سهمیهبندی نان؛ هر آنچه میدانیم و نمیدانیم
تا الان میدانیم آنچه در نانواییهای خوزستان و زنجان شاهد هستیم، آغاز یک طرح پایلوت است نه اجرای سراسری و قطعی سهمیهبندی نان اما مشخص نیست تعیین سهمیه نان با چه سازوکاری همه مردم را راضی میکند
به گزارش اینتیتر به نقل از فرارو، سهمیهبندی نان و اخبار و حاشیههای آن از یک ویدئوی کوتاه در اینستاگرام شروع شد. ویدئویی که در آن کارتخوان یک نانوایی پس از خواندن کارت مشتری پیامی درباره تمام شدن سهمیه نان نشان میدهد. نانوا به مشتری میگوید نان را سهمیهبندی کردند و مشتری اگر قصد خرید نان بیشتر داشته باشد باید آن را با نرخ آزاد بخرد.
این ویدئو بهسرعت در شبکههای اجتماعی دستبهدست شد و قبل از اینکه توضیح رسمی و روشنی درباره جزئیات طرح منتشر شود، عبارت سهمیهبندی نان بر سر زبانها افتاد.
اولین واکنشهای رسمی از خوزستان و زنجان شنیده شد. یعنی همان استانهایی که گفته میشود سهمیهبندی نان آغاز شده است. مسئولان اتحادیه نانوایان در خوزستان از اجرای سازوکاری خبر دادند که در آن سهمیه یارانهای هر فرد از طریق کارتخوانهای هوشمند محاسبه و کنترل میشود و خرید بیش از سقف با نرخ آزاد محاسبه خواهد شد.
مدیرکل غله و خدمات بازرگانی استان زنجان هم گفته خرید متعارف با نرخ مصوب و بدون محدودیت انجام میشود اما اگر میزان خرید از سقف معمول بیشتر باشد، مشتری باید با نرخ تجاری نان بخرد.
ماجرا خیلی سریع به اختلاف قیمت نان در دوحالت کشیده شد. یعنی نانی که با سهمیه آرد دولتی پخته میشود و نانی که به شکل آزاد به دست مشتری میرسد. طبق تصاویری که روی کارتخوانهای برخی از نانواییهای دو استان میبینیم، قیمت نان لواش بعد از پایان سهمیه از حدود دو هزار و 700 تومان به حدود 10 هزار و 300 تومان میرسد.
قیمت نان بربری نیز از حدود شش هزار و 500 تومان به 30 هزار تومان و قیمت نان سنگک از حدود هفت هزار تومان به 32 هزار تومان میرسد.
تصویری که گفته میشود از کارتخوان یکی از نانواییهای استان خوزستان گرفته شده است
تا الان میدانیم که آنچه در نانواییهای خوزستان و زنجان شاهد هستیم، آغاز یک طرح پایلوت است نه اجرای سراسری و قطعی سهمیهبندی نان. نشانه اصلی هم همین است که فعلا فقط در دو استان گزارشها و ویدئوهایی از فعالشدن این سازوکار منتشر شده و هنوز اطلاعیه رسمی و سراسری درباره شیوه اجرا، استانهای مشمول، تاریخ قطعی آغاز و نحوه تعیین سهمیه خانوارها منتشر نشده است.
همین ابهام از همین ابتدای کار یکی از ایرادهای اصلی طرح به نظر میرسد. مردم قبل از اینکه بدانند سهمیه آنها چطور محاسبه میشود یا از چه مبنایی پیروی میکند و خریدشان تا چه حد مجاز است، خبر ندارند.
وقتی مردم خبر رسمی نمیبینند و بهجای اظهارنظر یک مقام دولتی از راه وایرالشدن یک ویدئو و چند عکس از ماجرا باخبر میشوند، هزارجور تحلیل و بازخورد در رسانهها و شبکههای اجتماعی بهوجود میآید. نانوا هم با مشتری وارد جدل میشود. چون خود نانوا هم از چیزی خبر ندارد و مرز دقیق سهمیه مشخص نیست.
مسئله فقط اطلاعرسانی نکردن نیست. تعیین سهمیه نان برای هر خانواده بهاندازه کافی چالش ایجاد میکند. نان برخلاف بنزین کالایی نیست که مصرف آن همیشه ثابت و قابل پیشبینی باشد. یک خانواده ممکن است در یک ماه مهمان بیشتری داشته باشد، در ماه دیگر کمتر نان بخرد، یا به دلیل تغییر در تعداد اعضای خانه و هر عاکل دیگری مصرفش بالا و پایین شود.
پس اتکا به یک میانگین ثابت حتی اگر بر پایه الگوی مصرف گذشته باشد، میتواند خانواری را که مصرفش به شکل موقت بیشتر شده را با هزینه بیشتری روبرو کند. به این حرفها این را هم اضافه کنیم که اصل دعوا بهخاطر مصرف نادرست سهمیه آرد دولتی است. یعنی مشابه همان چیزی که در ماجرای بنزین و قاچاق بنزین وجود دارد اما نهایتا تصمیم گرفته میشود که سهمیه بنزین مصرفکننده کنترل شود!
مسئولان استان زنجان میگویند سامانه بر اساس الگوی مصرف خریداران عمل میکند و بهجای سقف ثابت برای همه سابقه خرید با کارت بانکی یا کدملی و تعداد مراجعهها را بررسی میکند. حالا اگر خانوادهای به دلیل افزایش موقت اعضا یا تغییر شرایط بیش از الگوی معمولش نان بخرد، باید همان ماه با نرخ تجاری پرداخت کند؟ امکان اعتراض و اصلاح سهمیه و استثنایی وجود ندارد؟