محاصره ایران از دریا به خشکی رسید؛ «دروازه آهنین» چیست و چرا آمریکا مسیرهای زمینی و دریای خزر را هدف گرفته است؟

به گزارش اینتیتر، آمریکا محاصره ایران را از دریا به خشکی کشانده است. فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) شنبه ۷ نوامبر (۱۶ آبان) اعلام کرد دریاسالار برد کوپر، فرمانده این فرماندهی، دستور تشکیل کارگروهی به نام «دروازه آهنین» را داده است. محاصره دریایی که از جولای ادامه دارد بنادر ایران در خلیج فارس و دریای عمان را در بر می‌گیرد و کارگروه تازه روی مرزهای زمینی و دریای خزر تمرکز می‌کند. هم‌زمان، تلاش‌های دیپلماتیک ادامه دارد، اما حملات تازه به قشم، حوادث دریایی در خلیج فارس و تهدیدهای دو طرف نشان می‌دهد آتش‌بس شکننده هنوز جنگ را متوقف نکرده است. در ادامه می‌خوانید این محاصره چه تغییری کرده، تهران با تنگه هرمز چه پیامی می‌دهد و مذاکرات کجاست. 

«دروازه آهنین» چیست؟

بر اساس گزارش‌ها، این کارگروه:

• حدود ۲۰ عضو نظامی و غیرنظامی دارد و از مرکز فرماندهی آمریکا در تامپا، فلوریدا فعالیت می‌کند. 
• هدفش مختل کردن مسیرهای زمینی و دریای خزر برای آنچه آمریکا انتقال تسلیحات پیشرفته، فناوری‌های دومنظوره و کالاهای تحریمی به ایران می‌خواند، است.
• با سایر نهادهای دولت آمریکا، از جمله وزارتخانه‌های خزانه‌داری، خارجه و دادگستری و دستگاه‌های اطلاعاتی، هماهنگ می‌کند.

دریاسالار کوپر گفته تشکیل این کارگروه «موفقیت محاصره سخت‌گیرانه دریایی علیه ایران» را تقویت می‌کند. به نوشته منبع شما، سنتکام مدعی است محاصره دریایی مانع صادرات بیش از ۲۵ میلیارد دلار نفت خام ایران شده است. 

ادعای رویترز درباره واردات ایران

رویترز، به نقل از گزارش پیشین خودش، مدعی شده ایران از ژانویه ۲۰۲۵ تا امروز دست‌کم ۲ میلیارد دلار تجهیزات، مواد منفجره و کامیون سنگین وارد کرده است. به گفته این گزارش، مسیرها شامل حمل دریایی از روسیه در دریای خزر، انتقال زمینی از آسیای مرکزی و پروازهای باری از چین بوده است. این‌ها ادعاهای رویترز و مقام‌های آمریکایی است و ایران آن‌ها را تأیید نکرده.

واکنش میدانی: قشم و تنگه هرمز

الجزیره از شنیده شدن انفجار در قشم و بندرعباس هم‌زمان با اعلام این کارگروه خبر داد. طبق گزارش‌های نهادهای ناظر بر امنیت کشتیرانی که منبع شما آورده، از آغاز درگیری‌ها ده‌ها کشتی تجاری هدف قرار گرفته‌اند و تردد در تنگه هرمز هنوز خیلی کمتر از پیش از جنگ است.

تنگه هرمز؛ امتیازدهی تهران

به گزارش الجزیره، ایران کشتی‌های هند، چین، قطر و عراق را از محدودیت‌های تردد معاف کرده است. امیر حیات‌مقدم، نایب‌رئیس کمیسیون امنیت ملی مجلس، گفته این معافیت‌ها بر اساس منافع متقابل است. او گفته ایران به واردات دارو از هند نیاز دارد، عبور کشتی‌های چینی به حمایت سیاسی پکن کمک می‌کند و قطر هم به‌خاطر نقش میانجی‌اش از این امتیاز برخوردار شده. او همچنین از دریافت عوارض از کشتی‌های هندی و چینی خبر داده است.

نقطه ابهام این است که معلوم نیست آمریکا چنین معافیت‌هایی را به رسمیت می‌شناسد یا نه. سنتکام گفته محاصره شامل کشتی‌هایی است که از بنادر یا مناطق ساحلی ایران وارد یا خارج می‌شوند. اگر کشتی‌های کشورهای معاف از بنادر ایران استفاده کنند، ممکن است بر سر تفسیر محاصره اختلاف پیش بیاید.

ونس، قطر و پاکستان؛ دیپلماسی هنوز زنده است

به گزارش باراک راوید از آکسیوس، جی‌دی ونس، معاون رئیس‌جمهوری آمریکا، در دو هفته گذشته در مذاکرات غیرمستقیم با ایران فعال بوده و تقریباً هر روز با میانجی‌ها، از جمله نخست‌وزیر قطر و مقام‌های پاکستانی، گفت‌وگو کرده است. طبق این گزارش، او نامه‌ای به محسن رضایی نوشته و آغاز مذاکرات مستقیم را پیشنهاد کرده و دو طرف درباره نشستی فنی در سطح کارشناسی صحبت کرده‌اند، هرچند زمانش اعلام نشده است.

قطر و پاکستان همچنان کانال‌های اصلی‌اند. پیش‌تر آکسیوس از پیش‌نویس توافقی از سوی میانجی‌های قطری خبر داده بود که با اقدامات اعتمادساز زمینه مذاکره مستقیم را فراهم کند. گزارش‌ها می‌گوید تهران پیشنهاد هسته‌ای خود را از طریق قطر فرستاده است.

گره اصلی

اختلاف بر سر ترتیب اجرای تعهدات است:

• ایران می‌خواهد پیش از مذاکره گسترده هسته‌ای، محاصره دریایی لغو شود، تحریم‌ها کم شود و دارایی‌های بلوکه‌شده آزاد شود.
• آمریکا می‌خواهد ابتدا درباره محدودیت‌های برنامه هسته‌ای و تضمین‌های مربوط توافق شود.

مواضع داخل ایران

هم‌زمان با تلاش‌های دیپلماتیک، مواضع تندتر هم دیده می‌شود. به گفته منبع شما:

• سعید جلیلی مذاکرات هسته‌ای را زیان‌بار دانسته و تلویحاً از لزوم بررسی خروج از پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای (NPT) گفته است.
• قاسم روانبخش، نماینده قم، از امکان افزایش برد موشک‌ها تا ۴ هزار کیلومتر گفته است.
• حسین محبی، سخنگوی سپاه، گفته برد موشک‌ها همچنان در حال افزایش است و اگر نظام دکترین هسته‌ای را تغییر دهد، آمادگی لازم ایجاد می‌شود.

فشار سیاسی در آمریکا و اسرائیل

به نوشته منبع شما، به نقل از رویترز، بعد از انتخابات میان‌دوره‌ای و شکست جمهوری‌خواهان، بحث درباره هزینه جنگ با ایران بالا گرفته و ونس هم ظاهراً درباره دستاوردهای جنگ تردید کرده است. رویترز همچنین نوشته ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا می‌گوید حمله مجدد لزوماً موضع تهران را عوض نمی‌کند و به سقوط حکومت نمی‌انجامد.

در اسرائیل، طبق همین منبع، گادی آیزنکوت حمایت شماری از نمایندگان کنست را برای مأموریت تشکیل دولت گرفته و موقعیت نتانیاهو تضعیف شده است، ولی تشکیل کابینه هنوز قطعی نیست. کنار رفتن نتانیاهو لزوماً به معنای نرمش در قبال ایران نیست.

جمع‌بندی

محاصره ایران حالا دو بخش دارد: دریایی و زمینی. تهران از تنگه هرمز برای امتیازگیری استفاده می‌کند و آمریکا هم‌زمان با فشار، مسیر مذاکره را باز نگه داشته است. تا زمانی که دو طرف درباره ترتیب لغو محاصره و محدودیت‌های هسته‌ای به توافق نرسند، خطر تشدید درگیری باقی می‌ماند. نه توافق نزدیک قطعی است و نه بازگشت جنگ منتفی.