قدرت شکرگزاری؛ قدردانی چگونه بر سلامت روان و جسم اثر میگذارد؟
احتمالاً عبارت «نعمتهایت را بشمار» را شنیدهاید؛ جملهای که در بسیاری از سنتهای مذهبی برای یادآوری اهمیت قدردانی از داشتهها و جنبههای مثبت زندگی به کار میرود.
به گزارش اینتیتر، این توصیه گاهی زمانی مطرح میشود که فرد درگیر یک اتفاق منفی اخیر است، احساس افسردگی میکند یا ذهنش بیش از حد بر مشکلات و جنبههای منفی زندگی متمرکز شده است. اما آیا قدردانی فقط باعث میشود برای مدتی توجه خود را از مسائل منفی منحرف کنیم، یا میتواند تغییرات روانی، عاطفی و حتی جسمی و زیستی دیگری نیز ایجاد کند؟
به گزارش سایکولوژی تودی، این پرسش طی چند دهه گذشته موضوع تحقیقات زیادی در حوزه روانشناسی و پزشکی بوده است. در ۲۰ سال اخیر نیز با افزایش استرس، شکافهای سیاسی، همهگیریها و تنهایی که شبکههای اجتماعی در تشدید آن نقش داشتهاند، توجه پژوهشگران به این موضوع بیشتر شده است.
نتایج برخی تحقیقات درباره تأثیر قدردانی ممکن است فراتر از انتظار باشد.
ذهن چگونه بر بدن اثر میگذارد؟
از زمان فیلسوفانی مانند دکارت، مسئله ارتباط ذهن و بدن همواره یکی از موضوعات مهم بحث بوده است؛ اینکه چگونه افکار و فرایندهای ذهنی میتوانند بر یک موجودیت فیزیکی مانند بدن تأثیر بگذارند.
در اوایل و میانه قرن بیستم، جان واتسون و بی. اف. اسکینر در شکلگیری مکتب «رفتارگرایی» تلاش کردند از فرضیات مربوط به افکار و شناخت فاصله بگیرند، زیرا نمیتوانستند وجود شناخت را به شکل علمی قابل مشاهده و اندازهگیری اثبات کنند. به همین دلیل، تمرکز آنها بیشتر بر رفتارهای قابل مشاهده بود.
مطالعات بعدی اما نمونههای بیشتری از ارتباط میان وضعیت ذهنی و سلامت جسمی ارائه کردند.
برای مثال، در یک مطالعه کلاسیک در سال ۱۹۷۶، لانگر و رودین میزان کنترل ادراکشده ساکنان خانههای سالمندان بر محیط زندگی خود را بررسی کردند. این کنترل شامل مواردی مانند امکان مراقبت از یک گیاه در اتاق، انتخاب برنامههای تلویزیونی و تصمیمگیری درباره برخی جنبههای زندگی روزمره بود.
نتایج نشان داد ۹۳ درصد از افرادی که کنترل بیشتری بر محیط خود داشتند، بهبود کلی نشان دادند، فعالتر شدند و احساس شادی بیشتری کردند. در مقابل، ۷۱ درصد از افراد گروهی که کنترل بیشتری نداشتند، تنها طی سه هفته با افت وضعیت و ناتوانی بیشتری مواجه شدند.
در پژوهشی دیگر، یک فراتحلیل از ۱۵ مطالعه با مجموع حدود ۲۲۹ هزار نفر، تأثیر خوشبینی و بدبینی بر احتمال بروز مشکلات قلبیعروقی و مرگومیر را بررسی کرد. نتایج نشان داد افراد خوشبین به شکل معناداری کمتر دچار حوادث قلبیعروقی میشدند و نرخ مرگومیر پایینتری نسبت به افراد بدبین داشتند.
این مطالعات تنها بخش کوچکی از پژوهشهایی هستند که تأثیر شیوه فکر کردن بر سلامت جسمی را بررسی کردهاند. اهمیت این حوزه به اندازهای افزایش یافت که انجمن روانشناسی آمریکا در سال ۱۹۷۸ بخش ۳۸ خود را با عنوان «روانشناسی سلامت» ایجاد کرد.
در ادامه، تمرکز اصلی بر نقش قدردانی در سلامت روان و جسم است.
قدردانی و سلامت روان
پژوهشها نشان میدهند قدردانی میتواند تأثیر مثبتی بر سلامت روان کارکنان حوزه سلامت داشته باشد.
برخی مطالعات نشان دادهاند قدردانی میتواند فرسودگی عاطفی کارکنان سلامت روان را کاهش دهد و در میان کارکنان حوزه سلامت، با کاهش استرس و علائم افسردگی ارتباط داشته باشد.
حتی دریافتکننده قدردانی نیز میتواند از آن سود ببرد. در مطالعهای درباره پرستاران، پژوهشگران دریافتند هرچه پرستاران بیشتر بابت تلاشهایشان مورد تشکر قرار میگرفتند، رضایت عمیقتری از مراقبتی که ارائه میکردند داشتند.
این افراد همچنین خواب بهتری را تجربه میکردند، سردرد کمتری داشتند و بیشتر به سلامت خودشان توجه میکردند.
قدردانی همچنین میتواند برای افرادی که از همسر بیمار یا ناتوان خود مراقبت میکنند، نقش یک عامل محافظتی داشته باشد. بر اساس پژوهشها، قدردانی با کاهش اضطراب و احساس تحت فشار بودن و افزایش بهزیستی روانشناختی ارتباط دارد.
قدردانی و سلامت قلب
قدردانی در کنار خوشبینی میتواند با وضعیت بهتر سلامت قلب و عروق ارتباط داشته باشد.
پژوهشی درباره روند بهبود بیماران مبتلا به سندرم حاد کرونری نشان داد قدردانی و خوشبینی میتوانند شش ماه بعد با پایبندی بیشتر به توصیههای پزشکی و همچنین اضطراب و افسردگی کمتر همراه باشند.
برخی تحقیقات نیز از ارتباط میان قدردانی و فشار خون سیستولیک پایینتر حمایت کردهاند. مطالعات دیگری ارتباط قدردانی با تنظیم بهتر ضربان قلب را نشان دادهاند.
یکی از توضیحاتی که پژوهشگران برای این ارتباط مطرح کردهاند این است که احساس قدردانی پیش از قرار گرفتن در معرض یک عامل استرسزا ممکن است نوعی نقش محافظتی برای عملکرد قلب و عروق داشته باشد.
قدردانی و کاهش استرس
احساس قدردانی با کاهش استرس و افسردگی ارتباط دارد. پژوهشها همچنین نشان دادهاند قدردانی با استرس شغلی و فرسودگی شغلی رابطه منفی دارد.
برخی مطالعات حتی تأثیر مداخلات مبتنی بر قدردانی و خوشبینی را بر کاهش افکار خودکشی در بازماندگان تعرض جنسی و کهنهسربازان نظامی مبتلا به اختلال استرس پس از سانحه بررسی کردهاند.
این اثر مثبت در مواجهه با تجربههای شدید و آسیبزایی مانند تعرض و جنگ، در زمینه سوگ نیز مورد توجه قرار گرفته است. قدردانی با سازگاری بهتر با سوگ، تابآوری بیشتر و حتی تجربه رشد و شکوفایی در دوره سوگ و فقدان ارتباط داشته است.
مطالعات متعدد همچنین نشان دادهاند که قدردانی با استرس کمتر در میان کارکنان حوزه سلامت ارتباط دارد. در پژوهش مربوط به پرستاران نیز افزایش میزان قدردانی از تلاشهای آنان با خواب بهتر، رضایت بیشتر از مراقبت ارائهشده، کاهش سردرد و توجه بیشتر به سلامت شخصی همراه بود.
جمعبندی
تحقیقات درباره قدردانی طی دهههای گذشته افزایش یافته و در سالهای اخیر نیز سرعت بیشتری گرفته است. نتایج این پژوهشها نشان میدهد قدردانی میتواند با جنبههای مختلف سلامت روانی، عاطفی و جسمی ارتباط داشته باشد.
بر اساس این یافتهها، توجه آگاهانه به داشتههای زندگی، افراد حاضر در زندگی و اتفاقات مثبت میتواند با تغییرات مثبتی در وضعیت روانی و جسمی همراه باشد.
حتی در مواجهه با اتفاقات منفی نیز قدردانی میتواند بخشی از فرایند سازگاری با شرایط دشوار باشد. به بیان ساده، قدردانی قرار نیست مشکلات زندگی را از بین ببرد، اما تغییر نحوه توجه و واکنش ما به زندگی میتواند بر سلامت و کیفیت تجربه ما از آن اثر بگذارد.