تقابل ترامپ و کنگره؛ سلاح وتو تا کجا کارساز است؟
پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای، تقابل کاخ سفید و کنگره را وارد مرحله تازه‌ای کرده است. ترامپ با تأکید بر استفاده از حق وتو، نشان داده قصد عقب‌نشینی ندارد؛ اما دموکرات‌ها می‌توانند از ابزارهای نظارتی و بودجه‌ای برای محدود کردن برنامه‌های دولت استفاده کنند. اختلاف دو حزب بر سر هزینه‌های زندگی، بیمه درمانی و مهاجرت نیز همچنان پابرجاست. در نهایت، این انتخابات علاوه بر افزایش فشار بر ترامپ، رقابت بر سر آینده حزب جمهوری‌خواه و انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ را تشدید کرده است.
به گزارش اینتیتر به نقل از فرارو، پیروزی گسترده دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای و به دست آوردن اکثریت در هر دو مجلس سنا و نمایندگان، واشنگتن را در آستانه مرحله تازه‌ای از تقابل سیاسی قرار داده است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، حتی پیش از آغاز فعالیت کنگره جدید، با انتشار تصویری از یک کلاه قرمز با واژه «وتو»، نشان داد که آماده است در برابر برنامه‌های قانون‌گذاری دموکرات‌ها از اختیارات قانونی خود استفاده کند.
این تصویر که از نظر طراحی به کلاه‌های تبلیغاتی معروف ترامپ با شعار «آمریکا را دوباره عظمت ببخشیم» شباهت داشت، حامل پیامی سیاسی نیز بود: رئیس‌جمهور قصد ندارد به‌سادگی در برابر اکثریت جدید کنگره عقب‌نشینی کند. با این حال، پرسش اصلی این است که آیا استفاده مکرر از حق وتو می‌تواند مانع اجرای برنامه‌های دموکرات‌ها شود یا در نهایت به افزایش نارضایتی عمومی از ترامپ و جمهوری‌خواهان خواهد انجامید؟
اختلاف نظر جمهوری‌خواهان و دموکرات‌ها درباره معنای پیروزی انتخاباتی
برخی چهره‌های حزب جمهوری‌خواه معتقدند نتیجه انتخابات به معنای محدود شدن کامل اختیارات ترامپ نیست. از این دیدگاه، رئیس‌جمهور همچنان از اختیارات گسترده قوه مجریه برخوردار است و در بسیاری از حوزه‌ها می‌تواند بدون مراجعه مستقیم به کنگره تصمیم‌گیری کند. با این حال، محدودیت اصلی دولت در مسائل مالی و بودجه‌ای نمایان خواهد شد؛ زیرا اجرای طرح‌های بزرگ و تأمین منابع مالی آن‌ها به همکاری مجلس نمایندگان و سنا نیاز دارد. بر اساس این ارزیابی، اگر دموکرات‌ها نتوانند در انتخابات ریاست‌جمهوری آینده پیروز شوند، ترامپ همچنان قادر خواهد بود تا پایان دوره خود از اختیارات قانونی‌اش استفاده کند.
در سوی مقابل، برخی چهره‌های حزب دموکرات نتیجه انتخابات را نشانه نارضایتی گسترده مردم از سیاست‌های ترامپ می‌دانند. آنان به تغییر گرایش سیاسی در برخی ایالت‌هایی اشاره می‌کنند که برای دهه‌ها پایگاه جمهوری‌خواهان محسوب می‌شدند و این تحولات را نشانه اعتراض رأی‌دهندگان به عملکرد دولت در دو سال گذشته توصیف می‌کنند.
از این منظر، افزایش قیمت نفت و کالاها، بالا رفتن هزینه‌های زندگی و جنگ با ایران در شکل‌گیری نارضایتی عمومی نقش داشته است. این گروه معتقدند رأی‌دهندگان خواهان بازگشت توازن میان قوا و مشارکت بیشتر کنگره در تصمیم‌گیری‌های مهم کشور هستند.
حق وتو؛ ابزار قدرتمند رئیس‌جمهور، اما نه بدون محدودیت
بر اساس قانون اساسی آمریکا، رئیس‌جمهور می‌تواند با استفاده از حق وتو، مصوبات کنگره را رد کند. با این حال، کنگره در صورت دستیابی به اکثریت دوسوم آرا در هر دو مجلس می‌تواند وتوی رئیس‌جمهور را بی‌اثر کند؛ امری که به حمایت شماری از جمهوری‌خواهان نیز نیاز خواهد داشت. ترامپ همچنین می‌تواند در چارچوب اختیارات قانونی خود فرمان‌های اجرایی صادر کند، هرچند این فرمان‌ها نیز ممکن است با نظارت کنگره و رسیدگی قضایی مواجه شوند.
آیا ترامپ می‌تواند با وتوی مکرر، دموکرات‌ها را تحت فشار بگذارد؟
نماینده دیدگاه جمهوری‌خواهان استفاده از حق وتو را اقدامی قانونی و در چارچوب اختیارات رئیس‌جمهور دانست. بر اساس این استدلال، اگر دموکرات‌ها نتوانند به اکثریت دوسوم دست پیدا کنند، امکان عبور از وتوی ترامپ را نخواهند داشت. در این بحث همچنین به دو نوع وتو اشاره شد: وتوی عادی که رئیس‌جمهور با رد یک مصوبه اعمال می‌کند و وتوی جیبی که در شرایط مشخصی، در صورت پایان یافتن دوره فعالیت کنگره و امضانشدن لایحه در مهلت قانونی، می‌تواند مانع تبدیل آن به قانون شود.
از نگاه جمهوری‌خواهان، دموکرات‌ها نیز ممکن است با ایجاد مانع در برابر برنامه‌های دولت، در نهایت مسئولیت ناکامی‌های سیاسی را بر عهده بگیرند. بر همین اساس، رأی‌دهندگان در انتخابات بعدی عملکرد هر دو حزب را ارزیابی خواهند کرد. در مقابل، این پرسش مطرح است که آیا استفاده مکرر از حق وتو، به‌جای تقویت موقعیت ترامپ، این تصویر را در افکار عمومی ایجاد نمی‌کند که رئیس‌جمهور در برابر نهادهای دیگر حکومت مانع‌تراشی می‌کند؟
اختلاف بر سر آینده حزب جمهوری‌خواه و حمایت از ترامپ
یکی از محورهای مهم تحلیل، میزان وفاداری جمهوری‌خواهان به ترامپ پس از شکست انتخاباتی بود. برخی چهره‌های جمهوری‌خواه مدعی‌اند بر اساس نظرسنجی‌هایی که به آن‌ها استناد می‌کنند، حدود ۹۸ درصد اعضای این حزب همچنان از ترامپ حمایت می‌کنند. از این دیدگاه، عامل اصلی شکست جمهوری‌خواهان از دست رفتن پایگاه سنتی حزب نبوده، بلکه نارضایتی رأی‌دهندگان مستقل و میانه‌رو از افزایش قیمت‌ها و شرایط اقتصادی نقش تعیین‌کننده‌تری داشته است.
با این حال، حتی در میان مدافعان ترامپ نیز ضرورت بازنگری در برخی سیاست‌های حزب جمهوری‌خواه مطرح شده است. در این ارزیابی، از دست رفتن مجلس نمایندگان قابل پیش‌بینی بود، اما شکست در سنا نشان داد مشکلات حزب عمیق‌تر از آن چیزی است که تصور می‌شد و جمهوری‌خواهان باید عملکرد خود را به‌طور جدی بازبینی کنند. اختلافات سیاسی و فرهنگی دو حزب نیز از دیگر محورهای این بحث بود. مخالفت جمهوری‌خواهان محافظه‌کار با سقط جنین و برخی سیاست‌های مرتبط با حقوق و هویت جنسیتی، بخشی از شکاف عمیق میان دو جریان سیاسی آمریکا را نشان می‌دهد.
در مقابل، دموکرات‌ها معتقدند ترامپ نه‌تنها سیاست‌های حزب جمهوری‌خواه را تحت تأثیر قرار داده، بلکه در مواردی آن را به سمت مواضع شخصی خود سوق داده است. در همین زمینه، به مخالفت برخی چهره‌های رسانه‌ای و سیاسی محافظه‌کار از جمله تاکر کارلسون، با سیاست‌های رئیس‌جمهور اشاره شده است؛ موضوعی که می‌تواند نشانه‌ای از وجود نارضایتی حتی در درون حزب جمهوری‌خواه باشد.
بیمه درمانی و هزینه‌های زندگی؛ محور اصلی رقابت دو حزب
از دیدگاه دموکرات‌ها، باید نظامی جامع‌تر برای تأمین خدمات درمانی ایجاد شود تا شهروندان، به‌ویژه افراد کم‌درآمد و طبقه متوسط بتوانند بدون تحمل هزینه‌های سنگین به پزشک و خدمات درمانی دسترسی داشته باشند. در این چارچوب، عملکرد دولت ترامپ در زمینه ارائه جایگزینی برای طرح بیمه درمانی باراک اوباما، موسوم به «اوباماکر»، مورد انتقاد قرار گرفته است. منتقدان می‌گویند دولت جمهوری‌خواه نتوانسته جایگزین مناسبی برای این طرح ارائه کند و آزادی عمل شرکت‌های سودمحور نیز به افزایش هزینه‌های بیمه منجر شده است.
در سوی مقابل، نماینده دیدگاه جمهوری‌خواهان با وجود انتقاد شدید از طرح اوباماکر، پذیرفت که بسیاری از آمریکایی‌ها به خدمات درمانی مقرون‌به‌صرفه نیاز دارند. او با اشاره به تجربه شخصی خود گفت هزینه بیمه درمانی خانواده‌اش چند برابر شده است و ابراز امیدواری کرد ترامپ و دموکرات‌ها بتوانند درباره راه‌حلی مشترک به توافق برسند. سلامت و هزینه‌های درمانی، با وجود اختلافات ایدئولوژیک دو حزب، می‌تواند یکی از حوزه‌های مهم مذاکره میان کاخ سفید و کنگره جدید باشد.
مهاجرت و شکاف‌های اجتماعی؛ دو روایت متفاوت از سیاست ترامپ
از دیگر اولویت‌های دموکرات‌ها، مقابله با آنچه آنان آزار و پیگرد مهاجران و شهروندان آمریکایی با ریشه‌های لاتین، آفریقایی و غیرسفیدپوست میخوانند، عنوان شده است. دموکرات‌ها تأکید دارند که در کنار حمایت از طبقات کم‌درآمد و متوسط، با سیاست‌های مهاجرتی دولت ترامپ نیز مقابله خواهند کرد. در مقابل، جمهوری‌خواهان این انتقادها را رد می‌کنند و معتقدند رئیس‌جمهور باید بر اساس قانون با افراد برخورد کند. آنان همچنین از سیاست‌های سخت‌گیرانه‌تر مرزی دفاع کرده و مدعی هستند ورود گسترده مهاجران در دوره دولت دموکرات‌ها مشکلاتی ایجاد کرده است. این اختلاف نشان می‌دهد مهاجرت، در کنار مسائل اقتصادی و درمانی، همچنان یکی از مهم‌ترین محورهای تقابل دو حزب در کنگره جدید خواهد بود.
آیا پیروزی دموکرات‌ها در انتخابات میان‌دوره‌ای می‌تواند مقدمه‌ای برای بازپس‌گیری کاخ سفید در انتخابات ریاست‌جمهوری سال ۲۰۲۸ باشد؟ از نگاه دموکرات‌ها، هدف اصلی حزب در مقطع کنونی پاسخ دادن به مطالبات مردم است از جمله می توان به کاهش هزینه‌های زندگی، بهبود دسترسی به خدمات درمانی و حمایت از طبقات کم‌درآمد و متوسط اشاره کرد. آنان تأکید دارند که رأی‌دهندگان با نتیجه انتخابات اخیر نارضایتی خود را از سیاست‌های ترامپ نشان داده‌اند و انتظار دارند رئیس‌جمهور برای تصمیم‌گیری‌های مهم با کنگره مشورت کند.
در سوی دیگر، جمهوری‌خواهان نیز ضرورت بازبینی در سیاست‌های حزب را پذیرفته‌اند، اما معتقدند پایگاه اصلی حزب همچنان از ترامپ حمایت می‌کند. از این منظر، انتخابات ریاست‌جمهوری ۲۰۲۸ مهم‌ترین آزمون آینده جمهوری‌خواهان خواهد بود و شکست در آن می‌تواند پیامدهای سنگینی برای این حزب داشته باشد.
از نگاه جمهوری‌خواهان، رئیس‌جمهور به دلیل در اختیار داشتن قوه مجریه و حق وتو همچنان از قدرت بیشتری برخوردار است و این وضعیت تا زمانی که دموکرات‌ها نتوانند کاخ سفید را در انتخابات ریاست‌جمهوری آینده به دست آورند، تغییر اساسی نخواهد کرد. اما دموکرات‌ها تأکید دارند که قدرت نهایی در آمریکا متعلق به مردم است و نتیجه انتخابات اخیر نشان داده شهروندان از سیاست‌های ترامپ رضایت ندارند. از این دیدگاه، نتیجه انتخابات هشداری به رئیس‌جمهور است که نمی‌تواند بدون توجه به کنگره و خواست عمومی، به‌تنهایی درباره مسائل مهم کشور تصمیم بگیرد.
