تغییر ناگهانی مواضع ترامپ در نشست ناتو، متحدان آمریکا را نگران کرد؛ از حمله لفظی تا تمجید از ائتلاف
مواضع متناقض و تغییرات ناگهانی دونالد ترامپ در نشست سران ناتو در آنکارا، نگرانی متحدان آمریکا را افزایش داده است. رئیسجمهور آمریکا که در آغاز اجلاس بهشدت از ناتو، برخی کشورهای اروپایی و حتی اوکراین انتقاد میکرد، تنها چند ساعت بعد از «وحدت» و «فضای مثبت» در میان اعضای این ائتلاف سخن گفت؛ رفتاری که تحلیلگران آن را نشانهای از بیثباتی راهبردی واشنگتن میدانند.
به گزارش اینتیتر، رابطه دونالد ترامپ با متحدان آمریکا در سازمان پیمان آتلانتیک شمالی (ناتو) هرگز رابطهای بدون تنش نبوده است، اما عملکرد او در نشست سالانه این ائتلاف در آنکارا، حتی برای ناظران آشنا با سبک سیاستورزی ترامپ نیز غیرمنتظره و متناقض بود.
براساس گزارش گاردین، ترامپ سهشنبه گذشته در حالی وارد پایتخت ترکیه شد که آشکارا از شکست آتشبس موقت میان ایران و آمریکا خشمگین بود و هشدار میداد در صورت ادامه شرایط، حملات و اقدامات نظامی بیشتری انجام خواهد شد.
او در نشست خبری مشترک با مارک روته، دبیرکل ناتو، رهبران ایران را که تنها دو هفته قبل «بسیار منطقی» توصیف کرده بود، این بار «افرادی بیمار» و «اراذل» خواند.
اما انتقادهای ترامپ تنها متوجه ایران نبود. او ناتو را نیز بهشدت مورد حمله قرار داد و از عملکرد اعضای این ائتلاف، از جمله بریتانیا، به دلیل آنچه «همراهی نکردن با آمریکا در جنگ با ایران» خواند، انتقاد کرد.
ترامپ همچنین بار دیگر ادعای خود درباره گرینلند را مطرح کرد؛ سرزمینی که بخشی از پادشاهی دانمارک محسوب میشود. او حتی خواستار قطع روابط تجاری آمریکا با اسپانیا شد، زیرا دولت سوسیالیست این کشور حاضر نشده بود با اهداف جدید ناتو برای افزایش بودجه دفاعی موافقت کند.
تغییر کامل موضع تنها چند ساعت بعد
با این حال، تنها چند ساعت پس از این اظهارات تند، ترامپ پس از دیدار با همان رهبرانی که به آنها حمله کرده بود، لحن کاملاً متفاوتی در پیش گرفت.
او گفت: «در آن جلسه محبت زیادی وجود داشت» و تأکید کرد تاکنون هیچ نشست ناتویی به اندازه این اجلاس برای او مثبت نبوده است.
ترامپ همچنین این تغییر رویکرد را نسبت به ولودیمیر زلنسکی، رئیسجمهور اوکراین، نیز نشان داد؛ شخصی که پیشتر بارها از او انتقاد کرده بود.
رئیسجمهور آمریکا این بار از زلنسکی بهعنوان رهبری «باهوش و خلاق» یاد کرد که توانسته کشورش را در جنگ با روسیه حفظ کند؛ جنگی که ترامپ در گذشته بارها مواضعی نزدیکتر به ولادیمیر پوتین درباره آن اتخاذ کرده بود.
چرا ترامپ ناگهان تغییر موضع داد؟
تحلیلگران معتقدند بخشی از این تغییر رفتار به رابطه شخصی ترامپ با رجب طیب اردوغان، رئیسجمهور ترکیه، بازمیگردد.
ترامپ سالهاست از اردوغان تمجید میکند و در نشست مشترک با او نیز گفت اگر اجلاس ناتو در ترکیه برگزار نمیشد، شاید اصلاً در آن شرکت نمیکرد.
او تأکید کرد روابطش با ترکیه «بسیار عالی» است و افزود:
«گاهی با سرسختترین افراد، مانند اردوغان، بهترین رابطه را داری و گاهی حتی با ضعیفترین افراد هم نمیتوانی کنار بیایی، چون احترامی برای آنها قائل نیستی.»
نقش اردوغان در آرام کردن فضای اجلاس
ایان لسر، پژوهشگر صندوق مارشال آلمان که در این اجلاس حضور داشت، معتقد است رابطه نزدیک ترامپ و اردوغان باعث شد فضای پرتنش نشست از کنترل خارج نشود.
به گفته او، ترامپ تمایل داشت اردوغان بتواند این اجلاس را یک موفقیت سیاسی برای خود معرفی کند و همین مسئله بر رفتار رئیسجمهور آمریکا تأثیر گذاشت.
لسر افزود ترامپ برخلاف بسیاری از سیاستمداران، روابط بینالملل را بیشتر از دریچه شخصیت رهبران کشورها میبیند تا از زاویه ائتلافها و نهادهای بینالمللی.
تمجیدهای دبیرکل ناتو نیز بیتأثیر نبود
تحلیلگران همچنین معتقدند مارک روته، دبیرکل ناتو، با تمجیدهای مکرر از ترامپ در تغییر فضای اجلاس نقش مهمی داشت.
روته بارها از ترامپ بهخاطر وادار کردن کشورهای اروپایی به افزایش بودجه دفاعی تشکر کرده و او را عامل تقویت ناتو معرفی کرده است.
چارلز کوپچان، استاد روابط بینالملل دانشگاه جورجتاون و مشاور پیشین کاخ سفید، میگوید این پیام احتمالاً در نشست غیرعلنی رهبران ناتو نیز بارها تکرار شده و باعث شده ترامپ احساس کند سیاستهایش نتیجه داده است.
تغییر نگاه به زلنسکی؛ نشانهای از ناامیدی از پوتین؟
به باور برخی کارشناسان، نرمتر شدن موضع ترامپ نسبت به اوکراین ممکن است ناشی از ناامیدی او از ولادیمیر پوتین باشد؛ زیرا رئیسجمهور روسیه تاکنون امتیاز قابل توجهی برای پایان جنگ ارائه نکرده است.
همچنین نزدیک شدن به انتخابات میاندورهای کنگره آمریکا میتواند بر تصمیمات ترامپ تأثیرگذار باشد؛ زیرا حمایت از اوکراین همچنان در میان بخشی از نمایندگان کنگره اهمیت دارد.
اروپا همچنان نگران آینده ناتو است
با وجود پایان نسبتاً آرام اجلاس، بسیاری از تحلیلگران معتقدند حملات لفظی مکرر ترامپ به متحدان آمریکا، اعتماد کشورهای اروپایی را نسبت به واشنگتن کاهش داده است.
با این حال، چارلز کوپچان معتقد است ناتو همچنان از نظر عملیاتی قدرتمند باقی مانده است.
او میگوید: «با وجود تمام اظهارات تند ترامپ، ناتو همچنان پابرجاست و حدود ۸۰ هزار نیروی آمریکایی هنوز در اروپا مستقر هستند.»
به گفته کارشناسان، تغییر اصلی در آینده ناتو این خواهد بود که کشورهای اروپایی نقش پررنگتری در مدیریت این ائتلاف بر عهده خواهند گرفت؛ زیرا متعهد شدهاند هزینههای دفاعی خود را تا سال ۲۰۲۵ به ۵ درصد تولید ناخالص داخلی برسانند.
بحران اصلی؛ بلاتکلیفی راهبردی آمریکا
کوپچان در پایان تأکید میکند مشکل اصلی صرفاً شخص ترامپ نیست، بلکه نبود یک راهبرد ثابت در سیاست خارجی آمریکاست.
او میگوید: «آمریکا دیگر سیاست خارجی باثباتی ندارد. با هر انتخابات ریاستجمهوری، راهبرد کلان این کشور کاملاً تغییر میکند.»
به باور او، همین بیثباتی باعث شده متحدان سنتی آمریکا، از آلمان گرفته تا ژاپن، دیگر نتوانند با اطمینان روی تضمینهای امنیتی واشنگتن حساب کنند و ناچار باشند خود را برای بدترین سناریوها آماده کنند.
