سیلاب مرگبار نپال و تبت چگونه شکل گرفت؟
فروپاشی عظیم بخشی از یک یخچال طبیعی در هیمالیا، موجی مرگبار از آب، گل، سنگ و یخ را به سمت مناطق مرزی نپال و تبت روانه کرد؛ سیلابی ناگهانی که در چند ثانیه خانهها، جادهها و پلها را در مسیر خود بلعید و عملیات امداد و نجات را با دشواری جدی روبهرو کرد.
به گزارش اینتیتر، ساعت ۸:۳۷ صبح چهارشنبه، بخش عظیمی از یک یخچال طبیعی در رشتهکوه هیمالیا از جای خود جدا شد و با شدت به کف درهای در پارک ملی لانگتانگ در نپال سقوط کرد. این منطقه در حدود ۶۰ کیلومتری شمال کاتماندو و در نزدیکی مرز کوهستانی نپال و تبت قرار دارد.
به گزارش گاردین، شدت این رویداد به اندازهای بود که در ابتدا بهعنوان یک زمینلرزه با قدرت ۴.۴ ریشتر گزارش شد. اما سازمان زمینشناسی ایالات متحده بعداً اعلام کرد لرزش ثبتشده ناشی از سقوط سنگ و یخچال بوده و بزرگی آن به ۵.۲ رسیده است.
این فروپاشی، حجم عظیمی از آب، گل، سنگ و قطعات یخ را آزاد کرد؛ موادی که با سرعت زیاد وارد درهها شدند و در مسیر رودخانههای لِنده خولا، بوتکوشی و تریشولی به حرکت درآمدند.
سیلابهای ناگهانی و پرسرعت به سمت شهرهای شمالی نپال حرکت کردند؛ مناطقی که برخی از آنها مقصد محبوب کوهنوردان، گردشگران و زائران هستند.
ویدیوهای هولناکی که از گذرگاه مرزی گیرونگ، در مرز نپال و تبت، منتشر شد، افرادی را نشان میداد که برای نجات جان خود فرار میکردند؛ در حالی که دیواری از گل و آوار ساختمانها را نابود میکرد و ردیف اتوبوسها را با خود میبرد.
در نپال، خانهها و جادهها ظرف چند ثانیه زیر آب و گل مدفون شدند.
کِشاوا پراساد بارال، ۶۸ ساله، یکی از بازماندگان این حادثه که در بیمارستانی کوچک تحت درمان بود، گفت: «حجم عظیمی از گل با سرعت به سمت ما میآمد. هرچه نزدیکتر میشد، ارتفاع آن بیشتر میشد. وقتی دیدم گل وارد خانهمان شده، سعی کردم دست همسرم را بگیرم و او را به تراس ببرم، اما گل او را با خود برد. چهار یا پنج ساعت بعد، یک بالگرد برای نجات من آمد. همسرم هنوز جایی زیر گلهاست. او دیگر از دست رفته است.»
تصاویر دیگری قدرت مرگبار این سیلاب را بهوضوح نشان میدهد. در یکی از ویدیوها، پلی که روی رودخانه تریشولی قرار داشت، زیر فشار موجی عظیم از آب و گل فرو میریزد؛ سیلابی که ظاهری شبیه سونامی داشت. خانههای چندطبقه نیز در مدت کوتاهی زیر جریان خروشان آب و گل ناپدید شدند.
بازمانده دیگری گفت زمانی که سیلاب به منطقه رسید، برای نجات جانش به یک درخت انبه چنگ زد و از همانجا شاهد ناپدید شدن خانهای بود که در آن مشغول کار بود.
«بیبک کومال»، کارگر نپالی، در منطقه بیدور مشغول کار بود که مردم با هشدار درباره وقوع سیلاب از او خواستند فرار کند.
او که از روی تخت بیمارستان مرکز ملی تروما در کاتماندو با خبرنگاران صحبت میکرد، گفت: «شروع کردم به دویدن. بعد ناگهان دیواری از آب با چنان شدتی به سمت ما آمد که انگار زلزله رخ داده است.»
جریان سیلاب کومال را همراه با گل و آوار با خود برد، اما به گفته خودش «خوششانس بودم که بالای یک درخت انبه گیر کردم. اگر آن درخت نبود، آب مرا با خود میبرد و میمردم.»
ویدیویی که در منطقهای در شمال محل نجات کومال در بیدور گرفته شده، سیلاب عظیمی را نشان میدهد که دره رودخانه را کاملاً در بر گرفته و به سمت بازار بترواوتی در حرکت است؛ شهری تاریخی که از مقاصد مهم زیارتی منطقه به شمار میرود.
حاتیم شریف، آبشناس دانشگاه تگزاس در سنآنتونیو، سرعت بالای حرکت گل و آب را یکی از عوامل مرگبار این حادثه دانست و آن را به «بتن مایع» تشبیه کرد؛ ترکیبی که نمیتوان از آن پیشی گرفت.
تصاویر ماهوارهای گرفتهشده از منطقه کولپورتار نیز نشان میدهد که چگونه آب، گل و آوار بخشهای وسیعی از زمین را در دو سوی رودخانه پوشاندهاند.
عملیات امداد و نجات روز چهارشنبه به دلیل آسیبدیدن زیرساختها و بالا بودن غیرعادی سطح رودخانهها با مشکلات زیادی مواجه شد. بالگردهای امدادی نتوانستند در مناطق آسیبدیده سایاپرو بِسی و تیموره در منطقه راسووا فرود بیایند. جمعیت این منطقه حدود ۵۰ هزار نفر است.
نیروهای امدادی پس از فروکش کردن آب، در میان گل و لای به جستوجوی بازماندگان پرداختند. سیلاب طبقات پایینی ساختمانهای چندطبقه را نیز در آب و گل فرو برده بود.
«تولا بهادر بیکی»، یکی از کارکنان بخش درمان در راسووا، به رویترز گفت: «هر طرف را که نگاه میکنیم، ویرانی دیده میشود. سکونتگاههای کنار رودخانه کاملاً از بین رفتهاند. پنج نفر از بستگان خود من نیز مفقود شدهاند.»
دیو پِتلی، دانشمند علوم زمین در دانشگاه ناتینگهام ترنت، ابعاد این حادثه را نزدیک به «آخرالزمانی» توصیف کرد.
به گفته او، حجم عظیم آب احتمالاً ترکیبی از یخی بوده که در پی فروپاشی اولیه به آب تبدیل شده و آب موجود در رودخانهها را نیز شامل میشده است. با این حال، پتلی تأکید کرد تا زمانی که دانشمندان علت دقیق این فاجعه را مشخص نکنند، این توضیح تنها یک فرضیه است.
تصاویر ثبتشده در روز پنجشنبه نیز گستردگی خسارتها در منطقه نوواکوت را نشان داد؛ ساختمانهایی که آسیب دیدهاند و مردمی که برای عبور از مناطق سیلزده در میان گلولای تا زانو حرکت میکنند.
رشتهکوه هیمالیا در چندین کشور جنوب آسیا امتداد دارد و بسیاری از مرتفعترین قلههای جهان و آخرین یخچالهای طبیعی منطقه را در خود جای داده است.
شیب تند کوهستان و درههای سرسبز پاییندست، این مناطق را بهشدت در برابر سیلاب و رانش زمین آسیبپذیر کرده است. همزمان، رویدادهای شدید آبوهوایی، از جمله بارشهای سنگین موسمی و ذوب یخچالها، در نتیجه افزایش دمای ناشی از تغییرات اقلیمی انسانی، بیشتر شدهاند.
پژوهشگرانی در کاتماندو نیز اوایل سال ۲۰۲۶ دریافتند که یخچالهای طبیعی سراسر منطقه هندوکش-هیمالیا با سرعت بیشتری در حال ذوب شدن هستند و نرخ از دست رفتن یخ از سال ۲۰۰۰ تاکنون دو برابر شده است.
این حادثه بار دیگر آسیبپذیری جوامع کوهستانی در برابر ترکیبی از ذوب یخچالها، بارشهای شدید، سیلابهای ناگهانی و رانش زمین را برجسته کرده است؛ مخاطراتی که با گرمتر شدن اقلیم میتوانند به تهدیدی جدیتر برای مناطق پرجمعیت و مسیرهای گردشگری هیمالیا تبدیل شوند.