نبش قبر ۲۵۰۰ ساله روبیو علیه ایران

به گزارش اینتیتر به نقل از الجزیره، اظهارات مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا درباره جنگ‌های ایران و یونان در دوران باستان، با واکنش منفی طیف‌های مختلف سیاسی در ایران مواجه شده است. روبیو در سخنرانی خود در آتن، با یادآوری حمله خشایارشا به آتن در سال ۴۸۰ پیش از میلاد، تلاش کرد تاریخ تمدن غرب را به ضرورت تقویت قدرت نظامی و ملی آمریکا پیوند بزند.

مقام‌های ایرانی این روایت را گزینشی و در خدمت توجیه جنگ کنونی دانسته‌اند؛ جنگی که با وجود کاهش نسبی درگیری‌ها، همچنان با محاصره دریایی آمریکا و اختلال در تردد کشتی‌ها از تنگه هرمز همراه است.

روبیو در مراسمی در آتن، در برابر بنای آکروپولیس، آمریکا را وارث تمدن باستانی غرب معرفی کرد؛ تمدنی که از یونان آغاز شده و در روم ادامه یافته است. او مدعی شد کشورهای غربی امروز اعتمادبه‌نفس خود را از دست داده‌اند، صنایع و توان نظامی آن‌ها تضعیف شده و برای آینده به جاه‌طلبی و قدرت بیشتری نیاز دارند.

وزیر امور خارجه آمریکا برای توضیح این دیدگاه، به جنگ‌های ایران و یونان در دوران باستان اشاره کرد و حمله سپاه خشایارشا به آتن در سال ۴۸۰ پیش از میلاد را نمونه‌ای از رویارویی تمدن غرب با دشمن خارجی دانست. او گفت ایرانیان معابد را غارت کردند، زیارتگاه‌ها را به آتش کشیدند و آکروپولیس را ویران ساختند؛ اما آتنی‌ها بازگشتند و در دوره پریکلس، بنای پارتنون را ساختند.

پاسخ مقام‌های ایرانی با یادآوری شکست روم

محسن رضایی، مقام ارشد امنیتی ایران و محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس و مذاکره‌کننده ارشد تهران در واکنش به سخنان روبیو به سرنوشت والرین، امپراتور روم اشاره کردند؛ فرمانروایی که در سال ۲۶۰ میلادی به اسارت نیروهای شاپور اول، پادشاه ساسانی درآمد.

رضایی هشدار داد: «هرکس تاریخ را وارد این بحث می‌کند، باید آماده تکرار آن نیز باشد.» این واکنش نشان می‌داد که مقام‌های ایرانی تلاش روبیو برای استفاده از تاریخ باستان در توجیه سیاست کنونی آمریکا را پذیرفتنی نمی‌دانند و در مقابل، به نمونه‌هایی از پیروزی‌های تاریخی ایران استناد می‌کنند.

وزارت امور خارجه ایران نیز روبیو را به نادیده گرفتن پیچیدگی تاریخ یونان، روم، مسیحیت و دوران مدرن متهم کرد. اسماعیل بقائی، سخنگوی این وزارتخانه گفت به نظر می‌رسد آمریکا ترجیح داده است سیاست اجبار و اعمال زور خود را زیر عنوان جذاب «فلسفه تاریخ» توجیه کند نه با زبان تهدید و قلدری آشکار.

بقائی رویکرد روبیو را نمونه‌ای از زمان‌پریشی تاریخی دانست؛ یعنی استفاده از رویدادهای متعلق به گذشته‌های دور برای مشروعیت‌بخشی به سیاست‌های امروزی. وزارت امور خارجه ایران همچنین بیان کرد که واشنگتن از روایت «اول آمریکا» برای توجیه تشدید نظامی علیه ایران بهره می‌گیرد؛ آن هم پس از آنکه شدت درگیری‌ها از ماه ژوئن و در پی توافقی تفاهمی که اکنون از میان رفته بود، کاهش یافته بود.

اختلاف بر سر روایت تاریخی جنگ‌های ایران و یونان

توراژ دریایی، مورخ ایرانی، در گفت‌وگو با رسانه‌های محلی تأکید کرد که اگرچه روایت روبیو درباره غارت آتن به دست سپاه ایران در دوران باستان درست است، اما او به زمینه مهمی از این رویداد اشاره نکرده است. به گفته این مورخ، هرودوت، تاریخ‌نگار یونانی و دیگر منابع تاریخی از انگیزه انتقام‌جویانه ایرانیان نیز سخن گفته‌اند.

در سال ۴۹۸ پیش از میلاد، نیروهای آتن شهر سارد، مرکز استانی امپراتوری ایران در آناتولی غربی، را به آتش کشیدند. از این منظر، حمله ایران به آتن را نمی‌توان بدون توجه به رویدادهای پیشین و زمینه درگیری‌های آن دوره بررسی کرد.

شیما، شهروند ۲۶ ساله تهران به الجزیره گفت از تلاش روبیو برای استفاده از جنگ‌های ۲۵۰۰ سال پیش به‌منظور جلب حمایت از جنگ کنونی علیه ایران رضایت ندارد. او گفت: «آن‌ها می‌خواهند جنگ را ادامه دهند و هر چیزی را که در آن لحظه مؤثر بدانند، مطرح خواهند کرد.»

رضا صالحی‌امیری، وزیر فرهنگ ایران  نیز از سیاستمداران غربی خواست درباره ایران با «زبان احترام» سخن بگویند. او تأکید کرد ایران دشمنی نیست که در یک سخنرانی سیاسی ساخته شده باشد، بلکه تمدنی زنده، ملتی بزرگ و واقعیتی ماندگار در تاریخ جهان است که ریشه در هزاره‌های گذشته دارد.

تلاش برای متحد کردن غرب در برابر ایران

ولی نصر، استاد روابط بین‌الملل و مطالعات خاورمیانه در مدرسه مطالعات بین‌المللی پیشرفته دانشگاه جانز هاپکینز معتقد است هدف روبیو از این سخنرانی، تعریف دشمنی مشترک برای آمریکا و اروپا و بازسازی روابط فراآتلانتیکی بر پایه مقابله با آن بوده است. به گفته نصر، روبیو تلاش کرده است ایران را جایگزین اسلام به‌عنوان دشمن تمدنی غرب معرفی کند؛ رویکردی که در عین حال، از نارضایتی واشنگتن نسبت به مشارکت محدود اروپا در جنگ علیه ایران و اختلافات عمیق آمریکا و اروپا درباره روسیه و اوکراین حکایت دارد.

این تحلیلگر همچنین سخنان روبیو را در کنار توافق ترامپ با ولادیمیر پوتین برای عرضه گازوئیل روسیه به بازار جهانی بررسی می‌کند؛ توافقی که با وجود تحریم‌های روسیه اعلام شد و هدف اعلامی آن کاهش قیمت سوخت بود. از نگاه نصر، این دو تحول می‌توانند حامل پیامی مشترک باشند: دولت آمریکا می‌خواهد به جای روسیه، ایران در کانون توجه و نگرانی امنیتی غرب قرار گیرد.

در مجموع، استفاده از تاریخ ایران و یونان در سخنرانی روبیو، فراتر از یک ارجاع فرهنگی، به بخشی از تلاش دولت آمریکا برای صورت‌بندی ایدئولوژیک جنگ تبدیل شده است. در مقابل، واکنش مقام‌ها و شهروندان ایرانی نشان می‌دهد که چنین روایتی نه‌تنها الزاماً حمایت داخلی از جنگ را افزایش نمی‌دهد، بلکه می‌تواند احساس بی‌اعتمادی به اهداف واشنگتن را تشدید کند.