دیپلماسی در دقیقه نود؛ آیا ونس می‌تواند مانع جنگ دوباره با ایران شود؟
آمریکا هم‌زمان با تقویت نظامی در خاورمیانه و بررسی گزینه‌های حمله جدید به ایران، از طریق جی‌دی ونس و میانجی‌گری قطر مسیر مذاکره را نیز دنبال می‌کند. اختلاف بر سر شروط هسته‌ای، لغو تحریم‌ها، محاصره دریایی و تضمین توقف حملات، مانع اصلی توافق است. تجربه حملات پیشین در جریان مذاکرات و نگرانی از هدف قرار گرفتن زیرساخت‌های خلیج فارس، احتمال گسترش دور تازه جنگ را افزایش داده است.
به گزارش اینتیتر، الجزیره در گزارشی نوشت: هم‌زمان با افزایش تحرکات نظامی آمریکا در خاورمیانه، تلاش‌های دیپلماتیک برای جلوگیری از آغاز دور تازه حملات علیه ایران نیز ادامه دارد. در حالی که گزارش‌ها از بررسی گزینه‌های نظامی جدید در کاخ سفید و تدوین برنامه‌های مشترک واشنگتن و تل‌آویو برای حمله احتمالی پس از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر حکایت دارند، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهور آمریکا، پیشنهاد مذاکره مستقیم با مقام‌های ایرانی را مطرح کرده است. بازگشت میانجی‌های قطری به تهران نیز نشان می‌دهد که مسیر دیپلماسی همچنان باز است، هرچند اختلافات عمیق و بی‌اعتمادی متقابل، دستیابی به توافق را دشوار کرده است.
آماده‌سازی نظامی واشنگتن؛ گزینه حمله دوباره روی میز ترامپ
بر اساس گزارش وال‌استریت ژورنال، برد کوپر، فرمانده فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام)، روز پنجشنبه گزینه‌های احتمالی ازسرگیری حملات نظامی علیه ایران را به دونالد ترامپ ارائه کرده است. هم‌زمان، نیویورک‌تایمز گزارش داده که آمریکا و اسرائیل برنامه‌های مشترکی برای حمله به ایران پس از انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر تدوین کرده‌اند.
در همین راستا، واشنگتن سامانه‌های پدافند هوایی و ذخایر مهمات خود را در منطقه افزایش داده و بخشی از نیروهایش را از پایگاه‌هایی که در برابر حملات تلافی‌جویانه ایران آسیب‌پذیر هستند، خارج کرده است. همچنین شبکه تلویزیونی کان اسرائیل گزارش داده است که روز پنجشنبه ۱۰ فروند هواپیمای ترابری نظامی آمریکا در پایگاه‌های عوودا و نواتیم در منطقه نقب فرود آمده‌اند و هواپیماهای دیگری نیز به اردن، عربستان سعودی و قطر اعزام شده‌اند. کریس مورفی، سناتور دموکرات آمریکا که درباره برنامه‌های نظامی جدید توجیه شده است، این تحرکات را اقدامی بسیار خطرناک توصیف کرده و نسبت به پیامدهای ویرانگر تشدید درگیری‌ها هشدار داده است.
پیشنهاد مذاکره جی‌دی ونس؛ تلاش برای جلوگیری از حملات جدید
در مقابل تحرکات نظامی، کانال دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن همچنان فعال است. بر اساس گزارش واشنگتن‌پست، جی‌دی ونس پیشنهاد کرده است به‌صورت مستقیم با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران دیدار و درباره پایان جنگ مذاکره کند. این پیشنهاد که روز یکشنبه از طریق میانجی‌های قطری به رضایی منتقل شده، بر آغاز مذاکرات مستقیم با محوریت برنامه هسته‌ای ایران تأکید دارد.
همچنین روز جمعه میانجی‌های قطری بار دیگر به تهران بازگشتند تا در مذاکراتی هماهنگ‌شده با آمریکا، زمینه دستیابی به توافق را فراهم کنند. روزبه پارسی، پژوهشگر مسائل ایران در دانشگاه لوند سوئد، ونس را یکی از چهره‌های معتدل‌تر در دولت ترامپ در قبال ایران توصیف کرده است. با این حال، او معتقد است مواضع ونس تاکنون نتوانسته تأثیر تعیین‌کننده‌ای بر تصمیم‌های رئیس‌جمهور آمریکا داشته باشد.
انتخابات آمریکا؛ زمان‌بندی احتمالی برای تصمیم نظامی ترامپ
در حالی که واشنگتن خواهان آغاز مذاکرات با محوریت برنامه هسته‌ای ایران است، تهران مجموعه‌ای از شروط را برای پیشرفت گفت‌وگوها مطرح کرده است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی اعلام کرده است که پیشرفت مذاکرات به تحقق هفت شرط ایران بستگی دارد.
از جمله مهم‌ترین این شروط می‌توان به لغو تحریم‌ها، پایان محاصره دریایی بنادر ایران، ارائه تضمین برای توقف حملات آمریکا و اسرائیل و آزادسازی دارایی‌های بلوکه‌شده ایران اشاره کرد. قالیباف همچنین تأکید کرده است که رویکرد تشویق و تنبیه آمریکا تأثیری بر مواضع ایران نخواهد داشت.
انتخابات میان‌دوره‌ای سوم نوامبر یکی از عوامل مؤثر بر محاسبات سیاسی و نظامی واشنگتن محسوب می‌شود. جی دی ونس روز پنجشنبه در گفت‌وگو با شبکه فاکس‌نیوز اعلام کرد که ترامپ هرگز اجازه نخواهد داد درگیری با ایران به جنگی بی‌پایان تبدیل شود. پل ماسگریو، استاد دانشگاه جورج‌تاون در قطر، نیز معتقد است واشنگتن ممکن است برای تحمیل شرایط خود به تهران، ابتدا به حملات نظامی گسترده‌تری متوسل شود.
یکی از مهم‌ترین موانع دستیابی به توافق، سابقه حملات نظامی آمریکا و اسرائیل در جریان مذاکرات پیشین است. در ۱۳ ژوئن ۲۰۲۵، اسرائیل دو روز پیش از دور ششم مذاکرات ایران و آمریکا در عمان، حملات گسترده‌ای را علیه تأسیسات هسته‌ای و نظامی ایران آغاز کرد. آمریکا نیز در ۲۲ ژوئن همان سال تأسیسات هسته‌ای نطنز، فردو و اصفهان را بمباران کرد.
در سال جاری نیز حملات آمریکا و اسرائیل در ۲۸ فوریه، تنها دو روز پس از مذاکرات ژنو انجام شد؛ مذاکراتی که عمان از پیشرفت قابل توجه در آن خبر داده بود. یک روز پیش از حملات، وزیر امور خارجه عمان اعلام کرده بود ایران با کاهش ذخایر هسته‌ای خود به پایین‌ترین سطح ممکن موافقت کرده است. مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور ایران نیز در ماه سپتامبر اعلام کرد که تهران به دلیل حملات انجام‌شده در جریان مذاکرات گذشته، دیگر اعتماد سابق را به گفت‌وگو با واشنگتن ندارد.
تنگه هرمز و زیرساخت‌های خلیج فارس؛ نگرانی از جنگی گسترده‌تر
بی‌اعتمادی تهران به واشنگتن، اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات و ادامه محاصره دریایی، از مهم‌ترین موانع توافق به شمار می‌روند. آندریاس کریگ، استاد مطالعات امنیتی در کینگز کالج لندن معتقد است ایران خواهان لغو سریع تحریم‌ها و محاصره دریایی است؛ زیرا نگران است اجرای تدریجی توافق به آمریکا فرصت دهد از تعهدات خود عقب‌نشینی کند.
او همچنین هشدار داده است که در صورت ازسرگیری جنگ، حملات ایران می‌تواند زیرساخت‌های حیاتی کشورهای خلیج فارس را نیز هدف قرار دهد و تهدیدی بی‌سابقه برای امنیت منطقه ایجاد کند. در مجموع، تحرکات نظامی آمریکا، تلاش‌های میانجی‌گرانه قطر، شروط تهران و اختلافات داخلی در دولت ترامپ، آینده جنگ را در وضعیتی نامشخص قرار داده است؛ وضعیتی که نتیجه آن به تصمیم‌های سیاسی و میزان آمادگی طرفین برای پذیرش توافق بستگی خواهد داشت.
