پیام نظامی سیسی به ریاض؛ مصر چرا اعلام آمادگی کرد؟
اعلام آمادگی عبدالفتاح سیسی برای دفاع از عربستان، نشان‌دهنده افزایش حساسیت امنیتی مصر نسبت به تحولات شبه‌جزیره عربستان است؛ اما به‌معنای تصمیم قطعی برای ورود به جنگ نیست. قاهره می‌کوشد ضمن تقویت بازدارندگی و حمایت از ریاض، از طریق همکاری‌های احتمالی اطلاعاتی و دفاعی، هزینه‌های مداخله مستقیم را کاهش دهد.
به گزارش اینتیتر به نقل از فرارو، اعلام آمادگی عبدالفتاح سیسی برای دفاع از عربستان سعودی، نشانه‌ای از افزایش حساسیت قاهره نسبت به تحولات امنیتی شبه‌جزیره عربستان است؛ اما هنوز نمی‌توان آن را مقدمه ورود مستقیم مصر به جنگ دانست. قاهره در شرایطی از حمایت نظامی احتمالی خود سخن می‌گوید که هم‌زمان تلاش می کند کانال‌های ارتباطی با تهران را حفظ کند و مانع تبدیل بحران منطقه‌ای به رویارویی گسترده‌تر شود.
اظهارات عبدالفتاح سیسی در مراسم دانش‌آموختگی یک دوره نظامی در قاهره، بار دیگر مسئله امنیت عربستان و نقش مصر در معادلات منطقه‌ای را به مرکز توجه آورده است. رئیس‌جمهور مصر اعلام کرده است که اگر ریاض رسماً درخواست کمک کند، قاهره برای دفاع از این کشور اقدامات لازم را انجام خواهد داد. درخواست فراهم شدن مجوز پارلمانی برای چنین اقدامی نیز نشان می‌دهد که دولت مصر می‌خواهد پیش از هر تصمیم احتمالی، پشتوانه سیاسی و قانونی آن را فراهم کند.
با این حال، میان اعلام آمادگی برای دفاع از یک متحد و تصمیم به ورود مستقیم به جنگ فاصله زیادی وجود دارد. سیسی تاکنون از اعزام نیروهای مصری به میدان نبرد سخن نگفته و اقدام نظامی را به درخواست عربستان مشروط کرده است. بنابراین، اهمیت اصلی این موضع‌گیری را باید در پیامی جست‌وجو کرد که قاهره برای ریاض و دیگر بازیگران منطقه‌ای می‌فرستد: مصر نمی‌خواهد در صورت تشدید تهدیدهای امنیتی علیه عربستان، از معادلات کنار گذاشته شود.
امنیت عربستان؛ بخشی از امنیت ملی مصر
برای قاهره، تحولات عربستان صرفاً مسئله‌ای مربوط به روابط دوستانه میان دو کشور نیست. عربستان یکی از شرکای مهم اقتصادی و سیاسی مصر به شمار می‌رود و هرگونه بی‌ثباتی گسترده در این کشور می‌تواند بر مناسبات منطقه‌ای و منافع اقتصادی قاهره اثر بگذارد. از این منظر، حمایت از امنیت ریاض با محاسبات گسترده‌تر مصر درباره ثبات جهان عرب و حفظ موقعیت خود در منطقه ارتباط دارد.
بشیر عبدالفتاح، پژوهشگر مرکز مطالعات سیاسی و راهبردی الاهرام، واکنش نهادهای سیاسی مصر به موضوع حمایت از عربستان را نشانه اهمیت این مسئله در محاسبات امنیتی قاهره می‌داند. در چنین چارچوبی، طرح مفهوم «فاصله راه» یا آمادگی برای پشتیبانی سریع از شرکای عربی، می‌تواند حامل پیامی بازدارنده باشد؛ پیامی مبنی بر اینکه تهدید امنیت عربستان ممکن است واکنشی فراتر از مرزهای این کشور به دنبال داشته باشد.
با این همه، بازدارندگی زمانی مؤثر خواهد بود که طرف مقابل، علاوه بر اراده سیاسی، توان و آمادگی عملی برای اجرای تهدید را نیز باور کند. به همین دلیل، اعلام آمادگی سیسی را باید آغاز مرحله‌ای از ارسال پیام‌های سیاسی و امنیتی دانست، نه دلیلی قطعی بر اینکه مصر تصمیم گرفته است در هر شرایطی وارد درگیری شود.
افزایش حملات منتسب به انصارالله یمن علیه اهدافی در عربستان، از جمله زیرساخت‌های حساس و مراکز راهبردی، به نگرانی‌های امنیتی ریاض افزوده است. تهدید فرودگاه‌ها، تأسیسات نفتی و مسیرهای انتقال انرژی نیز می‌تواند پیامدهایی فراتر از حوزه نظامی داشته باشد. هرگونه اختلال گسترده در این بخش‌ها، علاوه بر تحمیل هزینه به عربستان، بر بازار انرژی و امنیت اقتصادی منطقه اثر خواهد گذاشت.
حمایت نظامی بدون ورود به جنگ
مهم‌ترین پرسش درباره موضع جدید مصر این است که حمایت احتمالی قاهره چه شکلی خواهد داشت. اعزام نیروی زمینی به یمن تنها یکی از گزینه‌های قابل تصور است و لزوماً محتمل‌ترین آن‌ها نیست. مصر می‌تواند در صورت توافق با عربستان، حمایت اطلاعاتی، هماهنگی امنیتی، پشتیبانی لجستیکی یا همکاری در زمینه هشدار زودهنگام و مقابله با تهدیدهای پهپادی را در دستور کار قرار دهد. البته هیچ‌یک از این گزینه‌ها تاکنون به‌عنوان مأموریت رسمی مصر اعلام نشده‌اند.
چنین رویکردی با ملاحظات راهبردی قاهره نیز سازگارتر به نظر می‌رسد. ورود مستقیم به جنگ یمن می‌تواند مصر را درگیر عملیاتی پرهزینه کند که پایان و پیامدهای آن از پیش روشن نیست. تجربه مداخلات نظامی در منطقه نشان داده است که عملیات محدود ممکن است به‌تدریج گسترش یابد و کشور مداخله‌کننده را با تعهدات امنیتی طولانی‌مدت روبه‌رو کند.
از این رو، اگر هدف اصلی قاهره تقویت امنیت عربستان و افزایش هزینه تهدیدهای نظامی علیه این کشور باشد، حمایت دفاعی و اطلاعاتی می‌تواند بدون تحمیل تمام هزینه‌های یک جنگ مستقیم، بخشی از این هدف را تأمین کند. البته انتخاب هر گزینه به ارزیابی نهادهای نظامی مصر، درخواست احتمالی ریاض و شرایط میدانی بستگی خواهد داشت.
تهران؛ رقیبی که نمی‌توان کانال ارتباطی با آن را بست
وجه مهم دیگر سیاست مصر، ادامه ارتباطات دیپلماتیک با ایران است. تماس‌های میان وزیران امور خارجه دو کشور نشان می‌دهد که قاهره، دست‌کم در سطح رسمی، قصد ندارد امکان گفت‌وگو با تهران را کنار بگذارد. این مسئله به‌ویژه در شرایطی اهمیت دارد که هرگونه گسترش درگیری میان ایران و کشورهای عربی می‌تواند هزینه‌های امنیتی و اقتصادی قابل‌توجهی برای مصر به همراه داشته باشد.
قاهره با یک ملاحظه دوگانه روبه‌رو است: از یک سو، نمی‌خواهد تهدیدهای امنیتی علیه عربستان بدون پاسخ بماند؛ از سوی دیگر، می‌داند که گسترش رویارویی با ایران می‌تواند بحران را به سطحی برساند که مهار آن دشوارتر شود. افزایش ناامنی در مسیرهای دریایی، اختلال در انتقال انرژی و تشدید رقابت‌های منطقه‌ای، همگی می‌توانند بر منافع مصر اثر بگذارند. بنابراین، حفظ ارتباط با تهران را نباید لزوماً نشانه عقب‌نشینی قاهره از حمایت عربستان دانست. این دو رویکرد می‌توانند مکمل یکدیگر باشند.
