آیا «جنگ» می‌شود: چهار سناریوی سرنوشت‌ساز روی میز!
دولت ترامپ پس از هشت ماه جنگ با ایران و شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای، با چهار گزینه دشوار روبه‌روست: حملات گسترده به زیرساخت‌های ایران، عملیات نظامی محدود، واگذاری مذاکرات به جی‌دی ونس یا ادامه وضعیت فعلی و خروج تدریجی نیروهای آمریکایی. اختلاف میان ونس و پیت هگست درباره ادامه جنگ، هزینه ۴۷ میلیارد دلاری درگیری و نگرانی از افزایش قیمت انرژی، تصمیم‌گیری را پیچیده‌تر کرده است.
به گزارش اینتیتر به نقل از روزنامه نیویورک تایمز، دیوید سنگر، تحلیلگر ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس روزنامه واشنگتن پست.
دولت دونالد ترامپ در حالی به دنبال راهی برای پایان دادن به جنگ با ایران است که بیش از هشت ماه از آغاز درگیری‌ها می‌گذرد و هیچ‌یک از گزینه‌های نظامی و دیپلماتیک پیش رو، راه‌حلی کم‌هزینه و قطعی به شمار نمی‌رود. شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا، افزایش قیمت انرژی و اختلاف‌نظر در رأس دولت بر سر ادامه جنگ، فشار بر رئیس‌جمهور آمریکا را برای تعیین تکلیف این مناقشه افزایش داده است.
دولت آمریکا چهار مسیر اصلی را بررسی می‌کند: ازسرگیری حملات گسترده، اجرای عملیات نظامی محدودتر، سپردن مذاکرات به جی‌دی ونس، یا ادامه وضعیت فعلی تا فراهم شدن امکان خروج تدریجی نیروهای آمریکایی از منطقه. با این حال، مسئله اصلی همچنان پابرجاست: واشنگتن هنوز به توافق روشنی درباره هدف نهایی جنگ نرسیده است.
اختلاف در کاخ سفید پس از شکست انتخاباتی
اختلاف میان جی‌دی ونس و پیت هگست بر سر هزینه و فایده جنگ ایران، پس از شکست جمهوری‌خواهان در انتخابات میان‌دوره‌ای آشکارتر شده است. ونس چهارشنبه گذشته با صراحت گفت: «دلیل شکست ما جنگ بود.» او همچنین این پرسش را مطرح کرد که آیا از دست دادن کنترل سنا برای شش سال آینده، بهای قابل قبولی برای ادامه این جنگ بوده است یا نه. در مقابل، هگست با انتشار ویدئویی از ادامه رویکرد نظامی دفاع کرد و خواستار پیشروی بدون عقب‌نشینی شد.
ترامپ نیز پذیرفته است که جنگ و افزایش قیمت بنزین تا حد زیادی در شکست انتخاباتی جمهوری‌خواهان نقش داشته‌اند، اما تأکید کرده اگر به گذشته بازگردد، باز هم تصمیم به آغاز جنگ خواهد گرفت. در همین حال، هزینه مستقیم جنگ بنا بر برآورد محافظه‌کارانه پنتاگون به ۴۷ میلیارد دلار رسیده است؛ رقمی که هزینه‌های غیرمستقیم ناشی از افزایش قیمت نفت و بنزین را شامل نمی‌شود.
گزینه اول؛ از سرگیری حملات گسترده و کوتاه‌مدت
یکی از گزینه‌های اصلی بررسی‌شده در واشنگتن، اجرای عملیاتی فشرده و چندروزه علیه زیرساخت‌های انرژی، تأسیسات هسته‌ای و زرادخانه موشکی و پهپادی ایران است. این طرح با مشارکت نیروهای هوایی آمریکا و اسرائیل طراحی شده و می‌تواند شامل استفاده از هواپیماهای مستقر در دو ناو هواپیمابر حاضر در منطقه، جنگنده‌های مستقر در پایگاه‌های خاورمیانه و بمب‌افکن‌های دوربرد بی‌یک و بی‌دو باشد. ناو هواپیمابر سوم نیز قرار است حدود دو هفته دیگر به منطقه برسد. بیش از ۵۰ هزار نیروی نظامی در منطقه، اروپا و آمریکا در مأموریت مرتبط با ایران مشارکت دارند و بیش از ۱۲ ناو جنگی نیز در این مأموریت حضور دارند.
یکی از اهداف مورد توجه ترامپ، تأسیسات هسته‌ای زیرزمینی کوه کلنگ است؛ سایتی که در ادبیات نظامی آمریکا «کوه پیک‌اکس» نامیده می‌شود. ترامپ پیش‌تر از احتمال استفاده از بمب ۲۲ هزار پوندی «مادر همه بمب‌ها» برای حمله به این تأسیسات سخن گفته بود. با این حال، کارشناسان تسلیحاتی تردید دارند که این بمب بتواند تأسیساتی را که در عمق زمین و در میان سنگ‌های گرانیتی قرار دارد، نابود کند.
حملات گسترده می‌تواند آسیب بیشتری به توان موشکی و پهپادی ایران وارد کند و شاید تهران را به امتیازدهی درباره برنامه هسته‌ای و بازگشایی کامل تنگه هرمز وادار سازد. اما تجربه حملات قبلی نشان داده است که عملیات نظامی لزوماً به تحقق اهداف سیاسی منجر نمی‌شود. ایران نیز ممکن است با حمله به زیرساخت‌های انرژی کشورهای خلیج فارس، قیمت جهانی نفت و تورم را افزایش دهد. تهدید به هدف قرار دادن مراکز داده و کابل‌های ارتباطی زیردریایی نیز خطر گسترش دامنه درگیری را افزایش می‌دهد.
گزینه دوم؛ حمله محدودتر برای کاهش ریسک واکنش ایران
گزینه دوم، اجرای عملیاتی کوچک‌تر با تمرکز بر اهداف نظامی و هسته‌ای و کنار گذاشتن بخش عمده زیرساخت‌های انرژی است. هدف این رویکرد، کاهش احتمال پاسخ گسترده ایران علیه تأسیسات نفتی کشورهای منطقه است. با این حال، چنین عملیاتی همچنان فراتر از حملات محدود هفته‌های اخیر آمریکا به جزیره قشم و برخی مواضع پرتاب موشک و پهپاد خواهد بود.
ترامپ می‌تواند با استناد به آسیب‌های تازه واردشده به توان نظامی ایران، از پایان عملیات و آغاز خروج نیروهای آمریکایی سخن بگوید. این گزینه همچنین ذخایر محدود موشک‌های رهگیر پنتاگون را کمتر تحت فشار قرار می‌دهد. مقام‌های دولت آمریکا اذعان دارند که حمله محدود نمی‌تواند اهداف اولیه ترامپ از جمله حل مسئله هسته‌ای و پایان دادن به تهدیدهای موشکی ایران را محقق کند. تهران همچنان می‌تواند از موقعیت جغرافیایی خود و نفوذش بر تنگه هرمز به‌عنوان اهرم فشار استفاده کند.
گزینه سوم؛ سپردن مذاکرات به جی‌دی ونس
ونس پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای با محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران تماس گرفته و پیشنهاد کرده بود مقام‌های دو کشور به‌زودی دیدار کنند. او در نامه خود اعلام کرده بود که شخصاً ریاست هیئت مذاکره‌کننده آمریکا را برعهده خواهد گرفت؛ نقشی غیرمعمول برای معاون رئیس‌جمهور که معمولاً به نماینده ویژه یا وزیر خارجه سپرده می‌شود. در این مسیر، قطر، پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی نیز در انتقال پیام‌ها میان تهران و واشنگتن نقش داشته‌اند.
با این حال، اختلاف اصلی بر سر ترتیب اجرای تعهدات است. آمریکا می‌خواهد ابتدا تکلیف مواد هسته‌ای ایران مشخص شود و سپس درباره آزادسازی میلیاردها دلار دارایی بلوکه شده و کاهش تحریم‌ها تصمیم بگیرد. ایران در مقابل، خواهان حفظ مواد هسته‌ای تا مراحل پایانی توافق است تا آن را به‌عنوان تضمینی برای اجرای تعهدات طرف مقابل در اختیار داشته باشد. محدودیت‌های موشکی، فعالیت‌های هسته‌ای آینده و سازوکارهای بازرسی نیز از دیگر موضوعات اختلافی هستند.
گزینه چهارم؛ ادامه وضعیت فعلی تا زمان خروج آمریکا
مسیر چهارم، حفظ وضع موجود و پرهیز از تصمیم‌گیری فوری است. در این سناریو، محاصره دریایی ایران ادامه می‌یابد و نیروهای آمریکایی با اسکورت و گشت‌زنی تلاش می‌کنند عبور روزانه ۱۱ تا ۱۸ میلیون بشکه نفت غیرایرانی از تنگه هرمز را تضمین کنند. واشنگتن همچنین می‌تواند بر سر توافقی محدود برای بازگشایی تنگه هرمز مذاکره کند، تحریم‌ها را حفظ کند و به‌تدریج نیروهای خود را از منطقه خارج سازد. در این صورت، کشورهای عربی خلیج فارس مسئولیت مذاکره درباره ترتیبات بلندمدت مدیریت تنگه را برعهده خواهند گرفت.
این راهبرد به ترامپ فرصت می‌دهد بدون ورود فوری به دور تازه‌ای از جنگ، فشار اقتصادی و سیاسی بر تهران را حفظ کند. ادامه محاصره دریایی پرهزینه است و احتمال مشارکت متحدان اروپایی و عرب آمریکا در وضعیتی که نه جنگ کامل است و نه صلح، پایین خواهد بود. علاوه بر این، مسائل اصلی مناقشه از جمله برنامه هسته‌ای و توان موشکی ایران، حل‌نشده باقی می‌مانند و درگیری ممکن است تا پایان دوره ریاست‌جمهوری ترامپ ادامه پیدا کند.
