چرا نسخه «مهار چین» به بن‌بست رسید؟

کد خبر : ۴۷۹۷۰۴
چرا نسخه «مهار چین» به بن‌بست رسید؟

چرا راهبرد فشار حداکثری واشنگتن علیه چین نه‌تنها پکن را مهار نکرده، بلکه جهان را در یک «چرخه مرگبار ناامنی» گرفتار کرده است؟ پژوهشگر ارشد مؤسسه کوئینسی در تحلیلی صریح علیه جنگ‌طلبان واشنگتن هشدار می‌دهد که اصرار بر نسخه «پیروزی مطلق بر چین» و نادیده گرفتن دیپلماسی بر سر تایوان، بدون همراهی کشورهای جنوب جهانی، در حال تبدیل کردن بازدارندگی آمریکا به جرقه‌ای برای یک رویارویی تمام‌عیار است.

به گزارش اینتیتر به نقل از نشریه ریسپانسیبل، مایکل دی. سواین، پژوهشگر ارشد حوزه شرق آسیا در مؤسسه کوئینسی

استیت کرفت،  مقاله‌ای که میرا رپ‌هوپر و الی رتنر، دو مقام پیشین دولت جو بایدن، در ۱۶ نوامبر با عنوان «قمار چین ترامپ نتیجه معکوس داده است» در روزنامه نیویورک‌تایمز منتشر کردند، نمونه دیگری از رویکردی است که طی سال‌های اخیر در بخش مهمی از رسانه‌ها و محافل سیاست خارجی آمریکا درباره چین رواج یافته است. در این روایت، پکن به‌طور فزاینده‌ای به تهدیدی جدی تبدیل می‌شود، واشنگتن در واکنش به آن به اندازه کافی قاطع نیست و تنها راه بازگرداندن ثبات، افزایش مستمر قدرت نظامی آمریکا و متحدانش و تشدید فشار بر چین است.

مشکل اصلی این رویکرد، نادیده گرفتن تعامل متقابل سیاست‌های واشنگتن و پکن در شکل‌گیری تهدیدهای امنیتی است. در این چارچوب، کمتر بررسی می‌شود که چگونه اقدامات هر طرف می‌تواند نگرانی‌های طرف مقابل را تشدید کند و آیا در کنار بازدارندگی نظامی، اطمینان‌بخشی متقابل و تعهدات قابل راستی‌آزمایی می‌توانند خطر درگیری را کاهش دهند و زمینه صلح و رونق پایدار را فراهم کنند.

از رقابت راهبردی تا ضرورت پیروزی بر چین

این نگاه از اواخر سال ۲۰۱۷ و با پذیرش رقابت راهبردی به‌عنوان چارچوب اصلی سیاست آمریکا در قبال چین برجسته شد. در آوریل ۲۰۲۴ نیز مقاله مت پاتینگر و مایک گالاگر در نشریه فارن‌افرز با عنوان «هیچ جایگزینی برای پیروزی وجود ندارد»، این رویکرد را صریح‌تر بیان کرد. عنوان فرعی مقاله تأکید داشت که رقابت آمریکا با چین باید با پیروزی واشنگتن پایان یابد، نه صرفاً مدیریت شود. در این برداشت، تلاش برای تثبیت روابط دو کشور می‌تواند موفقیت آمریکا در برابر جاه‌طلبی‌های پکن را به خطر بیندازد.

در سال‌های بعد، پیشنهادهای سیاستی متنوعی بر همین مبنا مطرح شد. ست جونز در وال‌استریت ژورنال خواستار افزایش چشمگیر هزینه‌های دفاعی آمریکا برای احیای قدرت بازدارندگی در برابر چین شد. در فارن‌افرز، کرت کمپبل و راش دوشی بر تجمیع توانمندی‌های متحدان برای مقابله با قدرت چین تأکید کردند؛ الی رتنر و نیک دنبی پیشنهاد دادند از آسیب‌پذیری‌های پکن بهره‌برداری شود و مایکل بکلی و هال برندز نیز افزایش حضور نظامی آمریکا در مناطق پیشرو، بسیج صنعتی و هماهنگی بیشتر با متحدان را ضروری دانستند. اوان برادن مونتگمری و توشی یوشیهارا نیز در نشریه واشنگتن کوارترلی گزینه‌های گسترده‌تری برای مقابله با فشار چین، از جمله احتمال تشدید تنش علیه اهدافی در خاک اصلی این کشور، مطرح کردند.

گزارشی از مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی آمریکا به سرپرستی جونز نیز توصیه کرد تولید صنعتی آمریکا برای مقابله با چین و روسیه در وضعیت آماده‌باش جنگی قرار گیرد. اگرچه نویسندگان این آثار در همه دیدگاه‌ها یکسان نیستند و برخی از آنها خطر تشدید تنش، اشتباهات واشنگتن یا ضرورت دیپلماسی را نیز به رسمیت می‌شناسند، محور اصلی پیشنهادهایشان تقویت بازدارندگی، محدودسازی توانمندی‌های چین و سازمان‌دهی فشار مشترک علیه پکن است.

آیا فشار بیشتر واقعاً رفتار چین را تغییر می‌دهد؟

در این ادبیات، چین به‌عنوان چالشی فزاینده برای امنیت، رفاه اقتصادی و نفوذ بین‌المللی آمریکا معرفی می‌شود؛ چالشی که در شدیدترین روایت‌ها حتی موجودیت نظم جهانی موسوم به «نظم مبتنی بر قواعد به رهبری آمریکا» را تهدید می‌کند. جاه‌طلبی‌های پکن نیز چنان تثبیت‌شده و تغییرناپذیر فرض می‌شوند که مقاومت بیشتر، تقریباً تنها راه اثرگذاری بر رفتار چین تلقی می‌شود. در چنین چارچوبی، هرگونه انعطاف‌پذیری اغلب به‌منزله تشویق پکن به اقدامات تهاجمی‌تر تفسیر می‌شود؛ بدون آنکه میان امتیازدهی یک‌جانبه و اطمینان‌بخشی متقابل تفاوت کافی گذاشته شود.

به اعتقاد این پژوهشگر آمریکایی، هرچند محافل واشنگتن برای نگرانی خود درباره گسترش توان نظامی چین و تحولات تایوان استدلال‌هایی مطرح می‌کنند، اما شناسایی این رفتارها به‌تنهایی علت شکل‌گیری آنها، حدود جاه‌طلبی‌های پکن یا مناسب‌ترین واکنش آمریکا را روشن نمی‌کند. همچنین کاهش برتری نظامی آمریکا نسبت به چین الزاماً به این معنا نیست که تنها راه بازدارندگی مؤثر، بازگرداندن برتری مطلق نظامی واشنگتن است.

مقاله رپ‌هوپر و رتنر نمونه‌ای از این مسئله است. نویسندگان، تداوم رفتارهای قاطعانه چین را به سیاست‌های سازش‌کارانه ترامپ نسبت می‌دهند و برای اثبات این ادعا به فشار پکن علیه ژاپن، رزمایش‌های نظامی اطراف تایوان و گسترش تأسیسات نظامی چین اشاره می‌کنند. با این حال، این شواهد بیش از آنکه ثابت کنند انعطاف‌پذیری آمریکا موجب رفتار چین شده، تداوم رویکرد فشارآمیز پکن را نشان می‌دهند.

چرخه ناامنی و ضرورت اطمینان‌بخشی متقابل

رقابت آمریکا و چین ماهیتی تعاملی دارد. هر طرف اقدامات خود را دفاعی و ضروری می‌داند، اما واکنش طرف مقابل را نشانه‌ای از نیت تهاجمی تلقی می‌کند. استقرار نیروهای نظامی به استقرارهای متقابل منجر می‌شود، محدودیت‌های فناوری با اقدامات تلافی‌جویانه و تلاش برای حذف وابستگی‌ها پاسخ داده می‌شود و پیام‌های سیاسی درباره تایوان، نمایش‌های نظامی و فشارهای متقابل را تشدید می‌کند.

پکن مسئول رفتارهای خود است، اما واشنگتن نیز باید بررسی کند که سیاست‌هایش چه تأثیری بر تصمیم‌های چین می‌گذارند. افزایش مستمر فشار، بدون توجه به ناامنی‌هایی که این سیاست ایجاد می‌کند، ممکن است همان رفتارهایی را تقویت کند که هدف از مقابله با آنها جلوگیری از وقوعشان است. در این چارچوب، بازدارندگی باید به پکن اطمینان دهد که اقدامات تهاجمی به نتیجه نخواهد رسید؛ اما اطمینان‌بخشی نیز باید نشان دهد که خویشتن‌داری چین با پاسخ متقابل آمریکا روبه‌رو خواهد شد و می‌تواند نتایجی بهتر از رقابت فزاینده و حاصل‌جمع صفر به همراه داشته باشد.

معمای تایوان و ضرورت بازتعریف رابطه واشنگتن و پکن

یکی دیگر از مشکلات راهبرد فشار حداکثری، دشواری همراه کردن همه کشورها با اولویت‌های واشنگتن است. بسیاری از کشورهای جنوب جهانی و حتی برخی متحدان آمریکا تمایلی ندارند روابط خود با پکن را صرفاً در چارچوب رقابت راهبردی واشنگتن تعریف کنند. این کشورها ممکن است با برخی اقدامات چین مخالف باشند، اما هم‌زمان برای تجارت، سرمایه‌گذاری و همکاری دیپلماتیک با پکن ارزش زیادی قائل‌ هستند. بنابراین، هشدارهای بیشتر درباره تهدید چین لزوماً آنها را به پیوستن به جبهه‌ای ضدچینی متقاعد نمی‌کند.

برای دستیابی به ثبات راهبردی، واشنگتن و پکن باید بازدارندگی معتبر را با اطمینان‌بخشی متقابل، خویشتن‌داری قابل راستی‌آزمایی و سازوکارهای عملی پیشگیری و مدیریت بحران همراه کنند. در موضوع تایوان، پیشنهاد مطرح‌شده این است که آمریکا اعلام کند همچنان از هرگونه راه‌حل مسالمت‌آمیز و عاری از اجبار که مورد حمایت آزادانه دو سوی تنگه باشد، استقبال می‌کند. در مقابل، نویسنده پیشنهاد می‌کند پکن نیز در سطح ریاست‌جمهوری بر پرهیز از تعیین ضرب‌الاجل برای اتحاد مجدد تأکید کند و از تحرکات نظامی خود بکاهد.

بازدارندگی بدون دیپلماسی؛ مسیری پرخطر

تکرار تحلیل‌هایی که عمدتاً بر افزایش فشار و تضعیف چین تمرکز دارند، فضای بحث عمومی در آمریکا را محدود می‌کند. پرسش‌های اساسی‌تری باید در مرکز این بحث قرار گیرد: هدف نهایی از رقابت با چین چه نوع رابطه سیاسی است؟ کدام تهدیدها به مقاومت قاطع نیاز دارند؟ کدام نگرانی‌ها را می‌توان با تعهدات متقابل کاهش داد و در چه حوزه‌هایی امکان همکاری واقعی وجود دارد؟ ادامه تدوین راهبردهایی برای مهار و تضعیف چین، بدون توجه کافی به اطمینان‌بخشی متقابل و امکان همزیستی سازنده، می‌تواند تلاش برای جلوگیری از جنگ را به مجموعه‌ای از اقداماتی تبدیل کند که احتمال وقوع آن را افزایش می‌دهند.

نظرات بینندگان