مرضیه برومند: کودکان بسیاری از شهرهای ایران به تئاتر دسترسی ندارند | تولید بیش از ۴۵۰ اثر نمایشی، بدون زیرساخت مناسب برای اجرا
نشست تحلیلی «توزیع ناعادلانه امکانات فرهنگی کشور» با حضور مرضیه برومند، مرضیه ادهم و منصور ساعی، امروز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵، به بهانه سیویکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان همدان برگزار شد. حاضران در این نشست با بررسی وضعیت زیرساختهای فرهنگی و هنری کشور، از نابرابری در دسترسی کودکان و نوجوانان به امکانات فرهنگی، کمبود سالنهای تخصصی تئاتر کودک و فاصله میان تولید آثار هنری و امکان اجرای عمومی آنها سخن گفتند.
به گزارش اینتیتر، این نشست در قالب برنامه «قرار هفت» و با عنوان «قرار اهالی هنر، فرهنگ، تربیت» برگزار شد و مرضیه برومند، کارگردان و دبیر سیویکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان، دکتر مرضیه ادهم، دکترای علوم ارتباطات اجتماعی و پژوهشگر حوزه فرهنگ و هنر و دکتر منصور ساعی، پژوهشگر ارتباطات خانواده، در آن حضور داشتند.
مرضیه برومند: تولید بیش از ۴۵۰ اثر تئاتر کودک و نوجوان، بدون دسترسی کافی به سالنهای اجرا
مرضیه برومند در ابتدای این نشست با اشاره به تجربه خود از دبیری سیویکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان گفت: یکی از پرسشهای مهمی که از ابتدای پذیرفتن مسئولیت دبیری جشنواره برای او مطرح شده، وضعیت دسترسی کودکان سراسر ایران به تئاتر است.
او با اشاره به اینکه ممکن است رونق تولید آثار نمایشی کودک و نوجوان این تصور را ایجاد کند که این هنر در سراسر کشور بهخوبی توسعه پیدا کرده است، توضیح داد که مشاهدات و اطلاعات موجود چنین تصویری را تأیید نمیکند.
به گفته برومند، دسترسی به سالنهای مخصوص تئاتر کودک و نوجوان در بسیاری از مناطق کشور وجود ندارد و حتی در برخی مراکز استانها نیز خانوادهها برای تماشای تئاتر کودک با محدودیت مواجه هستند.

دبیر سیویکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان با اشاره به آمار آثار رسیده به دبیرخانه جشنواره اظهار کرد که با وجود شرایط دشوار سال گذشته و مشکلات اقتصادی و اجتماعی، بیش از ۴۵۰ اثر نمایشی برای حضور در جشنواره تولید شده و به دبیرخانه رسیده است. به گفته او، کیفیت بسیاری از این آثار نیز قابل توجه بوده و هیئت انتخاب با دشواری زیادی از میان آنها آثار منتخب را انتخاب کرده است.
برومند با اشاره به پراکندگی جغرافیایی گروههای متقاضی شرکت در جشنواره گفت: گروههای نمایشی از شهرهای مختلف، حتی شهرهای کوچک، در این رویداد حضور دارند؛ اما تولید آثار نمایشی به معنای برخورداری کودکان این مناطق از امکان تماشای تئاتر نیست.
او با طرح این پرسش که گروههای نمایشی این آثار را برای چه مخاطبانی تولید میکنند، تأکید کرد: جشنواره زمانی میتواند نقش واقعی خود را ایفا کند که آثار تولیدشده در شهرها و مناطق مختلف امکان اجرای عمومی داشته باشند و هنرمندان بتوانند در طول سال با مخاطبان ارتباط برقرار کنند.
برومند نبود سالنهای مناسب و مجهز را یکی از موانع اصلی اجرای آثار نمایشی دانست و توضیح داد که حتی در مواردی که سالن وجود دارد، امکانات لازم برای اجرای تئاتر کودک و نوجوان در آن فراهم نیست.
او با تأکید بر اینکه مسئله فقط کمبود سالن تخصصی نیست، به وضعیت شهر همدان نیز اشاره کرد و گفت که با وجود جایگاه این شهر در تئاتر کودک و نوجوان، سالن مجهز و ویژهای که بهصورت مستمر میزبان اجرای آثار کودک باشد، در آن وجود ندارد.
دبیر جشنواره همچنین این مسئله را به حوزههای دیگر فرهنگی تعمیم داد و با طرح موضوع دسترسی کودکان به سینمای کودک، کلاسهای هنری و کارگاههای آموزشی، پرسید چه تعداد از کودکان کشور امکان استفاده از چنین فرصتهایی را دارند و چه تعداد به دلیل شرایط جغرافیایی یا وضعیت اقتصادی خانواده از این امکانات محروماند.
او با اشاره به ضرورت توسعه زیرساختهای نمایشی در شهرهای مختلف، به مصوبه مطرحشده در شورای عالی سینما درباره ایجاد سالن در شهرهای بالای ۱۰۰ هزار نفر جمعیت نیز اشاره کرد و خواستار توجه بیشتر به فراهمکردن حداقل امکانات نمایشی در شهرهای کشور شد.
منصور ساعی: جشنوارهها باید به فرصتی برای دیدهشدن نسل جدید تبدیل شوند
در ادامه نشست، منصور ساعی با اشاره به نقش هنر و تئاتر در شرایط بحرانی گفت: هنر میتواند بستری برای تابآوری ملی باشد و در مواجهه با بحرانها به افزایش آگاهی و تغییر نگرش جامعه کمک کند.
او با تأکید بر ضرورت توجه به تفاوتهای نسلی در سیاستگذاری فرهنگی اظهار کرد که زیستجهان نسل جدید با نسلهای گذشته تفاوت دارد و سیاستگذاران باید این تفاوتها را در برنامهریزیهای خود در نظر بگیرند.

به اعتقاد ساعی، نسلهای جدید در بسیاری از سیاستگذاریهای فرهنگی صرفاً بهعنوان مخاطب یا مصرفکننده دیده شدهاند؛ در حالی که باید آنها را ذینفعانی دانست که نهتنها از محصولات و سیاستهای فرهنگی تأثیر میپذیرند، بلکه میتوانند بر آنها نیز تأثیرگذار باشند.
او با اشاره به حجم آثار تولیدشده برای جشنواره تئاتر کودک و نوجوان، این ظرفیت را نشانهای از وجود استعداد و علاقه در میان فعالان این حوزه دانست و تأکید کرد که باید زمینه مشارکت و اثرگذاری نسل جدید در فرایندهای فرهنگی فراهم شود.
ساعی همچنین جشنوارهها را فرصتی برای بازنمایی و برجستهکردن چالشهای فرهنگی کشور دانست و گفت این رویدادها میتوانند به طرح مسائل در نظام سیاستگذاری و ترسیم چشمانداز آینده کمک کنند.
او با اشاره به برگزاری بیش از ۳۰ دوره جشنواره تئاتر کودک و نوجوان، بر ضرورت بررسی تجربه این دورهها تأکید کرد و گفت باید مشخص شود در این سالها چه مسیری طی شده، اکنون در چه وضعیتی قرار داریم و نسلهای جدید تا چه اندازه دیده و شنیده شدهاند.
به گفته این پژوهشگر، جشنوارهها باید زمینه گفتوگو میان فعالان فرهنگی و نهادهای سیاستگذار را فراهم کنند تا مسائل موجود از سطح طرح دغدغه فراتر برود و به راهکارهای عملی منجر شود.
مرضیه ادهم: جشنواره نباید به یک رویداد ویترینی محدود شود
مرضیه ادهم نیز در این نشست با انتقاد از نگاه رویدادمحور به جشنوارههای فرهنگی و هنری، بر ضرورت استفاده از ظرفیت این رویدادها برای ایجاد شبکهای پایدار میان هنرمندان و فعالان فرهنگی تأکید کرد.
او با اشاره به اینکه نسل جدید در سالهای اخیر و با وجود بحرانهای مختلف، به شکل خودجوش در شهرهای مختلف به تولید آثار هنری روی آورده است، این فعالیتها را فرصتی برای سیاستگذاران دانست و پرسید چرا چنین ظرفیتی بهعنوان فرصتی برای ارتباط با نسل جدید مورد توجه قرار نمیگیرد.
ادهم معتقد بود جشنوارهها نباید صرفاً به برگزاری چند برنامه، نشست و مراسم اختتامیه محدود شوند؛ بلکه باید از دل آنها مطالبههای مشخص، راهکارهای سیاستی و شبکههای ارتباطی میان هنرمندان و نهادهای مسئول شکل بگیرد.

او با اشاره به تجربه جشنوارههای فرهنگی در شهر اصفهان، به تمرکز امکانات و فعالیتها در شهر میزبان انتقاد کرد و گفت آثار و فرصتهایی که در جریان برگزاری جشنواره در اختیار مخاطبان شهر میزبان قرار میگیرد، لزوماً به شهرهای دیگر منتقل نمیشود.
این پژوهشگر همچنین بر ضرورت استفاده از ظرفیت فناوریهای دیجیتال، اینترنت و شبکههای اجتماعی برای ایجاد ارتباط پایدار میان هنرمندان و مخاطبان در مناطق مختلف کشور تأکید کرد.
به اعتقاد او، فعالیتهای هنری و آموزشی میتوانند ابزار مؤثری برای ارتباط با نسل جدید باشند و سیاستگذاران باید بهجای نادیدهگرفتن ظرفیتهای موجود، از استعدادها و علاقهمندیهای هنرمندان و فعالان این حوزه حمایت کنند.
برومند: مسئله اصلی، فاصله میان تولید آثار و امکان دسترسی کودکان به آنهاست
در بخش دیگری از نشست، مرضیه برومند با تأکید بر ضرورت تمرکز بحث بر نابرابری در دسترسی به امکانات فرهنگی، توضیح داد که گروههای شرکتکننده در جشنواره لزوماً از نسل کودکان و نوجوانان نیستند، بلکه هنرمندان حرفهای، از جمله کارگردانان، بازیگران و طراحان، برای مخاطبان کودک و نوجوان اثر تولید میکنند.
او تأکید کرد که مسئله اصلی این است که آیا کودکان در سراسر کشور امکان دسترسی به این آثار را دارند یا خیر.
برومند با اشاره به وضعیت سالنهای تئاتر در شهرهای مختلف گفت حتی در شهرهای بزرگی مانند تهران، اصفهان و مشهد نیز همه کودکان به امکانات نمایشی دسترسی یکسان ندارند.
او همچنین با اشاره به فعالیت تماشاخانههای سیار کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان برای فراهمکردن امکان تماشای تئاتر در مناطق مختلف، تأکید کرد که چنین اقداماتی بهتنهایی کافی نیست و توسعه زیرساختهای ثابت و فراهمکردن امکان اجرای مستمر آثار نمایشی نیز ضرورت دارد.
دبیر جشنواره در ادامه به وضعیت سالنهای وابسته به کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان اشاره کرد و گفت اطلاعات جامع و دقیقی از تعداد سالنها و میزان فعالیت آنها در دست نیست و حتی برخی سالنهای موجود نیز ممکن است به دلیل کمبود امکانات یا مشکلات اجرایی، فعالیت مؤثری نداشته باشند.
او همچنین با تأکید بر اهمیت تئاتر و سینما در شکلگیری شخصیت کودکان، پرسشهایی درباره میزان دسترسی کودکان به سینمای کودک و امکان اکران آثار این حوزه در شهرهای مختلف مطرح کرد.
زیرساخت فرهنگی و نگاه سیاستگذاران به کودک
در پایان بحث، منصور ساعی با اشاره به نقش هنر در شکلگیری آرمانها، رؤیاها و افقهای ذهنی نسلها، مسئله توزیع ناعادلانه امکانات فرهنگی را به نوع نگاه نظام سیاستگذاری به کودک و نسل جدید مرتبط دانست.
او معتقد بود اگر هنر بهعنوان بستری برای شکلگیری آرمانها و رؤیاهای نسل جدید به رسمیت شناخته نشود، زیرساختهای فرهنگی، آموزش و بودجه مورد نیاز این حوزه نیز در اولویت قرار نخواهند گرفت و مشکلات موجود در کنار افزایش هزینهها تشدید میشوند.
ساعی همچنین با اشاره به حقوق فرهنگی کودکان در اسناد و کنوانسیونهای مرتبط، بر ضرورت فراهمکردن امکان مواجهه کودکان با آثار متنوع و مشارکت آنها در زندگی فرهنگی تأکید کرد.