فوتبال مردمی در چین اوج گرفته، اما آیا رؤیای ابرقدرت شدن محقق میشود؟
لیگهای آماتور فوتبال در چین طی دو سال گذشته با استقبال کمسابقه مردم روبهرو شدهاند و حتی در برخی مسابقات بیش از ۶۰ هزار تماشاگر را به ورزشگاه کشاندهاند. با این حال، کارشناسان معتقدند نبود ساختار پایه و مسیر مشخص برای پرورش استعدادها همچنان بزرگترین مانع تبدیل چین به یکی از قدرتهای فوتبال جهان است.
به گزارش اینتیتر، وقتی مایکل اوون، ستاره پیشین فوتبال انگلیس، به استان گوئیژو در جنوبغربی چین سفر کرد، احتمالاً تجربهای کاملاً متفاوت از زندگی روزمره خود داشت؛ از نوشیدن آبمیوه گل رز گرفته تا خوردن رول نودل برنجی تند، همهچیز برای او تازه بود.
براساس گزارش گاردین،برنده توپ طلای سال ۲۰۰۱ در جریان این سفر کفشهای فوتبالش را دوباره پوشید و در شهرستان رونگجیانگ، زادگاه لیگ آماتور مشهور «کون چائو» یا «سوپرلیگ روستایی»، به میدان رفت. او با وجود اینکه تیمش با نتیجه ۴ بر ۳ شکست خورد، دو گل به ثمر رساند و تشویق هزاران تماشاگر را برانگیخت؛ هرچند بسیاری از حاضران حتی او را نمیشناختند.
«می»، یکی از ساکنان رونگجیانگ که خانوادهاش در برگزاری مسابقات نقش دارند، میگوید: «خیلیها اصلاً نمیدانستند مایکل اوون کیست. حتی نسلهای مسنتر، دیوید بکام یا کریستیانو رونالدو را هم نمیشناسند. اما چیزی که همه را تحت تأثیر قرار داد، بازی کردن او در کنار بازیکنان محلی بود. دانشآموزانی هم بودند که چند روز برای مصاحبه انگلیسی با او تمرین کرده بودند و او با حوصله با آنها صحبت کرد.»
از یک لیگ روستایی تا پدیدهای ملی
لیگ آماتور گوئیژو در سال ۲۰۲۳ به شکلی غیرمنتظره در شبکههای اجتماعی فراگیر شد و توجه دهها میلیون نفر را به خود جلب کرد؛ از جمله مایکل اوون.
بهتدریج گردشگران به این منطقه کوهستانی سرازیر شدند تا مسابقات کشاورزان، کارگران ساختمانی، دانشجویان و دیگر ساکنان روستاها را از نزدیک تماشا کنند؛ مسابقاتی که گاهی بیش از ۱۰ هزار تماشاگر داشت.
روآن سیمونز، پژوهشگر فوتبال چین و بنیانگذار یکی از نخستین شبکههای فوتبال آماتور این کشور، میگوید: «وقتی این لیگ آغاز شد، مردم چین ناگهان فهمیدند جایی وجود دارد که آدمهای عادی فوتبال بازی میکنند و همین موضوع آن را به یک پدیده اینترنتی تبدیل کرد. جالب است که چین تازه ۱۵۰ سال بعد از بقیه دنیا به فوتبال آماتور علاقهمند شده است.»
موفقیت «کون چائو» باعث شد دولتهای محلی در نقاط مختلف چین نیز لیگهای مشابهی راهاندازی کنند. چهارمین فصل این رقابتها که از ژانویه آغاز شد، با حضور ۱۳۷ تیم روستایی برگزار شد.
امروزه فوتبال آماتور در چین به یک پدیده ملی تبدیل شده و در برخی مسابقات، تعداد تماشاگران آن حتی از بسیاری از لیگهای حرفهای اروپا بیشتر است.
این رقابتها حتی مورد تمجید شی جینپینگ، رئیسجمهور چین، نیز قرار گرفت. او در پیام سال نو ۲۰۲۴ گفت این لیگها «چهرهای پرنشاط و پویا از چین را به جهان نشان میدهند.»
فوتبال از پایین رشد میکند، نه از بالا
یومینگ، هوادار ۲۴ ساله باشگاه بیجینگ گوان، معتقد است لیگهای آماتور خلأیی مشابه ورزش دانشگاهی آمریکا یا فوتبال غیرلیگی انگلیس را در چین پر کردهاند.
او میگوید: «بزرگترین جذابیت این مسابقات، حس تعلق محلی است. مردم از قبل با شهر یا منطقه خود ارتباط دارند و همین باعث میشود راحتتر با تیمها همراه شوند.»
با وجود این استقبال، بسیاری از کارشناسان معتقدند هنوز نمیتوان از شکلگیری واقعی فوتبال پایه در چین سخن گفت.
مارک درایر، بنیانگذار وبسایت China Sports Insider، بر این باور است که دولت چین اجازه نخواهد داد این لیگها بهصورت طبیعی رشد کنند.
او میگوید: «هرچه این مسابقات موفقتر شوند، بیشتر تحت کنترل دولت، فدراسیون فوتبال و وزارت ورزش قرار میگیرند و در نهایت همان تصمیمهای اشتباهی که فوتبال حرفهای چین را دچار مشکل کرده، به این لیگها هم سرایت خواهد کرد.»
رؤیای ابرقدرت شدن فوتبال چین
فدراسیون فوتبال چین در سال ۲۰۱۶ برنامهای بلندپروازانه تدوین کرد تا این کشور تا سال ۲۰۵۰ به یک «ابرقدرت فوتبال جهان» تبدیل شود. یکی از اهداف این برنامه، رساندن تعداد فوتبالیستهای فعال به ۵۰ میلیون نفر تا سال ۲۰۲۰ بود.
در ادامه، باشگاههای چینی با صرف هزینههای هنگفت، ستارههای سرشناس خارجی را جذب کردند، اما این پروژه در اوایل دهه ۲۰۲۰ با بحران مالی، ورشکستگی چندین باشگاه و پروندههای فساد به شکست انجامید.
در حال حاضر، تیم ملی فوتبال مردان چین در رتبه ۹۱ ردهبندی فیفا قرار دارد و برای ششمین دوره متوالی از صعود به جام جهانی بازمانده است.
درایر دلیل این ناکامی را نگاه مدیریتی چین میداند و میگوید: «فوتبال باید از پایین به بالا رشد کند، اما ساختار چین کاملاً از بالا به پایین است. مسئولان به جای سرمایهگذاری روی پایه فوتبال، تمام تمرکز خود را روی سطح حرفهای گذاشتهاند. در حالی که تقریباً همه کشورهای موفق مسیر برعکس را طی کردهاند.»
لیگهای محبوب، اما بدون مسیر حرفهای
فدراسیون فوتبال چین در زمان انتشار این گزارش پاسخی به پرسشها درباره وضعیت فوتبال پایه ارائه نکرد.
به گفته روآن سیمونز، حتی لیگهایی که پس از موفقیت «کون چائو» در استانهای مختلف شکل گرفتهاند نیز کاملاً مردمی نیستند، زیرا بیشتر آنها با حمایت دولتهای محلی ایجاد شدهاند.
او میگوید: «در گوئیژو این اتفاق کاملاً طبیعی رخ داد، اما بعد از آن دولتهای محلی برای بهرهبرداری فرهنگی و گردشگری از این مدل تقلید کردند.»
به باور کارشناسان، مهمترین مشکل این مسابقات آن است که هیچ ارتباط ساختاری با لیگهای حرفهای فوتبال چین ندارند و بازیکنان آنها مسیر مشخصی برای رسیدن به سطح حرفهای در اختیار ندارند.
سیمونز تأکید میکند: «هنوز هیچ مسیر واقعی برای انتقال بازیکنان از فوتبال آماتور به فوتبال حرفهای وجود ندارد.»
ورزشگاههای مملو از تماشاگر
با این حال، محبوبیت این لیگها چشمگیر است.
موفقترین نمونه، لیگ فوتبال استان جیانگسو یا «سو چائو» است که با حضور ۱۳ تیم برگزار میشود.
فینال این رقابتها در ماه نوامبر با حضور ۶۲ هزار و ۳۲۹ تماشاگر برگزار شد؛ آماری که تنها اندکی کمتر از رکورد حضور تماشاگر در فوتبال باشگاهی چین است. میانگین حضور تماشاگران در مراحل پایانی این لیگ نیز از ۳۰ هزار نفر فراتر رفت؛ رقمی که حتی از میانگین تماشاگران یک فصل کامل لیگ یک فرانسه بیشتر است.
یومینگ میگوید: «این مسابقات بهترین راه برای آوردن مردم به ورزشگاه و آشنا کردن آنها با فوتبال است. شاید نسل بعدی فوتبالیستهای چین، همان کودکانی باشند که امروز به تماشای بازیهای سو چائو میروند.»
مارک درایر هرچند نسبت به تأثیر بلندمدت این لیگها تردید دارد، اما تأکید میکند: «هر اتفاقی که باعث شود مردم فوتبال بازی کنند یا فوتبال ببینند، اتفاق مثبتی است.»
در پایان، «می» دلیل محبوبیت این مسابقات را چنین توصیف میکند؛ توصیفی که برای بسیاری از هواداران فوتبال آماتور در سراسر جهان نیز آشناست:
«این بازیکنان، آدمهای خود ما هستند؛ همسایهها، دوستان و فامیل ما. برای همین بازیهای آنها را با اشتیاق بیشتری از لیگ حرفهای چین یا حتی جام جهانی دنبال میکنیم.»
