اروپا در حال بررسی طرح دریافت هزینه داوطلبانه از کشتیها در تنگه هرمز؛ مخالفت عمان با عوارض اجباری
اروپا در حال بررسی طرحی است که بر اساس آن امکان دریافت هزینه برای برخی خدمات ناوبری در تنگه هرمز فراهم شود؛ اما این هزینهها تنها در صورت داوطلبانه بودن و با تأیید سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) قابل اجرا خواهد بود. همزمان، ایران، عمان و آمریکا مذاکرات جداگانهای درباره آینده مدیریت این آبراه راهبردی و امنیت کشتیرانی در آن دنبال میکنند.
به گزارش اینتیتر، کشورهای اروپایی در حال بررسی پیشنهادهایی هستند که میتواند زمینه دریافت هزینه بابت خدمات ناوبری در تنگه هرمز را فراهم کند؛ مشروط بر اینکه این مبالغ بهصورت اجباری از کشتیها دریافت نشود و مورد تأیید سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) قرار گیرد.
به گزارش گاردین، دیوید لمی، معاون نخستوزیر بریتانیا، هشدار داد که اعمال هرگونه عوارض اجباری برای عبور کشتیها از تنگه هرمز پیامدهای بسیار منفی خواهد داشت. با این حال، برخی اعضای کابینه بریتانیا معتقدند دریافت هزینه برای خدمات مشخص ناوبری در آبراههای طبیعی، مشابه آنچه در تنگه مالاکا و کانال مانش اجرا میشود، از نظر حقوق بینالملل امکانپذیر است.
درخواست آمریکا از ایران درباره تنگه هرمز
همزمان، مقامهای آمریکایی از ایران خواستهاند بهصورت رسمی اعلام کند که تنگه هرمز برای عبور کشتیها باز است و دیگر شناورهای تجاری در این مسیر هدف حمله قرار نخواهند گرفت.
به گفته این مقامها، اختلافات داخلی در ساختار قدرت ایران، دستیابی و پایبندی به توافقهای مربوط به امنیت تنگه را با دشواری روبهرو کرده است.
دونالد ترامپ نیز روز جمعه در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد که آتشبس موقت را «پایانیافته» میداند، اما مذاکرات برای دستیابی به توافقی دائمی همچنان ادامه خواهد یافت.
او ساعاتی بعد بار دیگر ایران را تهدید کرد و نوشت: «اگر ایران برای ترور من اقدامی انجام دهد، هزار موشک آماده شلیک به سمت جمهوری اسلامی ایران است.»
طرح مشترک عمان برای الگوبرداری از تنگه مالاکا
پیشنهادی که با الهام از سازوکار مدیریت تنگه مالاکا تهیه شده، توسط عمان و با همکاری حقوقدانان بریتانیایی تدوین شده است.
مسقط اعلام کرده آماده است کارشناسان حقوقی خود را برای تشریح جزئیات این طرح به تهران اعزام کند.
رسانههای دولتی ایران نیز گزارش دادند که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز شنبه راهی عمان خواهد شد تا درباره تنگه هرمز و امنیت کشتیرانی گفتوگو کند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، اعلام کرد این سفر ادامه رایزنیهایی است که طی یک تا دو ماه گذشته میان تهران و مسقط آغاز شده و محور اصلی آن تنگه هرمز و ایمنی تردد دریایی خواهد بود.
مخالفت عمان و قطر با عوارض اجباری
عمان که بخش عمده آبهای قابل کشتیرانی تنگه هرمز را در اختیار دارد، با دریافت عوارض اجباری مخالفت کرده است.
مجید الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، نیز هشدار داد واگذاری کنترل تنگه به ایران برخلاف حقوق بینالملل دریایی، به معنای گروگان گرفتن امنیت کشتیرانی توسط جریانهای تندرو خواهد بود.
با این حال، برخی دیپلماتها معتقدند دیدگاههای متفاوتی در داخل ایران وجود دارد.
به گفته یکی از دیپلماتها، بخشی از سپاه پاسداران بر این باور است که آمریکا در ماه فوریه حملهای غیرقانونی علیه ایران انجام داده و بنابراین دلیلی برای پایبندی کامل به حقوق بینالملل دریاها وجود ندارد؛ در مقابل، گروه دیگری از مقامهای ایرانی خواهان همکاری و حلوفصل اختلافات از مسیر دیپلماتیک هستند.
ایران تحت فشار برای شفافسازی طرح خود
کشورهای منطقه نیز از ایران خواستهاند مشخص کند آیا هزینههای پیشنهادی برای عبور کشتیها ماهیتی داوطلبانه خواهند داشت یا در عمل به عوارض اجباری تبدیل میشوند.
سفارت ایران در لندن اعلام کرده از پیشنهادهای مستقلی که توسط «گروه پژوهش سیاست انرژی» تهیه شده، استقبال میکند.
این گزارش تأکید میکند دریافت هزینه شفاف برای ارائه خدمات ناوبری در قالب یک سازوکار منطقهای میتواند همکاری میان کشورهای ذینفع را افزایش دهد و نباید آن را صرفاً بهعنوان عوارض عبور کشتیها تلقی کرد.
تأکید عمان بر آزادی عبور کشتیها
نماینده عمان در نشست شورای سازمان بینالمللی دریانوردی در لندن اعلام کرد حق عبور ترانزیتی از تنگههایی که برای کشتیرانی بینالمللی استفاده میشوند، طبق حقوق بینالملل تضمین شده و دریافت عوارض برای صرف عبور کشتیها با این اصول سازگار نیست.
او در عین حال گفت عمان از بررسی سازوکارهای داوطلبانه برای ارائه خدماتی مانند افزایش ایمنی دریانوردی، حفاظت از محیط زیست، کاهش خطر آلودگی و آمادگی بیشتر برای مقابله با حوادث دریایی استقبال میکند.
الگوی تنگه مالاکا
پشت این پیشنهاد، تجربه مدیریت مشترک تنگه مالاکا قرار دارد؛ آبراهی که اقیانوس هند را به اقیانوس آرام متصل میکند.
طبق گزارش ارائهشده به شورای IMO، سالانه بیش از ۱۲۰ هزار کشتی از تنگه مالاکا و سنگاپور عبور میکنند.
این سازوکار طی سالهای گذشته به بستری مشترک برای مدیریت خطرات، توسعه فناوری و حفاظت از محیط زیست تبدیل شده و هزینههای آن عمدتاً از طریق کمکهای داوطلبانه کشورهایی مانند ژاپن تأمین میشود.
اختلاف در شورای سازمان بینالمللی دریانوردی
در نشست لندن، ائتلافی از کشورهای اروپایی و حوزه خلیج فارس خواستار تصویب قطعنامهای در محکومیت اقدامات ایران علیه کشتیهای عبوری از تنگه هرمز شد.
اما روسیه و چین از این قطعنامه حمایت نکردند.
روسیه اعلام کرد متن ارائهشده ریشههای اصلی بحران را نادیده گرفته و چین نیز آن را یکجانبه و فراتر از اختیارات سازمان بینالمللی دریانوردی دانست.
جزئیات تفاهمنامه ایران و آمریکا
بر اساس تفاهمنامهای که ماه گذشته در چارچوب مذاکرات آتشبس میان تهران و واشنگتن امضا شد، ایران متعهد شده بود به مدت ۶۰ روز برای عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز بدون دریافت هزینه همکاری کند.
همچنین پیشبینی شده بود پس از رفع موانع فنی و نظامی، عبور عادی کشتیهای تجاری ظرف ۳۰ روز از سر گرفته شود.
آمریکا تأکید کرده است این تفاهمنامه به معنای الزام کشتیها به دریافت مجوز از ایران یا حرکت صرفاً در مسیرهای تعیینشده توسط تهران نیست.
در مقابل، این سند ایران را متعهد کرده درباره سازوکار بلندمدت مدیریت تنگه هرمز با عمان مذاکره کند.
نیروی دریایی سپاه پاسداران نیز اعلام کرده از نگاه این نیرو، تعهدات مندرج در تفاهمنامه بهطور کامل اجرا شده است.
اختلاف بر سر مسیر عبور کشتیها
دبیرکل سازمان بینالمللی دریانوردی اعلام کرده بود ایران در ابتدا با استفاده از مسیر جنوبی تنگه برای خروج هزاران دریانورد گرفتار موافقت کرده بود، اما بعداً از این تصمیم عقبنشینی کرد و در نتیجه اجرای این طرح متوقف شد.
با وجود این، فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) همچنان کشتیهای تجاری را به استفاده از مسیر جنوبی تشویق میکند و مدعی است از اوایل ماه مه تاکنون عبور بیش از ۸۰۰ کشتی تجاری و انتقال حدود ۳۸۰ میلیون بشکه نفت خام از این کریدور راهبردی را تسهیل کرده است.
در مقابل، نیروی دریایی سپاه اعلام کرده است: «بیگانگان هیچ نقشی در این سرزمین یا تنگه هرمز ندارند.»
در حال حاضر، دیپلماتها در تلاشاند مشخص کنند که آیا ایران صرفاً برای مدیریت ترافیک کشتیها بر استفاده از مسیر شمالی نزدیک سواحل خود اصرار دارد یا اینکه همه شناورها را ملزم میکند برای استفاده از مسیر جنوبی نیز از «سازمان تنگه خلیج فارس» ایران مجوز دریافت کنند.
