مرضیه ادهم: مطالبهگری مردم میتواند به کاهش نابرابری فرهنگی در شهرستانها کمک کند
مرضیه ادهم، پژوهشگر حوزه فرهنگ و هنر، با تأکید بر اینکه نابرابری در توزیع امکانات فرهنگی صرفاً ناشی از تمرکز تصمیمگیریها و کمبود بودجه نیست، گفت: مطالبهگری از پایین به بالا و ایجاد احساس نیاز به محصولات و امکانات فرهنگی در میان مردم شهرستانها میتواند زمینهساز تغییر در این وضعیت باشد.
به گزارش اینتیتر، مرضیه ادهم در نشست تحلیلی «توزیع ناعادلانه امکانات فرهنگی کشور» که امروز شنبه ۳۰ آبان ۱۴۰۵ به بهانه سیویکمین جشنواره بینالمللی تئاتر کودک و نوجوان همدان برگزار شد، در پاسخ به پرسش خبرنگار اینتیتر درباره عوامل تداوم نابرابری فرهنگی در شهرستانها و نقش هنرمندان، پژوهشگران و رسانهها در تقویت مطالبهگری عمومی، به تجربه خود از فعالیت در پلتفرم کارزار اشاره کرد.
او با بیان اینکه در این پلتفرم روزانه هزاران مطالبه از شهرهای مختلف، از شهرستانهای کوچک تا موضوعات ملی، ثبت میشود، گفت: بارها شاهد بودهام که مطالبهگری از پایین به بالا میتواند به نتایج ملموسی منجر شود. بنابراین نباید تصور کرد که تغییر وضعیت موجود صرفاً از مسیر تصمیمگیریهای کلان امکانپذیر است.
نابرابری فرهنگی فقط مسئله کمبود بودجه نیست
این پژوهشگر با اشاره به اینکه عوامل مختلفی در شکلگیری و تداوم نابرابری فرهنگی نقش دارند، یکی از این عوامل را نوع نگاه ساختار حکمرانی به نوآوری و نهادهای مستقل دانست.
به گفته ادهم، ساختارهای حکمرانی ممکن است نسبت به فعالیتهایی که امکان کنترل کامل آنها را ندارند، نگاه محتاطانه یا محدودکننده داشته باشند. او در این زمینه به ماهیت فعالیتهای تئاتری اشاره کرد و توضیح داد که تئاتر فقط به زمان اجرای یک نمایش محدود نمیشود؛ بلکه فرایند تمرین، شکلگیری گروه، تعامل هنرمندان با مخاطبان و گفتوگوهایی که پس از اجرا شکل میگیرد، همگی بخشی از یک فعالیت فرهنگی و اجتماعی گستردهتر هستند.
او با مقایسه این وضعیت با فعالیت سازمانهای مردمنهاد، تشکلها و گروههای فعال در حوزه محیط زیست، بر ضرورت ایجاد ارتباط و اعتماد میان فعالان فرهنگی و نهادهای تصمیمگیر تأکید کرد.
ادهم در همین زمینه، هنرمندان و گروههای داوطلبی را که در مناطق محروم و آسیبدیده از ظرفیت تئاتر برای فرهنگسازی و کاهش آسیبهای اجتماعی استفاده میکنند، حلقههای واسط میان جامعه و سیاستگذاران دانست و گفت این افراد میتوانند به نهادهای مسئول نشان دهند که فعالیتهای فرهنگی الزاماً به معنای شکلگیری یک مطالبه سیاسی نیست و میتواند نتایج اجتماعی و فرهنگی مشخصی داشته باشد.
ضرورت ایجاد احساس نیاز به امکانات فرهنگی در شهرستانها
ادهم با تأکید بر اینکه تقویت مطالبهگری فرهنگی باید از جامعه محلی آغاز شود، گفت: لازم است در میان مردم هر منطقه این آگاهی و احساس نیاز ایجاد شود که تئاتر و سایر محصولات فرهنگی چه مزایایی برای زندگی آنها دارد.
او معتقد بود در برخی شهرستانها منابع و سرمایههای فرهنگی به دلیل اجرای برنامههای موازی و نبود مطالبه مشخص، به شکل مؤثری مورد استفاده قرار نمیگیرند. در مقابل، اگر مردم یک منطقه مطالبه روشنی برای دسترسی به تئاتر داشته باشند، امکان جلب حمایت اجتماعی، جذب حامی مالی و مشارکت هنرمندان بومی نیز افزایش پیدا میکند.
این پژوهشگر با اشاره به ظرفیت جشنوارههای فرهنگی و هنری برای تقویت چنین مطالبههایی پیشنهاد کرد که در جریان برگزاری جشنواره، نمونههای موفق مطالبهگری محلی نیز به نمایش گذاشته شوند.
به گفته او، اگر مخاطبان ببینند که یک شهرستان کوچک با مطالبهگری و تشکیل یک گروه منسجم توانسته است زمینه فعالیت یک گروه تئاتری یا اجرای عمومی یک نمایش را فراهم کند، این تجربه میتواند برای سایر مناطق نیز الهامبخش باشد.
ادهم همچنین استفاده از ظرفیت اینترنت و شبکههای اجتماعی را برای ایجاد ارتباط میان هنرمندان، فعالان فرهنگی و مخاطبان مناطق مختلف ضروری دانست و بر لزوم تبدیل رویدادهای فرهنگی به شبکههایی پایدار برای تبادل تجربه و پیگیری مطالبات تأکید کرد.
او با اشاره به تجربه موفق برخی کارزارهای مردمی در پیگیری مشکلات محلی، از جمله مسائل مربوط به جادهها و آنتندهی تلفن همراه، تأکید کرد که مطالبهگری اجتماعی میتواند به نتایج عملی منجر شود؛ هرچند این مسیر تدریجی است و نباید انتظار داشت مشکلات ساختاری در مدت کوتاهی برطرف شوند.
مطالبهگری فرهنگی نیازمند تغییر تدریجی است
این پژوهشگر در جمعبندی صحبتهای خود تأکید کرد که نه باید به تغییرات فوری و معجزهآسا امیدوار بود و نه باید به دلیل وجود موانع ساختاری از پیگیری مطالبات فرهنگی دست کشید.
او معتقد بود حتی در شرایطی که نگاه سیاستگذاران به برخی فعالیتهای مستقل فرهنگی با محدودیتهایی همراه است، همچنان میتوان از مسیر فعالیتهای محلی، شبکهسازی، مشارکت داوطلبانه و مطالبهگری عمومی تغییرات تدریجی ایجاد کرد.
در ادامه، مرضیه برومند نیز با تأکید بر اهمیت شکلگیری احساس نیاز در جامعه، به نمونههایی از علاقهمندی مردم به فعالیتهای فرهنگی و اجتماعی اشاره کرد و گفت برای ایجاد مطالبه عمومی، ابتدا باید این نیاز و علاقه در میان مردم شکل بگیرد.