نیویورکتایمز و مهندسی روایت علیه زیرساختهای ایران
گزارش نیویورکتایمز درباره ارتباط احتمالی پروژههای آبی ایران با زیرساختهای موشکی، با انتقادهایی نسبت به اعتبار شواهد و پیامدهای امنیتی آن مواجه شده است. کاوه مدنی این ادعا را مبتنی بر حدس و گمان دانسته و هشدار داده که ارتباط دادن صرفِ نزدیکی جغرافیایی سدها و تأسیسات نظامی، میتواند به تهدید زیرساختهای غیرنظامی آب منجر شود. در همین حال، قالیباف تهدید کرده در صورت هدف قرار گرفتن زیرساختهای آبی ایران، تهران نیز تأسیسات نزدیک به پایگاههای آمریکا و اسرائیل را دارای کاربری دوگانه تلقی خواهد کرد.
به گزارش اینتیتر به نقل از فرارو، روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی به قلم صنم ماحوزی و اریکا سولومون مدعی شده است که گسترش سدها، تونلها و خطوط انتقال آب در برخی مناطق ایران، ممکن است با توسعه زیرساختهای نظامی و موشکی ایران ارتباط داشته باشد. این گزارش با اشاره به حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تأسیسات موشکی در مناطقی که در مجاورت برخی پروژههای آبی قرار دارند، احتمال میدهد بخشی از این زیرساختها برای پشتیبانی از فعالیتهای نظامی احداث شده باشند.
کاوه مدنی، فعال محیط زیست، در توئیتی در واکنش به این گزارش نوشت: «حدس و گمان، مدرک نیست. نزدیکی جغرافیایی دو متغیر، دلیلی بر وجود رابطه علت و معلولی میان آنها نیست. حتی کسانی که به ایران حمله کردند، چنین ادعاهایی درباره ارتباط سدها با موشکها مطرح نکردهاند! این روایت تقلیلگرایانه و جنجالآفرین، مصداق روزنامهنگاری غیرمسئولانه است که میتواند پیامدهای خطرناکی برای زیرساختهای غیرنظامی آب داشته باشد.»
گزارش نیویورکتایمز درباره ارتباط احتمالی سدها و پروژههای انتقال آب ایران با برنامه موشکی، نمونهای از تلاش رسانهای برای گسترش دامنه تهدیدات ادعایی علیه جمهوری اسلامی و فراهمکردن زمینه ذهنی برای هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی کشور است. محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران، تهدید کرده است که ایران به حمله متقابل اقدام خواهد کرد. او گفت در صورت حمله به زیرساختهای آبی، از نظر ایران هر «سد، بندر یا نیروگاهی که در نزدیکی یک پایگاه آمریکایی یا اسرائیلی قرار دارد، دارای کاربری دوگانه» بوده و میتواند هدف حملات باشد.
البته این گزارش از منظر کارشناسی و منطقی، یک مغلطه کلاسیک است. یک شهر موشکی برخلاف کارخانه فولاد، نیازی به مخازن عظیم آب و ساخت سد ندارد. ساخت سد و ایجاد دریاچه و رودخانه در یک منطقه، اصل بنیادین «مخفی بودن» پایگاههای نظامی زیرزمینی را کاملاً نقض میکند. شهرهای موشکی برای تأمین برق به شبکه سراسری متکی نیستند و از سیستمهای تولید برق مستقل و داخلی (با استفاده از سوختهای موجود) بهره میبرند.
از فرضیهای اثباتنشده تا روایت امنیتی
محور اصلی گزارش نیویورکتایمز بر این ادعا استوار است که برخی پروژههای آبی ایران در مناطقی احداث شدهاند که نزدیکی آنها به تأسیسات موشکی، احتمال وجود اهداف نظامی پشت توسعه این زیرساختها را مطرح میکند. در واقع، گزارش مذکور هیچ سند قطعی ارائه نمیکند که نشان دهد سدهای مورد اشاره با هدف پشتیبانی از برنامه موشکی احداث شدهاند یا منابع آب و برق آنها بهطور مشخص در اختیار تأسیسات نظامی قرار گرفته است. حتی کارشناسان نیز تأکید کردهاند که بسیاری از سدها کارکردهای اساسی غیرنظامی از جمله تأمین آب شرب، کشاورزی و تولید برق دارند.
یکی از مهمترین پیامدهای چنین روایتهایی، تغییر تدریجی تعریف زیرساختهای غیرنظامی در فضای رسانهای و سیاسی غرب است. هنگامی که سدها، نیروگاهها، شبکههای انتقال آب و سایر تأسیسات عمومی بهعنوان اجزایی از شبکه پشتیبانی نظامی معرفی میشوند، زمینه برای گسترش دامنه اهداف حملات نظامی فراهم میشود. این روند در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که آمریکا و اسرائیل طی ماههای اخیر، برنامه موشکی و زیرساختهای دفاعی ایران را بهعنوان یکی از اهداف اصلی عملیات نظامی خود معرفی کردهاند. در چنین فضایی، هرگونه روایت رسانهای درباره ارتباط احتمالی میان زیرساختهای غیرنظامی و توان نظامی ایران، میتواند به ایجاد چارچوبی برای توجیه حملات بعدی کمک کند.
مسئله اصلی این است که اگر صرف نزدیکی جغرافیایی یک سد به یک تأسیسات نظامی برای طرح ادعای ارتباط میان آنها کافی باشد، همین منطق را میتوان درباره بسیاری از زیرساختهای عمومی در کشورهای مختلف به کار گرفت. در این صورت، مرز میان اهداف نظامی و غیرنظامی بهشدت مبهم خواهد شد و امنیت زیرساختهایی که مستقیماً با زندگی مردم ارتباط دارند، در معرض تهدید قرار میگیرد.
گزارش نیویورکتایمز را باید در چارچوب گستردهتر جنگ روایتها علیه ایران بررسی کرد؛ جنگی که در کنار عملیات نظامی، تحریمهای اقتصادی و فشارهای سیاسی، تلاش دارد برداشت افکار عمومی از ماهیت و اهداف جمهوری اسلامی را تحت تأثیر قرار دهد. در این چارچوب، رسانههای غربی با برجستهسازی موضوعاتی مانند برنامه موشکی، فعالیتهای منطقهای و زیرساختهای دفاعی ایران، تلاش میکنند تصویر کشور را بهعنوان یک تهدید امنیتی بازنمایی کنند. در چنین فضایی، حتی مسائل مرتبط با توسعه زیرساختهای عمومی نیز میتوانند در قالب روایتهای امنیتی بازتعریف شوند.