به احتمال اتکای دولت آینده به حمایت احزاب عرب از خطر جنگ داخلی سخن گفتهاند.
لیبرمن، رهبر حزب اسرائیل خانه ما که هفت کرسی دارد، بهصراحت با تشکیل دولتی که به حمایت احزاب عرب وابسته باشد مخالفت کرده است. با این حال، موضع او درباره مسئله سربازی اجباری یهودیان افراطی ارتدوکس نیز با پیچیدگیهایی روبهرو شده است.
لیبرمن که همواره از معافیت عملی این گروه از سربازی نظامی انتقاد میکرد، اکنون در برابر احتمال استفاده از ۱۳ کرسی احزاب مذهبی شاس و یهودیت متحد توراتی با یک دوراهی سیاسی مواجه است. نرمش در این زمینه میتواند یکی از وعدههای محوری انتخاباتی او و دیگر رهبران مخالفان را تضعیف کند و واکنش منفی هوادارانشان را به دنبال داشته باشد.
اختلافات علنی و بیاعتمادی میان رهبران
شکافهای ائتلاف مخالفان از مدتها پیش آشکار شده است. در ماه اوت، بنت پیشنهاد آیزنکوت برای در نظر گرفتن معافیتهای محدود سربازی برای مردان یهودی افراطی ارتدوکس را «اشتباهی دیوانهوار» توصیف کرد و هشدار داد که آریه درعی و موشه گفنی، رهبران احزاب مذهبی از او امتیاز خواهند گرفت. آیزنکوت نیز در واکنش، بنت و لیبرمن را به پیروی از «سیاست قدیمی» متهم کرد و گفت مخالفت آنها با پذیرش رهبری بزرگترین حزب ائتلاف، به شانس انتخاباتی مخالفان آسیب میزند.
لیبرمن نیز چند هفته پیش از انتخابات، آیزنکوت را «بنی گانتسِ دوم» نامید؛ اشارهای به وزیر دفاع پیشین که در سال ۲۰۲۰، با وجود مبارزه انتخاباتی علیه نتانیاهو، به دولت او پیوست. لیبرمن آیزنکوت را به مذاکره پنهانی با نتانیاهو و دنبال کردن جاهطلبیهای شخصی متهم کرد. گولان نیز پس از انتخابات به لیبرمن هشدار داد که اگر همچنان بر تشکیل دولتی بدون مشارکت احزاب مذهبیِ مخالف سربازی اجباری پافشاری کند، میتواند دولت خود را با نتانیاهو تشکیل دهد.
گذشته سیاسی؛ چرا بازگشت به همکاری با نتانیاهو محتمل است؟
سابقه سیاسی اعضای ائتلاف نشان میدهد مخالفت کنونی آنها با نتانیاهو همیشه به این شدت نبوده است. بنت زمانی از نزدیکترین متحدان سیاسی نخستوزیر بود و در چند دولت او سمت داشت. او در سال ۲۰۲۱، زمانی که امکان تشکیل دولتی جایگزین با مشارکت یائیر لاپید فراهم شد، از نتانیاهو جدا شد.
بنت و لاپید با تشکیل ائتلافی چندحزبی توانستند به ۱۲ سال نخستوزیری پیاپی نتانیاهو پایان دهند؛ دولتی که در نیمه نخست دوره خود بنت ریاست آن را بر عهده داشت. با این حال، بنت همچنان در بسیاری از مواضع سیاسی به نتانیاهو نزدیک است.
لیبرمن نیز پیشتر وزیر خارجه و وزیر دفاع دولت نتانیاهو بود. او در سال ۲۰۱۹ به روزنامه جروزالم پست گفته بود که برای نتانیاهو آرزوی موفقیت دارد و امیدوار است از اتهامات فساد تبرئه شود؛ اتهاماتی که بعدها بارها از سوی لیبرمن بهعنوان دلیلی برای نامناسب بودن نتانیاهو برای ادامه نخستوزیری مطرح شدند.
در مجموع، اردوگاه تغییر با مسئلهای فراتر از رقابت برای کنار زدن نتانیاهو روبهرو است: این ائتلاف باید ثابت کند میتواند اختلافات عمیق خود درباره احزاب عرب، سربازی اجباری و جریانهای مذهبی را مدیریت کند. دیدار بنت با نتانیاهو نیز نشان داده است که نخستوزیر موقت میتواند از همین اختلافات برای تضعیف رقیبان بهره ببرد. در چنین شرایطی، سرنوشت ائتلاف مخالفان نه فقط به تعداد کرسیهای آن، بلکه به توانایی برای پایان دادن به دوران نتانیاهو وابسته خواهد بود.