بنبست آمریکا در تنگه هرمز؛ سردرگمی دولت ترامپ بحران را عمیقتر کرده است
با ادامه درگیریها میان آمریکا و ایران، تحلیلگران معتقدند دولت دونالد ترامپ نهتنها به هدف خود برای بازگشایی تنگه هرمز نزدیک نشده، بلکه تصمیمهای متناقض، تغییر مواضع مکرر و نبود راهبرد مشخص، بحران را پیچیدهتر کرده است. در حالی که تنشها در خلیج فارس ادامه دارد، نگرانیها درباره افزایش قیمت نفت، رکود اقتصاد جهانی و آینده امنیت این آبراه راهبردی بیش از گذشته افزایش یافته است.
به گزارش اینتیتر، دونالد ترامپ با ادامه حملات علیه ایران، وارد مرحلهای پیچیدهتر از رویارویی با تهران شده است؛ مرحلهای که دو طرف را بیش از هر زمان دیگری از تفاهمنامهای که ۱۷ ژوئن برای کاهش تنشها امضا شده بود، دور کرده است.
براساس گزارش گاردین، به اعتقاد تحلیلگران، همانگونه که در آغاز این بحران نیز مشاهده شد، اهداف و راهبردهای دولت آمریکا همچنان با ابهام، تغییر مواضع روزانه و اظهاراتی همراه است که گاه تنها چند ساعت بعد نادرست بودن آنها آشکار میشود.
هدف کوتاهمدت واشنگتن، بازپسگیری کنترل تنگه هرمز از ایران عنوان شده و به نظر میرسد ترامپ برای دستیابی به این هدف، آماده گسترش عملیات نظامی فراتر از سواحل جنوبی ایران باشد.
با این حال، ادامه درگیریها میتواند قیمت نفت را به حدود ۹۰ دلار در هر بشکه برساند؛ موضوعی که ممکن است هزینه سیاسی سنگینی برای ترامپ در انتخابات میاندورهای آمریکا به همراه داشته باشد و دو سال پایانی ریاستجمهوری او را با ضعف سیاسی بیشتری مواجه کند.
پیشنهاد جنجالی دریافت عوارض از کشتیها
یکی از نشانههای آشفتگی راهبردی در دولت آمریکا، پیشنهاد ترامپ برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز بود؛ پیشنهادی که تنها چند ساعت بعد کنار گذاشته شد.
این عقبنشینی باعث شد مشخص نباشد واشنگتن اساساً چه برنامهای برای مدیریت آینده این آبراه مهم بینالمللی در نظر دارد.
کارشناسان میگویند مدلهای قابل اجرا، از جمله الگوهای مورد استفاده در تنگه مالاکا یا تنگههای بسفر و داردانل، پیشتر در سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) بررسی شدهاند و ایران و عمان نیز آمادگی گفتوگو درباره این گزینهها را دارند، اما آمریکا تاکنون هیچ طرح مشخصی ارائه نکرده است.
مخالفت گسترده با طرح ترامپ
کاخ سفید در نشستهای خبری روز سهشنبه تأکید کرده بود که طرح دریافت ۲۰ درصد عوارض از کشتیها، پیشنهادی جدی است و ترامپ مدتها درباره آن فکر کرده است.
اما تنها چند ساعت بعد، به دنبال مخالفت گسترده شرکتهای کشتیرانی، اعضای دولت آمریکا و کشورهای منطقه، این طرح کنار گذاشته شد.
تحلیلگران معتقدند مطرح شدن چنین پیشنهادی برای آمریکا که همواره از آزادی کشتیرانی بهعنوان یکی از اصول نظم بینالمللی دفاع کرده، از نظر سیاسی بسیار هزینهساز بوده است.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز پیشتر اعلام کرده بود دریافت عوارض از کشتیهای عبوری با قوانین بینالمللی سازگار نیست.
همچنین شورای ۴۰ عضوی سازمان بینالمللی دریانوردی هفته گذشته با تصویب قطعنامهای تأکید کرد که عبور از تنگه هرمز باید بدون هرگونه عوارض یا هزینه اضافی باقی بماند.
آمریکا همچنان بدون راهحل مشخص
با کنار گذاشته شدن طرح دریافت عوارض، گزینههای باقیمانده پیش روی ترامپ نیز چندان امیدوارکننده به نظر نمیرسند.
به باور ناظران، بزرگترین ضعف سیاسی رئیسجمهور آمریکا این است که همچنان برای بازگشایی تنگه هرمز مجبور به استفاده از نیروی نظامی است؛ آبراهی که تا پیش از خروج آمریکا از مذاکرات و آغاز حملات علیه ایران، برای کشتیهای تجاری باز بود.
اکنون و پس از چندین ماه جنگ، آمریکا در موقعیتی دشوارتر از آغاز بحران قرار گرفته است.
براساس گزارشها، حدود شش هزار ملوان همچنان در منطقه تنگه هرمز گرفتار هستند و کنترل این آبراه همچنان در اختیار ایران باقی مانده است.
در چنین شرایطی، تحقق هدف تعیینشده در تفاهمنامه ایران و آمریکا برای دستیابی به توافق درباره برنامه هستهای ایران تا ۱۷ اوت، بسیار دور از دسترس به نظر میرسد.
ادامه حملات و افزایش هزینههای جنگ
در همین حال، ایران همچنان توان نظامی خود را حفظ کرده و حملات به پایگاههای آمریکا در کویت، اردن و بحرین را ادامه داده است.
برآوردهای دولت آمریکا نشان میدهد هزینههای این جنگ، همراه با خسارت واردشده به پایگاههای نظامی، به حدود ۱۰۰ میلیارد دلار رسیده است.
ترامپ هنگام امضای تفاهمنامه با ایران اذعان کرده بود که راهحل نظامی به اهداف موردنظر نرسیده است.
او در آن زمان هشدار داده بود اگر تنگه هرمز برای مدت طولانی بسته بماند، اقتصاد جهان ممکن است وارد رکود شود و گفته بود نمیخواهد رئیسجمهوری باشد که رکود اقتصادی در کارنامهاش ثبت شود.
اختلافنظر درباره ادامه جنگ
با وجود این، حامیان ادامه درگیری همچنان بر مواضع خود پافشاری میکنند.
راب مالی، مذاکرهکننده پیشین هستهای آمریکا، معتقد است هر دو طرف تصور میکنند توان تحمل هزینههای تشدید تنش را دارند و تلاش میکنند این موضوع را به طرف مقابل ثابت کنند.
در آمریکا، گروهی از سیاستمداران همچنان بر این باورند که تشدید محاصره دریایی ایران، در نهایت صادرات نفت این کشور را متوقف کرده و تهران را وادار به عقبنشینی خواهد کرد.
در ایران نیز محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکرهکننده ارشد، ضمن کنار گذاشتن برخی منتقدان داخلی، همچنان با فشارهای سیاسی برای توضیح درباره ادامه مذاکرات با آمریکا مواجه است؛ کشوری که به گفته منتقدان، به توافقهای رسمی پایبند نبوده است.
انتقاد از راهبرد آمریکا
فیلیپ گوردون، مشاور پیشین امنیت ملی آمریکا، نیز از عملکرد دولت ترامپ انتقاد کرده و گفته است اگر واشنگتن نمیخواست ایران کنترل تنگه هرمز را در اختیار داشته باشد، نباید در تفاهمنامه پذیرفته میشد که ایران مسئول تأمین امنیت عبور کشتیها باشد.
به گفته او، حملات ایران به کشتیها غیرقابل قبول است، اما دولت آمریکا نیز هرگز بهروشنی مشخص نکرد در مقابل امتیازهای اقتصادی وعده دادهشده به ایران، چه انتظاراتی از تهران دارد.
عمان: تهدید اصلی امنیت خلیج فارس از خارج منطقه است
در همین حال، سید بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان، در یادداشتی در روزنامه لوموند سیاست آمریکا در قبال ایران را مورد انتقاد قرار داد.
او نوشت راهبرد مبتنی بر افزایش هزینههای نظامی، گسترش پایگاههای آمریکا در خلیج فارس و اتکا به حضور نظامی فرامنطقهای، با وجود هزینههای سنگین، دستاورد واقعی نداشته است.
به اعتقاد وزیر خارجه عمان، جنگ اخیر نشان داده سیاست مهار ایران شکست خورده و بزرگترین تهدیدهای امنیت خلیج فارس نه از داخل منطقه، بلکه از تصمیمهایی ناشی میشود که خارج از منطقه، بهویژه در تلآویو، اتخاذ میشوند.
