«دختری که خواب را نوشید»؛ نمایشی که نمیشود بهآسانی فراموشش کرد
وقتی چند مکعب چوبی، چند متر پارچه و رؤیاهای یک دختر، از پرهزینهترین نمایشها تأثیرگذارتر میشوند
به گزارش اینتیتر، در سالهای گذشته نمایشهای بسیاری دیدهام؛ از تئاترهای ساده و کمهزینه گرفته تا تولیدات بزرگ با بازیگران شناختهشده، دکورهای عظیم و امکانات گسترده. اما کمتر نمایشی توانسته است آنگونه که «دختری که خواب را نوشید» بر من تأثیر گذاشت، تا این اندازه مرا با خود همراه کند.
برای تماشای یک نمایش کودک و نوجوان به تالار هنر رفتیم؛ اما هنگام خروج از سالن، تجربهای بسیار فراتر از آنچه انتظار داشتیم با خود آوردیم.
نمایشی که ما را خنداند، شگفتزده کرد، به رؤیا برد و سرانجام چنان تحت تأثیر قرار داد که اشکهایمان جاری شد.
این اتفاق تصادفی نبود.
پشت این تجربه، نمایشنامهای هوشمندانه از سید جواد رحیمزاده و کارگردانی خلاق محمد جهانپا قرار دارد؛ نمایشی که نشان میدهد برای خلق اثری ماندگار، بیش از امکانات پرهزینه، به اندیشه، شناخت مخاطب و تسلط بر زبان تئاتر نیاز داریم.
داستانی که تماشاگر را غافلگیر میکند
سلما دختری نوجوان است که خوابهای عجیبی میبیند. خوابهایی که گاهی آینده را پیشبینی میکنند و گاهی برای خودش و دوستانش دردسر میسازند.
او در مدرسه از خوابهایش میگوید، با مخالفتها و تمسخرها روبهرو میشود و حتی گاهی دیگران آرزو میکنند کاش دست از تعریف خوابهایش بردارد.
اما سلما فقط یک دختر خیالپرداز نیست.
زندگی او با داستانهای پدربزرگ ماهیگیرش، پری دریایی نقرهای، رازهای دریا و اتفاقاتی که مرز میان خواب و بیداری را از میان برمیدارند، گره خورده است.
وقتی هدیهای عجیب سبب میشود سلما دیگر خواب نبیند، همه چیز تغییر میکند.
از همینجا داستان مسیری غیرمنتظره پیدا میکند؛ مسیری که بهتر است پیش از تماشای نمایش چیزی بیشتر درباره آن ندانید.
فقط همین اندازه بگویم که وقتی نمایش تمام میشود، بسیاری از اتفاقات ساده و شیرین ابتدای داستان معنایی تازه پیدا میکنند.
این یکی از مهمترین موفقیتهای نمایشنامه است؛ نویسنده به مخاطب فرصت میدهد با شخصیتها زندگی کند، بخندد، خیالپردازی کند و آرامآرام به نقطهای برسد که معنای تمام آنچه دیده، دگرگون شود.
کارگردانی خلاق؛ هنر ساختن جهانهای بزرگ با امکانات کوچک
یکی از لذتبخشترین ویژگیهای این نمایش، طراحی صحنه آن است.
مجید بخششیان، طراح صحنه، با چند مکعب ساده توانسته فضاهای مختلفی خلق کند. همین مکعبها گاهی صندلیهای کلاس درساند، گاهی سکوی پرواز، گاهی بخشی از کشتی و حتی گاهی تلویزیونی که تنها با افزودن یک آنتن شکل میگیرد.
این همان جادوی اصیل تئاتر است؛ جایی که تماشاگر با تخیل خود به کاملشدن جهان نمایش کمک میکند.
محمد جهانپا بهخوبی از این امکانات بهره برده است. تغییر فضاها، جابهجایی بازیگران، استفاده از پارچهها و تورهای ماهیگیری و ترکیب حرکت با نور و موسیقی، باعث میشود صحنه پیوسته زنده بماند.
در یکی از زیباترین بخشها، پارچههای آبی به دریا تبدیل میشوند و پریهای دریایی از دل آن ظاهر میشوند؛ بیآنکه نیازی به سازههای پیچیده یا جلوههای پرهزینه باشد.
اینجا تخیل، جایگزین هزینه شده است؛ و نتیجه، تئاتری زنده و دیدنی است.
بازیگرانی که واقعاً بازی میکنند
یکی از نقاط قوت برجسته نمایش، بازیگری است؛ بهویژه بازیگران کمسنوسالی که حضورشان روی صحنه بههیچوجه صرفاً تزئینی نیست.
بازیگران کودک و نوجوان با انرژی، هماهنگی، تسلط بر حرکات و بیان نمایشی مناسب، شخصیتهایی باورپذیر خلق میکنند.
شخصیتهای مدرسه هرکدام ویژگی رفتاری خود را دارند و همین تفاوتها موجب میشود فضای کلاس، زنده و آشنا به نظر برسد.
در بعضی صحنهها، بازیگری فیزیکی و موقعیتهای طنز چنان خوب اجرا میشوند که تماشاگر بیاختیار با شخصیتها همراه میشود.
حضور بازیگران بزرگسال، از پدر و مادر سلما تا پدربزرگ ماهیگیر و معلمان مدرسه، نیز به تکمیل این جهان کمک میکند.
بهویژه شخصیت پدربزرگ و روایت او از پری دریایی، پلی میان زندگی روزمره و جهان خیال میسازد.
این نمایش نمونه خوبی از ظرفیت بازیگران نوجوان در یک تولید حرفهای است؛ ظرفیتی که با هدایت درست میتواند به نتیجهای فراتر از انتظار برسد.
طراحی حرکت؛ وقتی بدن بازیگران داستان میگوید
طراحی حرکات آنیا زارع از دیگر بخشهای درخشان اجراست.
حرکات گروهی، رقصهای نمایشی و آیینی، بازی با نوارها و پارچهها و حضور هماهنگ پریهای دریایی، فقط میانپردههایی برای سرگرمی نیستند، بلکه به روایت کمک میکنند.
در صحنههایی از نمایش، بدن بازیگران همان کاری را انجام میدهد که در بخشهای دیگر دیالوگ بر عهده دارد.
این ترکیبِ بازی، حرکت و موسیقی، ریتمی زنده به اجرا داده و از یکنواخت شدن روایت جلوگیری کرده است.
البته برخی حرکات پریهای دریایی ممکن است از نگاه بعضی تماشاگران کودک کمی اغراقآمیز به نظر برسد؛ اما این اغراق در مجموع با جهان فانتزی نمایش بیگانه نیست.
طراحی لباس، نور و موسیقی؛ جزئیاتی در خدمت قصه
محبوبه سلطانی در طراحی لباس، میان جهان مدرسه، زندگی خانوادگی سلما و فضای خیالانگیز دریا تمایز بصری مناسبی ایجاد کرده است.
لباسهای هماهنگ دانشآموزان، پوشش بومی پدر ماهیگیر، شخصیتپردازی ظاهری پدربزرگ و لباسهای درخشان پریهای دریایی، هرکدام به شناخت بهتر شخصیتها و موقعیتها کمک میکنند.
لباس معلم با نقش حروف و کلمات فارسی نیز از جزئیات قابلتوجه طراحی است.
نورپردازی مجید نخعیراد بهویژه در صحنههای دریا و رؤیا، به خلق فضاهای متفاوت کمک میکند. نور آبی در کنار پارچههای متحرک، دریا را پیش چشم تماشاگر میآورد و تغییر رنگها به تغییر حالوهوای داستان یاری میرساند.
موسیقی امید سنجر نیز در همراهی با حرکت و موقعیتهای عاطفی نقش مؤثری دارد.
آنچه در مجموع اهمیت دارد، هماهنگی این عناصر است. در این نمایش کمتر احساس میشود طراحی صحنه، نور، لباس یا حرکت صرفاً برای نمایش تواناییهای فنی به کار رفتهاند؛ بیشتر آنها در خدمت پیشبرد جهان داستان هستند.
نمایشی برای کودک، نوجوان و بزرگسال
یکی از پرسشهای همیشگی درباره تئاتر کودک و نوجوان این است که آیا بزرگسالان همراه کودکان هم میتوانند از آن لذت ببرند؟
«دختری که خواب را نوشید» برای من پاسخی روشن به این پرسش بود.
این نمایش در لایه نخست، داستانی جذاب درباره دوستی، رؤیا، مدرسه و خیالپردازی است؛ اما در لایههای عمیقتر، مخاطب بزرگسال را نیز با پرسشهایی درباره زندگی، آینده، فقدان و ارزش رؤیاهای کودکان روبهرو میکند.
از این منظر، اثر فقط برای سرگرم کردن کودکان ساخته نشده است. مخاطب را جدی میگیرد و به توانایی او برای فهم تدریجی مفاهیم اعتماد میکند.
در عین حال، شدت عاطفی پایان نمایش ایجاب میکند خانوادهها هنگام انتخاب آن برای کودکان کمسنتر، به آمادگی عاطفی فرزندشان نیز توجه داشته باشند.
پایانی که اشک را به چشم میآورد
درباره پایان نمایش عمداً چیزی نمینویسم.
فقط میتوانم از تجربه خودم بگویم.
سالهاست نمایشهای بسیاری دیدهام. حتی بهتازگی یک تولید نمایشی بزرگ و پرهزینه را تماشا کردم که با وجود امکانات گسترده و حضور بازیگران شناختهشده، نتوانست به اندازه این نمایش ساده و خلاقانه مرا تحت تأثیر قرار دهد.
در پایان «دختری که خواب را نوشید»، ما فقط تماشاگر یک داستان نبودیم؛ با شخصیتها همراه شده بودیم و سرنوشتشان برایمان اهمیت پیدا کرده بود.
وقتی پرده پایانی شکل گرفت، اشکهایمان جاری شد.
این احساس حاصل تحمیل اندوه به تماشاگر نبود؛ دستکم در تجربه من، نتیجه همراهی تدریجی با داستانی بود که توانسته بود شخصیتهایش را در ذهن و قلب مخاطب زنده کند. و شاید این بزرگترین موفقیت یک نمایش باشد.
سخن آخر؛ این فرصت کوتاه را از دست ندهید
«دختری که خواب را نوشید» برای من یکی از تأثیرگذارترین تجربههای تماشای تئاتر کودک و نوجوان در سالهای اخیر بود.
اثری که با نمایشنامهای حسابشده، بازیگران توانمند، طراحی حرکت خلاقانه، صحنهآرایی ساده اما هوشمندانه و پایانی فراموشنشدنی نشان میدهد تئاتر کودک و نوجوان میتواند هم سرگرمکننده باشد، هم عمیق و هم از نظر هنری ارزشمند.
البته هیچ اجرایی از امکان نقد و اصلاح بینیاز نیست؛ اما امتیاز اصلی این نمایش، انسجام نسبی عناصر هنری در خدمت یک تجربه انسانی قدرتمند است.
از خانوادهها، مربیان، معلمان، فعالان فرهنگی و بهویژه دستاندرکاران تولید آثار کودک و نوجوان دعوت میکنم فرصت تماشای این نمایش را از دست ندهند.
بعضی نمایشها را میبینیم و فراموش میکنیم؛ بعضی دیگر پس از خروج از سالن تازه در وجودمان آغاز میشوند. «دختری که خواب را نوشید» برای من از دسته دوم بود.
اطلاعات تماشا و بلیت
نمایش: دختری که خواب را نوشیدنویسنده: سید جواد رحیمزادهکارگردان: محمد جهانپاتهیهکننده: مرتضی اسدیمرامتولید: خانه نمایش امید
مکان: تالار هنر، تهران، خیابان مفتح جنوبی، خیابان ورزندهساعت اجرا: ۱۸:۰۰مدت اجرا: محدود؛ حدود یک هفته باقی مانده است.
قیمت اعلامشده: ۲۳۰ هزار تومان بهجای ۳۰۰ هزار تومان
تخفیف ویژه ۳۰ درصدی انجمن تخصصی کودک و رسانه: با فرض اعمال تخفیف بر قیمت ۲۳۰ هزار تومانی، مبلغ نهایی هر بلیت ۱۶۱ هزار تومان خواهد بود.
تهیه بلیت:https://www.tiwall.com/p/dokhtari.khabnooshid
هماهنگی و اطلاعات: ۰۹۹۱۷۸۶۸۰۳۷
پیش از خرید، شرایط اعمال تخفیف ویژه انجمن را استعلام کنید.
محمود علیپورمدیر عامل انجمن تخصصی کودک و رسانه