آمریکا و عربستان توافق هستهای تاریخی امضا کردند؛ ریاض یک گام به غنیسازی اورانیوم نزدیکتر شد
ایالات متحده و عربستان سعودی با امضای یک توافق هستهای غیرنظامی، فصل تازهای در همکاریهای راهبردی دو کشور آغاز کردند. این توافق که هنوز جزئیات کامل آن منتشر نشده، میتواند در آینده زمینه غنیسازی اورانیوم در خاک عربستان را فراهم کند؛ موضوعی که همزمان با تنشهای هستهای ایران، واکنشها و نگرانیهای گستردهای را برانگیخته است.
به گزارش اینتیتر، ایالات متحده و عربستان سعودی روز چهارشنبه یک توافق مهم در حوزه همکاری هستهای غیرنظامی امضا کردند؛ توافقی که به گفته مقامهای آمریکایی، با هدف توسعه همکاریهای صلحآمیز هستهای و تقویت روابط اقتصادی و امنیتی دو کشور منعقد شده است.
براساس گزارش گاردین، وزارت انرژی آمریکا اعلام کرد کریس رایت، وزیر انرژی این کشور، و شاهزاده عبدالعزیز بن سلمان، وزیر انرژی عربستان، «توافق همکاری هستهای صلحآمیز» و همچنین «توافقنامه دوجانبه پادمانهای هستهای» را امضا کردهاند.
با وجود اعلام رسمی این توافق، هنوز جزئیات کامل آن منتشر نشده است. با این حال، گزارشها حاکی از آن است که این توافق میتواند در آینده امکان غنیسازی اورانیوم در عربستان سعودی را فراهم کند؛ موضوعی که به دلیل همزمانی با تلاشهای آمریکا برای جلوگیری از توسعه برنامه غنیسازی ایران، بحثبرانگیز شده است.
توافقی که سالها در انتظار امضا بود
توافق هستهای غیرنظامی میان واشنگتن و ریاض از سالها پیش در دستور کار دولتهای مختلف آمریکا، از جمله دولت نخست دونالد ترامپ و سپس دولت جو بایدن قرار داشت، اما تاکنون نهایی نشده بود.
یکی از مهمترین دلایل تأخیر در امضای این توافق، نگرانی گروههای فعال در حوزه منع گسترش سلاحهای هستهای بود. این گروهها هشدار داده بودند که در صورت فراهم شدن امکان غنیسازی اورانیوم، عربستان ممکن است در آینده مسیر دستیابی به سلاح هستهای را هموار کند.
بر اساس روند قانونی آمریکا، این توافق باید برای بررسی و تأیید به کنگره ارسال شود و انتظار میرود برخی نمایندگان به دلیل نگرانی از کافی نبودن سازوکارهای نظارتی با آن مخالفت کنند.
نگرانی درباره رقابت هستهای در خاورمیانه
عربستان سعودی پیشتر اعلام کرده بود اگر ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند، ریاض نیز به دنبال دستیابی به چنین توانایی خواهد رفت؛ ادعایی که ایران همواره آن را رد کرده و تأکید دارد برنامه هستهایاش صرفاً اهداف صلحآمیز را دنبال میکند.
در عین حال، مقامهای آمریکایی نگران بودند که اگر واشنگتن حاضر به همکاری هستهای با عربستان نشود، ریاض برای تأمین فناوری مورد نیاز خود به کشورهایی مانند چین یا روسیه روی بیاورد؛ کشورهایی که استانداردهای متفاوتی در زمینه منع اشاعه هستهای دارند.
دولت آمریکا در گزارشی که اوایل سال جاری میلادی به کنگره ارائه کرد، از نمایندگان خواست از این توافق حمایت کنند و اعلام کرد همکاری هستهای با عربستان مانع از آن خواهد شد که رقبای راهبردی آمریکا نفوذ خود را در منطقه افزایش دهند.
در این گزارش همچنین آمده است که توسعه همکاریهای هستهای غیرنظامی میتواند جایگاه آمریکا را در بازار جهانی انرژی هستهای تقویت کرده و زمینه صادرات فناوری هستهای این کشور را گسترش دهد.
آمریکا: توافق به نفع اقتصاد و امنیت دو کشور است
وزارت انرژی آمریکا اعلام کرد این همکاری، فرصتهای جدیدی برای صادرات فناوری هستهای آمریکا ایجاد کرده، اشتغال با درآمد بالا در این کشور را افزایش میدهد و امنیت انرژی و امنیت ملی ایالات متحده را تقویت خواهد کرد.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، در بیانیهای گفت:
«این توافقها نشاندهنده تعهد مشترک آمریکا و عربستان برای تقویت روابط تجاری، افزایش رفاه اقتصادی و ارتقای امنیت متحدان ما است.»
وی همچنین تأکید کرد:
«این همکاریها بالاترین استانداردهای ایمنی هستهای و منع گسترش تسلیحات هستهای را رعایت میکنند و بر پایه پیشرفتهترین فناوری و دانش هستهای آمریکا شکل گرفتهاند.»
احتمال نبود نظارتهای سختگیرانه آژانس
با این حال، برخی کارشناسان معتقدند این توافق احتمالاً شامل «پروتکل الحاقی» آژانس بینالمللی انرژی اتمی نخواهد بود؛ سازوکاری که امکان بازرسیهای گستردهتر از تأسیسات هستهای را فراهم میکند و ایران در چارچوب توافق هستهای سال ۲۰۱۵ ملزم به اجرای آن شده بود.
دن سامنر، مدیرعامل شرکت آمریکایی وستینگهاوس الکتریک که احتمال میرود در توسعه برنامه هستهای عربستان مشارکت داشته باشد، این توافق را «گامی تاریخی» توصیف کرد و گفت این همکاری علاوه بر تقویت امنیت انرژی، فرصتهای اقتصادی بلندمدتی برای هر دو کشور ایجاد خواهد کرد.
انتقاد کارشناسان از زمان امضای توافق
همزمان با اعلام این توافق، برخی کارشناسان آمریکایی نسبت به زمان امضای آن انتقاد کردند.
رزمری کلانیک، رئیس برنامه خاورمیانه در اندیشکده Defense Priorities، در شبکههای اجتماعی نوشت:
«واگذاری فناوری غنیسازی اورانیوم به عربستان در هر شرایطی تصمیم اشتباهی است، اما انجام این کار در میانه جنگی که محور آن برنامه هستهای ایران است، اقدامی بسیار خطرناک محسوب میشود.»
او هشدار داد که چنین تصمیمی ممکن است فشار بر ایران برای حرکت به سمت تولید سلاح هستهای را افزایش دهد و با منافع ملی آمریکا همخوانی ندارد.
نگاه متفاوت به توافق
در مقابل، برخی تحلیلگران معتقدند واشنگتن با این توافق نشان داده است که عربستان را کشوری میداند که به دنبال تنوعبخشی به منابع انرژی خود و کاهش وابستگی به نفت است و توسعه انرژی هستهای را بخشی از برنامه بلندمدت خود میداند.
در بخش دیگری از گزارش نیز به روابط امنیتی عربستان و پاکستان اشاره شده است. بر اساس این گزارش، دو کشور پس از حمله اسرائیل به قطر که با هدف قرار دادن مقامهای حماس انجام شد، پیمان دفاعی متقابل امضا کردند. پس از آن، وزیر دفاع پاکستان اعلام کرد در صورت نیاز، توانمندی هستهای این کشور در اختیار عربستان قرار خواهد گرفت؛ اظهاراتی که از سوی برخی ناظران بهعنوان پیامی هشدارآمیز برای اسرائیل، تنها قدرت هستهای شناختهشده خاورمیانه، ارزیابی شده است.
